Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyam His commentary on the Bṛhadāraṇyaka, the longest of the Upaniṣads, the ancient dialogues on the Self. Its heart is Yājñavalkya: debating at Janaka's court, and telling his wife Maitreyī that the Self is dearer than all.
Śrī Ādi Śaṅkarācārya · 379 Verses, seven prose passages, 479 bhāṣyas, 72 closing attributions and 79 avatāraṇikās
Pin to my library
Work 1 pūrnamadah pūrnamidam pūrnātpūrnamudachyate… Work 2 ॐ namo brahmādibhyo… Work 3 dhena yajate ya u chainamevam veda' iti… Work 4 t—dīpādyutpattāvapi yah prayatnah so'pi… Work 5 sa aikshata yadi vā imamabhimamsye… Work 6 tenātmanedam sarvamasrijata yadidam… Work 7 so'kāmayata bhūyasā yagnyena bhūyo yajeyeti… Work 8 tasya shrāntasya taptasya yasho… Work 9 so'kāmayata medhyam ma idam syādā-… Work 10 sa tasminneva sharīre gatamanah… Work 11 ‘dvayā ha’ ityādyasya kah sambandhah?… Work 12 bhibhavau spardhā |… Work 13 nanvidambhyārohajapavidhishesho'rthavādah,… Work 14 kriyārthaishchāvisheshādvidyārthānām |… Work 15 pratishiddhānishtaphalasambandhashcha… Work 16 te ha vāchamūchustvam na udgāyeti tatheti… Work 17 ‘neti neti’ iti… Work 18 dgāyeti tatheti tebhya esha prāna udgā-… Work 19 vati kashchidbhrātrivyo bharatāditulyah;… Work 20 sā vā eshā devatā dūrnāma dūram hyasyā… Work 21 syānmatam prānasya vishuddhirasiddheti ;… Work 22 ‘ sā vā eshā devatā... dūram ha vā… Work 23 mrityuh— tam, prānātmābhimānarūpābhyo… Work 24 sā vā eshā devataitāsām devatānām pāpmānam… Work 25 katamatvam prādhānyam tasyāh—tām… Work 26 atha shrotramatyavahat ; tadyadā mrityuma-… Work 27 athātmane | yathā vāgādibhirātmārthamāgānam… Work 28 te devāh | nanvavadhāranamayuktam… Work 29 prāno vā angānām rasah prāno hi vā angānām… Work 30 esha u | na kevalam kāryakāranayorevātmā… Work 31 tasyā esha patistesmādu brahmanaspatih || Work 32 ttaprakārāntaranirdeshasāmarthyalabhyah |… Work 33 uktārthadārdhyāyākhyāyikārabhyate—— Work 34 svam bhavati bhavati hāsya svam ya evameta-… Work 35 yāmritam mā kurvityevaitadāha tamaso mā… Work 36 etāni tāni yajūmshi— 'asato mā sadgamaya'… Work 37 evam tāvajgnyānakarmabhyām… Work 38 इति प्रथमाध्यायस्य तृतीयं ब्राह्मणम् ॥ Work 39 ātmaivedamagra āsītpurushavidhah so'-… Work 40 yadidam tushtushitam… Work 41 atra chodayanti — kutah… Work 42 sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate Work 43 sa dvitīyamaichchhat| sa haitāvānāsa yathā… Work 44 tarāvabhavat ashvavrisha itarah | tathā… Work 45 athetyabhyamanthatsa mukhāchcha yonerhastā-… Work 46 namapyuktavadupasamharati… Work 47 na, kalpamāntaropapatteravirodhāt |… Work 48 taddhetam tarhyavyākritamāsīt | sarvam… Work 49 shthiro ha kila rājāsīdityukte yadvat ;… Work 50 nanvavyākritam svayameva vyākriyatetyuktam… Work 51 nanu parena vyākartrā vyākritam sarvato… Work 52 vastvantarena viprakarshānupapatteh |… Work 53 ā