Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyam

His commentary on the Bṛhadāraṇyaka, the longest of the Upaniṣads, the ancient dialogues on the Self. Its heart is Yājñavalkya: debating at Janaka's court, and telling his wife Maitreyī that the Self is dearer than all.

Śrī Ādi Śaṅkarācārya379 Verses, seven prose passages, 479 bhāṣyas, 72 closing attributions and 79 avatāraṇikās

Read with

Go to work

Work 1pūrnamadah pūrnamidam pūrnātpūrnamudachyate…
Work 2ॐ namo brahmādibhyo…
Work 3dhena yajate ya u chainamevam veda' iti…
Work 4t—dīpādyutpattāvapi yah prayatnah so'pi…
Work 5sa aikshata yadi vā imamabhimamsye…
Work 6tenātmanedam sarvamasrijata yadidam…
Work 7so'kāmayata bhūyasā yagnyena bhūyo yajeyeti…
Work 8tasya shrāntasya taptasya yasho…
Work 9so'kāmayata medhyam ma idam syādā-…
Work 10sa tasminneva sharīre gatamanah…
Work 11‘dvayā ha’ ityādyasya kah sambandhah?…
Work 12bhibhavau spardhā |…
Work 13nanvidambhyārohajapavidhishesho'rthavādah,…
Work 14kriyārthaishchāvisheshādvidyārthānām |…
Work 15pratishiddhānishtaphalasambandhashcha…
Work 16te ha vāchamūchustvam na udgāyeti tatheti…
Work 17‘neti neti’ iti…
Work 18dgāyeti tatheti tebhya esha prāna udgā-…
Work 19vati kashchidbhrātrivyo bharatāditulyah;…
Work 20sā vā eshā devatā dūrnāma dūram hyasyā…
Work 21syānmatam prānasya vishuddhirasiddheti ;…
Work 22‘ sā vā eshā devatā... dūram ha vā…
Work 23mrityuh— tam, prānātmābhimānarūpābhyo…
Work 24sā vā eshā devataitāsām devatānām pāpmānam…
Work 25katamatvam prādhānyam tasyāh—tām…
Work 26atha shrotramatyavahat ; tadyadā mrityuma-…
Work 27athātmane | yathā vāgādibhirātmārthamāgānam…
Work 28te devāh | nanvavadhāranamayuktam…
Work 29prāno vā angānām rasah prāno hi vā angānām…
Work 30esha u | na kevalam kāryakāranayorevātmā…
Work 31tasyā esha patistesmādu brahmanaspatih ||
Work 32ttaprakārāntaranirdeshasāmarthyalabhyah |…
Work 33uktārthadārdhyāyākhyāyikārabhyate——
Work 34svam bhavati bhavati hāsya svam ya evameta-…
Work 35yāmritam mā kurvityevaitadāha tamaso mā…
Work 36etāni tāni yajūmshi— 'asato mā sadgamaya'…
Work 37evam tāvajgnyānakarmabhyām…
Work 38इति प्रथमाध्यायस्य तृतीयं ब्राह्मणम् ॥
Work 39ātmaivedamagra āsītpurushavidhah so'-…
Work 40yadidam tushtushitam…
Work 41atra chodayanti — kutah…
Work 42sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate
Work 43sa dvitīyamaichchhat| sa haitāvānāsa yathā…
Work 44tarāvabhavat ashvavrisha itarah | tathā…
Work 45athetyabhyamanthatsa mukhāchcha yonerhastā-…
Work 46namapyuktavadupasamharati…
Work 47na, kalpamāntaropapatteravirodhāt |…
Work 48taddhetam tarhyavyākritamāsīt | sarvam…
Work 49shthiro ha kila rājāsīdityukte yadvat ;…
Work 50nanvavyākritam svayameva vyākriyatetyuktam…
Work 51nanu parena vyākartrā vyākritam sarvato…
Work 52vastvantarena viprakarshānupapatteh |…
Work 53ā nakhāgrebhyah--…
Work 54manah— manute'neneti ; 'purushastu kartā…
Work 55apare varnayanti—upāsanenātmavishayam…
Work 56nanvātmani gnyāte sarvamanyajgnyāyata iti…
Work 57vindaterlābhārthatvāt ||…