nakhāgrebhyah--… Work 54 manah— manute'neneti ; 'purushastu kartā… Work 55 apare varnayanti—upāsanenātmavishayam… Work 56 nanvātmani gnyāte sarvamanyajgnyāyata iti… Work 57 vindaterlābhārthatvāt ||… Work 58 yadi kimapi vignyāyaiva tadbrahma… Work 59 shānāgandhitam prativachanamāha— Work 60 brahma aparam, sarvabhāvasya… Work 61 avidyākritāmarvatvanivrittim… Work 62 brahmanyavidyānupapattiriti chet, na,… Work 63 tadbrahma ātmānameva… Work 64 tatkathamavedityāha—aham drashturdrishtā… Work 65 asyā brahmavidyāyāh sarvabhāvāpattih… Work 66 na, avidyāpagamamātratvādbrahmaprāptiphalasy… Work 67 evam tarhi vidyāpratyayasantatyabhāvāt… Work 68 kāryyam yadutpitsu tannirunaddhi,… Work 69 yattu rinaih pratibadhyata iti, tanna,… Work 70 tyevampratyayah sannupāste, na sa… Work 71 brahma vā idamagra āsīdekameva tade- kam… Work 72 brahma vā idamagra āsīt—yadagnim srishtvā… Work 73 sa naiva vyabhavatsa vishamasrijata yānye-… Work 74 ugrādapyugram- yaddharmah yo dharmah;… Work 75 ntaram prāpya, kshatriyena-… Work 76 vadupakaroti- iti tadubhayam prapanchayati- Work 77 ātmaivedamagra āsīt | brahma vidvāmshchet… Work 78 hi itaratsarvam kāryakāranajātamiti manah… Work 79 इति प्रथमाध्यायस्य चतुर्थं ब्राह्मणम् ॥ Work 80 pratīkam mukhenetyetat | sa… Work 81 abhihitam cha-‘jāyā me syāt’ ityādinā |… Work 82 grihinā vaishvadevākhyamannam yadahanyahani… Work 83 dve devānabhājayaditi mantrapadam ; ye dve… Work 84 jagatkritsnamiti shrutismritīvādāh shatasho… Work 85 • kasmāttāni na kshīyante'dyamānāni… Work 86 trīnyātmane'kuruteti mano vācham prānam… Work 87 vyāna udānah samāno'na ityetatsarvam prāna… Work 88 gvaktavyetyārambhah—yah kashchit loke… Work 89 pitā mātā prajaita eva mana eva pitā… Work 90 yatkinchāvignyātam prānasya tadrūpam prāno… Work 91 yāvatsamsārabhāvino hi te | na hi… Work 92 sa esha samvatsarah— yo'yam tryannātmā… Work 93 yo vai sa samvatsarah prajāpatih shodasha-… Work 94 evam pānktena daivavittavidyāsamyuktena… Work 95 svātmavyāpārasampradānam karoti anena… Work 96 tustvayi samarpitah, aham tu mukto'smi… Work 97 prithivyai prithivyāh cha enam agneshcha… Work 98 tathā divashchainamādityāchcha daivam mana… Work 99 athedamāshankyate- sarvaprānināmātmā… Work 100 kasyachidduhkhamutpadyate- mamāsau putro… Work 101 nāspardhanta vadishyāmyevāhamiti vāgdadhre… Work 102 eshām prānānām kasya karma vratatvena… Work 103 athādhidaivatam… Work 104 athaisha shloko bhavati yatashchodeti sū-… Work 105 इति प्रथमाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥ Work 106 trayam vā idam nāma rūpam karma teshām… Work 107 tatpratipādayati-etat shabdasāmānyam hi… Work 108 adhyātmārdhibhūtādhidaivabhāvena… Work 109 amritashabdavāchyah prānah chhanna iti cha… Work 110 ॐ | driptabālākirhānūchāno gārgya āsa sa… Work 111 sa hovācha gārgyo ya evāsāvāditye purusha… Work 112 evam rājānam shushrūshum abhimukhībhūtam sa… Work 113 sa hovācha gārgyo ya evāsau chandre purusha… Work 114 sa hovācha gārgyo ya evāsau vidyuti purusha… Work 115 tathā ākāshe hridyākāshe hridaye cha ekā… Work 116 pratirūpam shrutismritishāsanānurūpameva… Work 117 yantam gachchhantam ya evāyam shabdah… Work 118 sa hovācha gārgyo ya evāyam chhāyā- mayah… Work 119 sa hovāchājātashatruretāvannū 3… Work 120 sa hovāchājātashatruryatraisha etatsupto-… Work 121 ddhatā shankyate;… Work 122 kaisha tadābhūdityasya prashnasya… Work 123 tvam cha uktam; kuta etadāgādityasya… Work 124 tatkathamiti uchyate— Work 125 'yah sarvagnyah sarvavit' 'yo'shanāyāpipāse… Work 126 atra cha sampradāyavid ākhyāyikām… Work 127 na cha niravayavasya paramātmanah… Work 128 sarvopanishadām… Work 129 nyārthatā vāstu; na tveva… Work 130 tatra panditammanyāh kechit svachittavashāt… Work 131 इति द्वितीयाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥ Work 132 'brahma gnyāpayishyāmi' iti prastutam ;… Work 133 yo ha vai shishum sādhānam sapratyādhānam… Work 134 idānīm tasyaiva shishoh pratyādhāna ūdhasya… Work 135 tadesha shloko bhavati | arvāgbilashcha- Work 136 prānā vai yasho vishvarūpam- prānāh,… Work 137 इति द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयं ब्राह्मणम् ॥ Work 138 dve vāva brahmano rūpe mūrtam chaivāmūrtam… Work 139 tadetanmūrtam… Work 140 athāmūrtam vāyushchāntariksham… Work 141 rasah kāranam hiranyagarbhavignyānātmā… Work 142 athāmūrtam prānashcha yashchāyamantarātma-… Work 143 tasya haitasya purushasya rūpam | yathā… Work 144 aupanishadammanyā api kechitprakriyām… Work 145 etasya purushasya prakritasya lingātmana… Work 146 idam cha nakāradvayam vīpsāvyāptyartham ;… Work 147 ātmetyevopāsīta; tadeva etasmin sarvasmin… Work 148 maitreyi iti hovācha yāgnyavalkya… Work 149 sā evamuktā ha uvācha— yat yadi, 'nu' iti… Work 150 sā hovācha maitreyī | evamuktā pratyuvācha… Work 151 sa hovācha— amritatvasādhanam… Work 152 brahma tam parādādyo'nyatrātmano brahma… Work 153 nanu katham anyasminvidite anyadviditam… Work 154 katham punah idānīm idam sarvamātmaiveti… Work 155 sa yathā shankhasya dhmāyamānasya na… Work 156 sa yathādvaidhāgnerabhyāhitātprithagdhūmā… Work 157 —shām visargānām pāyurekāyanamevam… Work 158 nanu sarvatra vishayasyaiva… Work 159 tatra drishtānta upādīyate -- sa yatheti.… Work 160 sā hovācha maitreyy atraiva mā bhagavān… Work 161 atraiva etasminn eva ekasmin vastuni… Work 162 gnyānam upapadyate; tasmād yena idam sarvam… Work 163 yat kevalam karmanirapeksham… Work 164 sarvam' iti pratignyātasya… Work 165 vidyety uchyate; idam sarvam -- yasmād… Work 166 ayam vāyuh sarveshām bhūtānām madhu, asya… Work 167 imā dishah sarveshām bhūtānām madhvāsāma… Work 168 iyam vidyutsarveshām bhūtānām madhvasyai… Work 169 tathā ākāshah, adhyātmam hridyākāshah || Work 170 idam mānusham sarveshām bhūtānām mādhvasya… Work 171 ayamātmā sarveshām bhūtānām madhvasyā-… Work 172 yasminnātmani, parishishto vignyānamayah… Work 173 parisamāptā brahmavidyā… Work 174 vidyayā karmanirapekshayā prāpyate; yasmāt… Work 175 idam vai tanmadhu… Work 176 idam vai tanmadhu… Work 177 sa vā ayam purushah sarvāsu pūrshu… Work 178 idam vai tanmadhu dadhyangngāthavano'shvi-… Work 179 rdvājah pārāsharyātpārāsharyo baijavāpāya-… Work 180 इति द्वितीयाध्यायस्य षष्ठं ब्राह्मणम् ॥ Work 181 इति द्वितीयाध्यायस्य षष्ठं ब्राह्मणम् ॥ Work 182 mānasya, ko nu khalvatra brahmishtha iti… Work 183 —nīm eva. hi svābhāvikād āsangān mrityor… Work 184 muktir iti pūrvavat; ādityātmabhāvam… Work 185 yāgnyavalkya iti hovācha katibhir ayam adya… Work 186 māstā yā adhyātmam iti prāna eva… Work 187 ākhyāyikāsambandhah prasiddha eva. mrityor… Work 188 jihvā vai grahah sa rasenātigrāhena grihīto… Work 189 somya hastam ārtabhāga āvām eva etasya… Work 190 tatra kena prayuktam grahātigrahalakshanam… Work 191 इति तृतीयाध्यायस्य द्वितीयं ब्राह्मणम् ॥ Work 192 atha haina bhujyurlāhyāyānih paprachchha | Work 193 prāptā ; yāvat yāvat punyotkarshah tāvat… Work 194 atha hainam bhujyurlāhyāyanih paprachchha… Work 195 atha anantaram uparate jāratkārave, bhujyur… Work 196 sa hovācha: agachchhan vai te tad… Work 197 atha hainam ushastash chākrāyanah… Work 198 atha ha enam prakritam yāgnyavalkyam,… Work 199 na vignyāter vignyātāram vijānīyāh. esha ta… Work 200 yā tu ātmano drishtir… Work 201 nanu 'vyutthāyātha bhikshācharyam charanti'… Work 202 yatīti chet—na,… Work 203 तृतीयाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥ Work 204 ndralokā otāshcha protāshcheti… Work 205 udake otam cha protam cha- otam… Work 206 gavanvedeti so'bravītpatanchalam kāpyam… Work 207 antaryāmīti-ata āha- yamantaryāminam… Work 208 yasyāgnih sharīram yo'gnimantaro… Work 209 yashchandratārake… Work 210 samānamanyat. yo'psu tishthan, agnau,… Work 211 yashchakshushi tishthamshchakshusho'ntaro… Work 212 yo retasi tishthanretaso'ntaro yam reto na… Work 213 इति तृतीयाध्यायस्य सप्तमं ब्राह्मणम् ॥ Work 214 atah param ashanāyādivinirmuktam… Work 215 sā hovācha yadūrdhvam yāgnyavalkya divo… Work 216 ākāshe tat otam cha protam cha- yad etat… Work 217 dviprashnah prativachanam cha… Work 218 taddoshadvayam api parijihīrshann āha— sa… Work 219 etasya vā aksharasya prashāsane gārgi… Work 220 aksharasya prashāsane gārgi dyāvāprithivyau… Work 221 vyayam cha apramatto ganayati, tathā… Work 222 tad vā etad aksharam gārgy adrishtam… Work 223 sā hovācha brāhmanā bhagavantas tad eva… Work 224 atha hainam vidagdhah shākalyah… Work 225 sankhyā samyaktayā gnyātā; punas teshām eva… Work 226 katame vasava iti teshām svarūpam pratyekam… Work 227 samvatsarasyaita ādityāh. ete hīdam sarvam… Work 228 katame shad ity: agnish cha prithivī cha… Work 229 idānīm tasyaiva prānasya brahmanah punar… Work 230 kāma eva yasyāyatanam hridayam loko Work 231 