Work 58yadi kimapi vignyāyaiva tadbrahma…
Work 59shānāgandhitam prativachanamāha—
Work 60brahma aparam, sarvabhāvasya…
Work 61avidyākritāmarvatvanivrittim…
Work 62brahmanyavidyānupapattiriti chet, na,…
Work 63tadbrahma ātmānameva…
Work 64tatkathamavedityāha—aham drashturdrishtā…
Work 65asyā brahmavidyāyāh sarvabhāvāpattih…
Work 66na, avidyāpagamamātratvādbrahmaprāptiphalasy…
Work 67evam tarhi vidyāpratyayasantatyabhāvāt…
Work 68kāryyam yadutpitsu tannirunaddhi,…
Work 69yattu rinaih pratibadhyata iti, tanna,…
Work 70tyevampratyayah sannupāste, na sa…
Work 71brahma vā idamagra āsīdekameva tade- kam…
Work 72brahma vā idamagra āsīt—yadagnim srishtvā…
Work 73sa naiva vyabhavatsa vishamasrijata yānye-…
Work 74ugrādapyugram- yaddharmah yo dharmah;…
Work 75ntaram prāpya, kshatriyena-…
Work 76vadupakaroti- iti tadubhayam prapanchayati-
Work 77ātmaivedamagra āsīt | brahma vidvāmshchet…
Work 78hi itaratsarvam kāryakāranajātamiti manah…
Work 79इति प्रथमाध्यायस्य चतुर्थं ब्राह्मणम् ॥
Work 80pratīkam mukhenetyetat | sa…
Work 81abhihitam cha-‘jāyā me syāt’ ityādinā |…
Work 82grihinā vaishvadevākhyamannam yadahanyahani…
Work 83dve devānabhājayaditi mantrapadam ; ye dve…
Work 84jagatkritsnamiti shrutismritīvādāh shatasho…
Work 85• kasmāttāni na kshīyante'dyamānāni…
Work 86trīnyātmane'kuruteti mano vācham prānam…
Work 87vyāna udānah samāno'na ityetatsarvam prāna…
Work 88gvaktavyetyārambhah—yah kashchit loke…
Work 89pitā mātā prajaita eva mana eva pitā…
Work 90yatkinchāvignyātam prānasya tadrūpam prāno…
Work 91yāvatsamsārabhāvino hi te | na hi…
Work 92sa esha samvatsarah— yo'yam tryannātmā…
Work 93yo vai sa samvatsarah prajāpatih shodasha-…
Work 94evam pānktena daivavittavidyāsamyuktena…
Work 95svātmavyāpārasampradānam karoti anena…
Work 96tustvayi samarpitah, aham tu mukto'smi…
Work 97prithivyai prithivyāh cha enam agneshcha…
Work 98tathā divashchainamādityāchcha daivam mana…
Work 99athedamāshankyate- sarvaprānināmātmā…
Work 100kasyachidduhkhamutpadyate- mamāsau putro…
Work 101nāspardhanta vadishyāmyevāhamiti vāgdadhre…
Work 102eshām prānānām kasya karma vratatvena…
Work 103athādhidaivatam…
Work 104athaisha shloko bhavati yatashchodeti sū-…
Work 105इति प्रथमाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥
Work 106trayam vā idam nāma rūpam karma teshām…
Work 107tatpratipādayati-etat shabdasāmānyam hi…
Work 108adhyātmārdhibhūtādhidaivabhāvena…
Work 109amritashabdavāchyah prānah chhanna iti cha…
Work 110ॐ | driptabālākirhānūchāno gārgya āsa sa…
Work 111sa hovācha gārgyo ya evāsāvāditye purusha…
Work 112evam rājānam shushrūshum abhimukhībhūtam sa…
Work 113sa hovācha gārgyo ya evāsau chandre purusha…
Work 114sa hovācha gārgyo ya evāsau vidyuti purusha…
Work 115tathā ākāshe hridyākāshe hridaye cha ekā…
Work 116pratirūpam shrutismritishāsanānurūpameva…
Work 117yantam gachchhantam ya evāyam shabdah…
Work 118sa hovācha gārgyo ya evāyam chhāyā- mayah…
Work 119sa hovāchājātashatruretāvannū 3…