mano jyotir yo vai tam purusham vidyāt… Work 232 rūpānyeva yasyāyatanam | rūpāni… Work 233 tasya kā devatety asur iti hovācha || 15 || Work 234 ...shthātribhih, kincha sapratishthāh… Work 235 kindevato'syām dakshināyām dishyasīti… Work 236 pratishthiteti satya iti tasmādapi… Work 237 devata iti so'gnih kasminpratishthita iti… Work 238 shishyairnīyamānāni grihānpratyapajahruh… Work 239 tvacha evāsya rudhiram prasyandi tvacha… Work 240 yad vriksho vrikno rohati mūlān navatarah… Work 241 kim tāvad yuktam? ānandādishravanāt… Work 242 na, kāryakāranābhāve anupapatter… Work 243 इति तृतीयाध्यायस्य नवमं ब्राह्मणम् ॥ Work 244 kim tu yat te tubhyam, kashchit abravīt… Work 245 sa vai no brūhi yāgnyavalkya chakshur eva… Work 246 yad eva te kashchid abravīt tach… Work 247 yad eva te gardabhīvipīta iti nāmatah… Work 248 brahma nainam mano jahāti sarvāny enam… Work 249 vidagdhah shākalyah -- hridayam vai… Work 250 ...[d]āstravati; tasmād esha… Work 251 dakshinā dik dakshine prānāh; tathā… Work 252 na prayojanam tu yogakshemārtham. na… Work 253 astamita āditye yāgnyavalkya kinjyotir… Work 254 tathā astamite āditye, yāgnyavalkya,… Work 255 -yate karma kurute vipalyetīti (6) Work 256 kāryakaranavyatiriktam… Work 257 katama ātmeti yo 'yam vignyānamayah Work 258 prāneshu hridy antarjyotih purushah sa… Work 259 sharīre, indriyasamparkāt. evam… Work 260 nanu nāsty eva dhiyā samānam anyat… Work 261 sarvā etāh kalpanāh… Work 262 ātmā jyotirantaram vignyānāt. tadā… Work 263 svapnavignyānagrāhyam ghatapatādivastu;… Work 264 atha avatishtheta, kshanikavādahānih; atha… Work 265 bhāsā svena jyotishā prasvapiti atrāyam… Work 266 shtambha ityarthah; yādrishah ākramo'sya,… Work 267 nanu atra katham purushah svayam jyotih?… Work 268 tadete shlokā bhavanti. svapnena… Work 269 prānena rakshannavaram kulāyam… Work 270 kincha svapnānte svapnasthāne, uchchāvacham… Work 271 yat prastutam — ātmanaivāyam jyotishāste… Work 272 sa vai prakritah svayam jyotih purushah,… Work 273 lipyata eva buddhānte; tad etad uchyate — Work 274 tad yathā mahāmatsya ubhe kūle… Work 275 yadi asya ayam svabhāvah—… Work 276 bhāve sarvātmanā nivartate, rajjvām iva… Work 277 lokā alokā devā adevā vedā avedāh. atra… Work 278 atyantanikrishtajātiprāpakenāpi vinirmukta… Work 279 yadvai tanna pashyati pashyanvai tanna… Work 280 tatkritā iyam bhrāntih- ātmano drishtih… Work 281 yadvai tanna sprishati sprishanvai tanna… Work 282 salila eko drashtādvaito bhavati, esha… Work 283 ...'kāmahatasya ye shatam ājānadevānām… Work 284 sa vā esha etasmin svapnānte ratvā… Work 285 nyāyam pratiyony ādravati buddhāntāyaiva. Work 286 tad yathānah susamāhitam utsarjad yāyād… Work 287 tato 'nnarasenānupachīyamānah pindah… Work 288 tatrāsyedam sharīram parityajya gachchhatah… Work 289 इति तृतीयं ब्राह्मणम् ॥ Work 290 sa yatrāyam ātmā. samsāropavarnanam… Work 291 ekī bhavati na pashyatīty āhur; ekī bhavati… Work 292 mūrdhno vā anyebhyo vā sharīradeshebhyah… Work 293 shakatavatsambhritasambhāra… Work 294 evam vidyādisambhārasambhrito dehāntaram… Work 295 bhavati, āhosvit sharīrasthasya… Work 296 gamayitvānyamākramamākramyātmānamupasamharat… Work 297 tad yathā peshaskārī peshaso mātrām apādāya… Work 298 ye asya bandhanasangnyakāh upādhibhūtāh,… Work 299 atho api anye bandhamokshakushalāh khalu… Work 300 tad esha shloko bhavati. tad eva saktah… Work 301 'tat tasminn arthe esha shlokah mantro'pi… Work 302 sangavashāt punah amum lokam yāti - ity… Work 303 tasya evam akāmayamānasya karmābhāve… Work 304 na cha nigadabhanga iva abhāvabhūto mokshah… Work 305 tad esha shloko bhavati. yadā sarve… Work 306 tasminy chhuklam uta nīlam āhuh pingalam… Work 307 andham tamah pravishanti ye'vidyām upāsate… Work 308 viditavanta ity arthah | yathā cha vayam… Work 309 yasmād arvāk samvatsaro'hobhih parivartate… Work 310 prānasya prānam uta chakshushash chakshur… Work 311 tad brahmadarshane sādhanam… Work 312 tam etam vedānuvachanena brāhmanā… Work 313 ye punah mantrabrāhmanalakshanena… Work 314 katham punah nityasvādhyāyādibhih karmabhih… Work 315 tasmāt ātmānam lokamichchhantah pravrajanti… Work 316 yasmāt sarvaishanāvinivrittah sa esha neti… Work 317 tadetadrichābhyuktam | Work 318 tadetadvastu brāhmanenoktam richā mantrena… Work 319 sarvam karmaphalajātam labhate… Work 320 āgamapradhānena madhukāndena brahmatattvam… Work 321 atha ha yāgnyavalkyasya dve bhārye babhūva-… Work 322 he maitreyīti jyeshthām bhāryām… Work 323 ātmani khalu are maitreyi drishte; katham… Work 324 tam ayathārthadarshinam parādāt parākuryāt,… Work 325 sarvakāryapralaye vidyānimitte,… Work 326 yatra hi dvaitam iva bhavati tad itara… Work 327 —ram iti, tad etāvad eveti vignyeyam tvayā—… Work 328 'vedān adhītya brahmacharyena putrapautrān… Work 329 [a]nyavishayaparikalpanāyām tu… Work 330 इति चतुर्थाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥ Work 331 atha vamshah pautimāshyo gaupavanād… Work 332 इति षष्ठं ब्राह्मणम् ॥ Work 333 om pūrnam adah pūrnam idam pūrnāt pūrnam… Work 334 diva pratyavabhāsamānam tat, yat ātmānam… Work 335 इति पञ्चमाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥ Work 336 trayāh prājāpatyāh prajāpatau pitari… Work 337 damādisādhanatrayam sarvopāsanashesham… Work 338 tadvai tadetadeva tadāsa satyameva sa yo… Work 339 0āpa evedamagra āsustā āpah satyamasrijanta… Work 340 tayoh takārasāmānyāt | tadetat anritam… Work 341 yo'yam dakshine'kshanpurushastasya bhūriti… Work 342 vidyudbrahmetyāhurvidānādvidyudvidyatyenam… Work 343 ayamanivaishvānaro yo'yamantah purushe… Work 344 yadā vai purusho'smāllokātpraiti sa vāyu-… Work 345 svātmani tasmai samprāptāya vijihīte… Work 346 annam brahmeti, tathā etan upāsamāntaram… Work 347 kshatram prāno vai kshatram prāno hi vai… Work 