Work 120sa hovāchājātashatruryatraisha etatsupto-…
Work 121ddhatā shankyate;…
Work 122kaisha tadābhūdityasya prashnasya…
Work 123tvam cha uktam; kuta etadāgādityasya…
Work 124tatkathamiti uchyate—
Work 125'yah sarvagnyah sarvavit' 'yo'shanāyāpipāse…
Work 126atra cha sampradāyavid ākhyāyikām…
Work 127na cha niravayavasya paramātmanah…
Work 128sarvopanishadām…
Work 129nyārthatā vāstu; na tveva…
Work 130tatra panditammanyāh kechit svachittavashāt…
Work 131इति द्वितीयाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥
Work 132'brahma gnyāpayishyāmi' iti prastutam ;…
Work 133yo ha vai shishum sādhānam sapratyādhānam…
Work 134idānīm tasyaiva shishoh pratyādhāna ūdhasya…
Work 135tadesha shloko bhavati | arvāgbilashcha-
Work 136prānā vai yasho vishvarūpam- prānāh,…
Work 137इति द्वितीयाध्यायस्य द्वितीयं ब्राह्मणम् ॥
Work 138dve vāva brahmano rūpe mūrtam chaivāmūrtam…
Work 139tadetanmūrtam…
Work 140athāmūrtam vāyushchāntariksham…
Work 141rasah kāranam hiranyagarbhavignyānātmā…
Work 142athāmūrtam prānashcha yashchāyamantarātma-…
Work 143tasya haitasya purushasya rūpam | yathā…
Work 144aupanishadammanyā api kechitprakriyām…
Work 145etasya purushasya prakritasya lingātmana…
Work 146idam cha nakāradvayam vīpsāvyāptyartham ;…
Work 147ātmetyevopāsīta; tadeva etasmin sarvasmin…
Work 148maitreyi iti hovācha yāgnyavalkya…
Work 149sā evamuktā ha uvācha— yat yadi, 'nu' iti…
Work 150sā hovācha maitreyī | evamuktā pratyuvācha…
Work 151sa hovācha— amritatvasādhanam…
Work 152brahma tam parādādyo'nyatrātmano brahma…
Work 153nanu katham anyasminvidite anyadviditam…
Work 154katham punah idānīm idam sarvamātmaiveti…
Work 155sa yathā shankhasya dhmāyamānasya na…
Work 156sa yathādvaidhāgnerabhyāhitātprithagdhūmā…
Work 157—shām visargānām pāyurekāyanamevam…
Work 158nanu sarvatra vishayasyaiva…
Work 159tatra drishtānta upādīyate -- sa yatheti.…
Work 160sā hovācha maitreyy atraiva mā bhagavān…
Work 161atraiva etasminn eva ekasmin vastuni…
Work 162gnyānam upapadyate; tasmād yena idam sarvam…
Work 163yat kevalam karmanirapeksham…
Work 164sarvam' iti pratignyātasya…
Work 165vidyety uchyate; idam sarvam -- yasmād…
Work 166ayam vāyuh sarveshām bhūtānām madhu, asya…
Work 167imā dishah sarveshām bhūtānām madhvāsāma…
Work 168iyam vidyutsarveshām bhūtānām madhvasyai…
Work 169tathā ākāshah, adhyātmam hridyākāshah ||
Work 170idam mānusham sarveshām bhūtānām mādhvasya…
Work 171ayamātmā sarveshām bhūtānām madhvasyā-…
Work 172yasminnātmani, parishishto vignyānamayah…
Work 173parisamāptā brahmavidyā…
Work 174vidyayā karmanirapekshayā prāpyate; yasmāt…
Work 175idam vai tanmadhu…
Work 176idam vai tanmadhu…
Work 177sa vā ayam purushah sarvāsu pūrshu…
Work 178idam vai tanmadhu dadhyangngāthavano'shvi-…
Work 179rdvājah pārāsharyātpārāsharyo baijavāpāya-…
Work 180इति द्वितीयाध्यायस्य षष्ठं ब्राह्मणम् ॥
Work 181इति द्वितीयाध्यायस्य षष्ठं ब्राह्मणम् ॥
Work 182mānasya, ko nu khalvatra brahmishtha iti…
Work 183—nīm eva. hi svābhāvikād āsangān mrityor…
Work 184muktir iti pūrvavat; ādityātmabhāvam…
Work 185yāgnyavalkya iti hovācha katibhir ayam adya…
Work 186māstā yā adhyātmam iti prāna eva…
Work 187ākhyāyikāsambandhah prasiddha eva. mrityor…
Work 188jihvā vai grahah sa rasenātigrāhena grihīto…
Work 189somya hastam ārtabhāga āvām eva etasya…
Work 190tatra kena prayuktam grahātigrahalakshanam…
Work 191इति तृतीयाध्यायस्य द्वितीयं ब्राह्मणम् ॥
Work 192atha haina bhujyurlāhyāyānih paprachchha |
Work 193prāptā ; yāvat yāvat punyotkarshah tāvat…
Work 194atha hainam bhujyurlāhyāyanih paprachchha…
Work 195atha anantaram uparate jāratkārave, bhujyur…
Work 196sa hovācha: agachchhan vai te tad…
Work 197atha hainam ushastash chākrāyanah…
Work 198atha ha enam prakritam yāgnyavalkyam,…
Work 199na vignyāter vignyātāram vijānīyāh. esha ta…
Work 200yā tu ātmano drishtir…
Work 201nanu 'vyutthāyātha bhikshācharyam charanti'…
Work 202yatīti chet—na,…
Work 203तृतीयाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥
Work 204ndralokā otāshcha protāshcheti…
Work 205udake otam cha protam cha- otam…
Work 206gavanvedeti so'bravītpatanchalam kāpyam…
Work 207antaryāmīti-ata āha- yamantaryāminam…
Work 208yasyāgnih sharīram yo'gnimantaro…
Work 209yashchandratārake…
Work 210samānamanyat. yo'psu tishthan, agnau,…
Work 211yashchakshushi tishthamshchakshusho'ntaro…
Work 212yo retasi tishthanretaso'ntaro yam reto na…
Work 213इति तृतीयाध्यायस्य सप्तमं ब्राह्मणम् ॥
Work 214atah param ashanāyādivinirmuktam…
Work 215sā hovācha yadūrdhvam yāgnyavalkya divo…
Work 216ākāshe tat otam cha protam cha- yad etat…
Work 217dviprashnah prativachanam cha…
Work 218taddoshadvayam api parijihīrshann āha— sa…
Work 219etasya vā aksharasya prashāsane gārgi…
Work 220aksharasya prashāsane gārgi dyāvāprithivyau…
Work 221vyayam cha apramatto ganayati, tathā…
Work 222tad vā etad aksharam gārgy adrishtam…
Work 223sā hovācha brāhmanā bhagavantas tad eva…
Work 224atha hainam vidagdhah shākalyah…
Work 225sankhyā samyaktayā gnyātā; punas teshām eva…
Work 226katame vasava iti teshām svarūpam pratyekam…
Work 227samvatsarasyaita ādityāh. ete hīdam sarvam…
Work 228katame shad ity: agnish cha prithivī cha…
Work 229idānīm tasyaiva prānasya brahmanah punar…
Work 230kāma eva yasyāyatanam hridayam loko
Work 231mano jyotir yo vai tam purusham vidyāt…
Work 232rūpānyeva yasyāyatanam | rūpāni…
Work 233tasya kā devatety asur iti hovācha || 15 ||
Work 234...shthātribhih, kincha sapratishthāh…
Work 235kindevato'syām dakshināyām dishyasīti…
Work 236pratishthiteti satya iti tasmādapi…
Work 237devata iti so'gnih kasminpratishthita iti…
Work 238shishyairnīyamānāni grihānpratyapajahruh…
Work 239tvacha evāsya rudhiram prasyandi tvacha…
Work 240yad vriksho vrikno rohati mūlān navatarah…
Work 241kim tāvad yuktam? ānandādishravanāt…
Work 242na, kāryakāranābhāve anupapatter…
Work 243इति तृतीयाध्यायस्य नवमं ब्राह्मणम् ॥
Work 244kim tu yat te tubhyam, kashchit abravīt…
Work 245sa vai no brūhi yāgnyavalkya chakshur eva…
Work 246yad eva te kashchid abravīt tach…