348 bhūmirantariksham… Work 349 richo yajūmshi sāmāanīty ashtāv aksharāny… Work 350 prāno 'pāno vyāna ity ashtāv aksharāny… Work 351 mūrtāmūrtātmakam jagat tripadā gāyatrī… Work 352 loke 'pi yasmin hi yad āshritam bhavati,… Work 353 tām etām sāvitrīm ha eke shākhinah… Work 354 'syā etat tritīyam padam āpnuyād athāsyā… Work 355 tasyā upasthānam gāyatry asy ekapadī… Work 356 -m eva tat sampsāya shuddhah pūto 'jaro… Work 357 hiranmayena pātrena satyasyāpihitam mukham.… Work 358 इति पञ्चमाध्यायस्य पञ्चदशं ब्राह्मणम् ॥ Work 359 om yo ha vai jyeshtham cha shreshtham cha… Work 360 vatyapi cha yeshām bubhūshati ya evam veda. Work 361 yo ha vai sampadam veda sam ha asmai… Work 362 shrotram ha uchchakrāma, tat samvatsaram… Work 363 — retasā, prānantah prānena vadanto vāchā… Work 364 sā ha vāg uvācha — yadvā aham vasishthāsmi… Work 365 kim vā asah iti; yad idam kincha ashvabhya… Work 366 kechittu sarvabhakshane doshābhāvam vadanti… Work 367 āpo vāsa iti; āpah bhakshyamānāh… Work 368 इति षष्ठाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥ Work 369 shvetaketurha vā āruneya ityasya… Work 370 vettha yathemāh prajāh prayatyo… Work 371 kim vettha, devalokapitrilokapratipattisādha… Work 372 rājanyā bandhavo yasyeti;… Work 373 bhūtvā, avadānyo mā bhūn kadaryo mā… Work 374 matvā kshāmayan— tathā nah asmān prati, mā… Work 375 (a)dhidaivikatvena parinatāh santah… Work 376 parjanyo vā agnir gautama tasya samvatsara… Work 377 purusho vā agnir gautama tasya vyāttam eva… Work 378 yoshā vā agnir gautama tasyā upastha eva… Work 379 atha tadā enam mritam agnaye agnyartham eva… Work 380 atha ye yagnyena dānena tapasā lokāny- Work 381 [a]pi devatā eva dhūmādi-shabda-vāchyāh,… Work 382 te kim bhavantīty uchyate — te kītāh… Work 383 [ā]khyam karma ārabhyate mahattva-prāptaye;… Work 384 [u]pasadvratī bhūtvā payovratī sann ity… Work 385 jyeshthāya svāhā shreshthāya svāhā ity… Work 386 'tam ha etam uddālakah' ityādi. satyakāmo… Work 387 eshām vai bhūtānām prithivī rasah prithivyā… Work 388 sa ha prajāpatir īkshām chakre hantāsmai… Work 389 bhavati, tāvān asya loko bhavati. ya evam… Work 390 yad apah. idam aham tad reta ādade,… Work 391 sa yām ichchhet kāmayeta mā iti, tasyām… Work 392 ādade 'asau' iti. mama samiddhe ahaushīr… Work 393 kamsena pibed ahatavāsāh, nainām vrishalo… Work 394 atha ya ichchhet putro me kapilah pingalo… Work 395 ti prāshyetarasyāh prayachchhati prakshālya… Work 396 athainām abhimantrya kshīraudanādi… Work 397 atha jātakarma | jāte'gnim upasamādhāya… Work 398 athāsya nāmadheyam karoti 'vedo'si' iti |… Work 399 atha vamshah | pautimāshīputrah… Work 400 kāvasheyah prajāpateh prajāpatir brahmano… Work 401 om Work 402 yannāmnopanishatkhyātā tapanam tam vibhum… Work 403 bhadram karnebhih shrinuyāma devā bhadram… Work 404 'svasti nah' ity atra svastipadānām… Work 405 'āpo vā idam āsan' ityādyā 