Work 247yad eva te gardabhīvipīta iti nāmatah…
Work 248brahma nainam mano jahāti sarvāny enam…
Work 249vidagdhah shākalyah -- hridayam vai…
Work 250...[d]āstravati; tasmād esha…
Work 251dakshinā dik dakshine prānāh; tathā…
Work 252na prayojanam tu yogakshemārtham. na…
Work 253astamita āditye yāgnyavalkya kinjyotir…
Work 254tathā astamite āditye, yāgnyavalkya,…
Work 255-yate karma kurute vipalyetīti (6)
Work 256kāryakaranavyatiriktam…
Work 257katama ātmeti yo 'yam vignyānamayah
Work 258prāneshu hridy antarjyotih purushah sa…
Work 259sharīre, indriyasamparkāt. evam…
Work 260nanu nāsty eva dhiyā samānam anyat…
Work 261sarvā etāh kalpanāh…
Work 262ātmā jyotirantaram vignyānāt. tadā…
Work 263svapnavignyānagrāhyam ghatapatādivastu;…
Work 264atha avatishtheta, kshanikavādahānih; atha…
Work 265bhāsā svena jyotishā prasvapiti atrāyam…
Work 266shtambha ityarthah; yādrishah ākramo'sya,…
Work 267nanu atra katham purushah svayam jyotih?…
Work 268tadete shlokā bhavanti. svapnena…
Work 269prānena rakshannavaram kulāyam…
Work 270kincha svapnānte svapnasthāne, uchchāvacham…
Work 271yat prastutam — ātmanaivāyam jyotishāste…
Work 272sa vai prakritah svayam jyotih purushah,…
Work 273lipyata eva buddhānte; tad etad uchyate —
Work 274tad yathā mahāmatsya ubhe kūle…
Work 275yadi asya ayam svabhāvah—…
Work 276bhāve sarvātmanā nivartate, rajjvām iva…
Work 277lokā alokā devā adevā vedā avedāh. atra…
Work 278atyantanikrishtajātiprāpakenāpi vinirmukta…
Work 279yadvai tanna pashyati pashyanvai tanna…
Work 280tatkritā iyam bhrāntih- ātmano drishtih…
Work 281yadvai tanna sprishati sprishanvai tanna…
Work 282salila eko drashtādvaito bhavati, esha…
Work 283...'kāmahatasya ye shatam ājānadevānām…
Work 284sa vā esha etasmin svapnānte ratvā…
Work 285nyāyam pratiyony ādravati buddhāntāyaiva.
Work 286tad yathānah susamāhitam utsarjad yāyād…
Work 287tato 'nnarasenānupachīyamānah pindah…
Work 288tatrāsyedam sharīram parityajya gachchhatah…
Work 289इति तृतीयं ब्राह्मणम् ॥
Work 290sa yatrāyam ātmā. samsāropavarnanam…
Work 291ekī bhavati na pashyatīty āhur; ekī bhavati…
Work 292mūrdhno vā anyebhyo vā sharīradeshebhyah…
Work 293shakatavatsambhritasambhāra…
Work 294evam vidyādisambhārasambhrito dehāntaram…
Work 295bhavati, āhosvit sharīrasthasya…
Work 296gamayitvānyamākramamākramyātmānamupasamharat…
Work 297tad yathā peshaskārī peshaso mātrām apādāya…
Work 298ye asya bandhanasangnyakāh upādhibhūtāh,…
Work 299atho api anye bandhamokshakushalāh khalu…
Work 300tad esha shloko bhavati. tad eva saktah…
Work 301'tat tasminn arthe esha shlokah mantro'pi…
Work 302sangavashāt punah amum lokam yāti - ity…
Work 303tasya evam akāmayamānasya karmābhāve…
Work 304na cha nigadabhanga iva abhāvabhūto mokshah…
Work 305tad esha shloko bhavati. yadā sarve…
Work 306tasminy chhuklam uta nīlam āhuh pingalam…
Work 307andham tamah pravishanti ye'vidyām upāsate…
Work 308viditavanta ity arthah | yathā cha vayam…
Work 309yasmād arvāk samvatsaro'hobhih parivartate…