'tad etan… Work 406 vadati tatkarmanā karoti tad eshābhyuktā —… Work 407 evam tāvad ākhyāyikāyāh mante… Work 408 yuktam. na tāvadvishishtāmupāsanām… Work 409 mahāchakram vyākhyātam. tasya nābhyām… Work 410 prashnasamāptim dyotayati || Work 411 sa hovācha prajāpatiragnirvai vedā idam… Work 412 vidhīyate. evamuttareshvapi trishu vākyeshu… Work 413 sāma jānīyādyo jānīte so'mritatvam cha… Work 414 om ritam satyam param brahma purusham… Work 415 karmavipākajanmānubhavarūpānām… Work 416 atha idānīm tritīyam sāmoddhāramāha— Work 417 asya sāmnah uktaprakārena… Work 418 yadvishvamasrijanta tasmādvishvasrijo… Work 419 prathamā upanishat. Work 420 npakshe prāgukto yachchhabdah upāsyaparah;… Work 421 yasmādevam sāma, tasmādasya… Work 422 shabdah asyā upāsanāyā nāmakaranam karoti.… Work 423 mantrarājam nārasimhamānushtubham… Work 424 devā akritapurashcharanā vai… Work 425 evam vishishtamadhikārinamabhidhāya… Work 426 evam tāvatpurashcharanāntargatapranavamātrāv… Work 427 astrāya phaditi prathamam prathamena… Work 428 panchame 'nge sapranavatām vidhātum āha— Work 429 navamam namāmi dashamam aham ity ekādasham… Work 430 -chyata ugram iti. sa ha uvācha prajāpatih… Work 431 tasmād uchyate bhīshanam iti. atha kasmād… Work 432 jvalany-shabdo dahanārthe vartamāno 'pi… Work 433 yasmād evam ubhayopāsye nrisimhapadam… Work 434 evam uktopāsye prāguktapadam vyākhyāya… Work 435 bhadram iti. sa hovācha prajāpatir ity… Work 436 tasmād uchyate mrityu-mrityum iti. Work 437 evam, ato 'ham vishvam sarvam bhuvanam… Work 438 vāchyam. tatash cha… Work 439 [dī]rghā vā plutā vā iti. yadi hrasvā… Work 440 इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य… Work 441 hi bhagavah iti. sa hovācha prajāpatih… Work 442 satyakāma param chāparam cha yadonkārah'… Work 443 na kanchanetyādi. na hi sushupte pūrvayor… Work 444 manahspanditam tadabhāve drig evāvisheshena… Work 445 evam tāvan nrisimhabrahmavidyopakāriny… Work 446 इति चतुर्थोपनिषत् ॥ Work 447 -bdasāmarthyāt kutrachit tasmai… Work 448 इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य… Work 449 evam tāvachchaturthopanishadi ante… Work 450 nāmā; api tu mahāchakranābhivartikshīrodārna… Work 451 devāh prākstutishravanenātyantaharshitāh… Work 452 evam mahāchakrasya samveshtanamuddhāram cha… Work 453 homam kuryādanushtubhārchanam… Work 454 yattu ekaikamaksharam ekaikasminpatre… Work 455 devānām mūlanrisimhavyūhe dvātrimshadvyūhe… Work 456 evam nrisimhabrahmavidyām… Work 457 ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham… Work 458 इति द्वितीयाध्यायभाष्यम् ॥ Work 459 ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham… Work 460 इति पञ्चमोऽध्यायः ॥ Work 461 ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham… Work 462 nām cha shatam pūrnam rudrajāpakena… Work 463 evam nityānushthāne ānushangikam sarvam… Work 464 yatra na mrityuh pravishati yatra na…