Work 310prānasya prānam uta chakshushash chakshur…
Work 311tad brahmadarshane sādhanam…
Work 312tam etam vedānuvachanena brāhmanā…
Work 313ye punah mantrabrāhmanalakshanena…
Work 314katham punah nityasvādhyāyādibhih karmabhih…
Work 315tasmāt ātmānam lokamichchhantah pravrajanti…
Work 316yasmāt sarvaishanāvinivrittah sa esha neti…
Work 317tadetadrichābhyuktam |
Work 318tadetadvastu brāhmanenoktam richā mantrena…
Work 319sarvam karmaphalajātam labhate…
Work 320āgamapradhānena madhukāndena brahmatattvam…
Work 321atha ha yāgnyavalkyasya dve bhārye babhūva-…
Work 322he maitreyīti jyeshthām bhāryām…
Work 323ātmani khalu are maitreyi drishte; katham…
Work 324tam ayathārthadarshinam parādāt parākuryāt,…
Work 325sarvakāryapralaye vidyānimitte,…
Work 326yatra hi dvaitam iva bhavati tad itara…
Work 327—ram iti, tad etāvad eveti vignyeyam tvayā—…
Work 328'vedān adhītya brahmacharyena putrapautrān…
Work 329[a]nyavishayaparikalpanāyām tu…
Work 330इति चतुर्थाध्यायस्य पञ्चमं ब्राह्मणम् ॥
Work 331atha vamshah pautimāshyo gaupavanād…
Work 332इति षष्ठं ब्राह्मणम् ॥
Work 333om pūrnam adah pūrnam idam pūrnāt pūrnam…
Work 334diva pratyavabhāsamānam tat, yat ātmānam…
Work 335इति पञ्चमाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥
Work 336trayāh prājāpatyāh prajāpatau pitari…
Work 337damādisādhanatrayam sarvopāsanashesham…
Work 338tadvai tadetadeva tadāsa satyameva sa yo…
Work 3390āpa evedamagra āsustā āpah satyamasrijanta…
Work 340tayoh takārasāmānyāt | tadetat anritam…
Work 341yo'yam dakshine'kshanpurushastasya bhūriti…
Work 342vidyudbrahmetyāhurvidānādvidyudvidyatyenam…
Work 343ayamanivaishvānaro yo'yamantah purushe…
Work 344yadā vai purusho'smāllokātpraiti sa vāyu-…
Work 345svātmani tasmai samprāptāya vijihīte…
Work 346annam brahmeti, tathā etan upāsamāntaram…
Work 347kshatram prāno vai kshatram prāno hi vai…
Work 348bhūmirantariksham…
Work 349richo yajūmshi sāmāanīty ashtāv aksharāny…
Work 350prāno 'pāno vyāna ity ashtāv aksharāny…
Work 351mūrtāmūrtātmakam jagat tripadā gāyatrī…
Work 352loke 'pi yasmin hi yad āshritam bhavati,…
Work 353tām etām sāvitrīm ha eke shākhinah…
Work 354'syā etat tritīyam padam āpnuyād athāsyā…
Work 355tasyā upasthānam gāyatry asy ekapadī…
Work 356-m eva tat sampsāya shuddhah pūto 'jaro…
Work 357hiranmayena pātrena satyasyāpihitam mukham.…
Work 358इति पञ्चमाध्यायस्य पञ्चदशं ब्राह्मणम् ॥
Work 359om yo ha vai jyeshtham cha shreshtham cha…
Work 360vatyapi cha yeshām bubhūshati ya evam veda.
Work 361yo ha vai sampadam veda sam ha asmai…
Work 362shrotram ha uchchakrāma, tat samvatsaram…
Work 363— retasā, prānantah prānena vadanto vāchā…
Work 364sā ha vāg uvācha — yadvā aham vasishthāsmi…
Work 365kim vā asah iti; yad idam kincha ashvabhya…
Work 366kechittu sarvabhakshane doshābhāvam vadanti…
Work 367āpo vāsa iti; āpah bhakshyamānāh…
Work 368इति षष्ठाध्यायस्य प्रथमं ब्राह्मणम् ॥
Work 369shvetaketurha vā āruneya ityasya…
Work 370vettha yathemāh prajāh prayatyo…
Work 371kim vettha, devalokapitrilokapratipattisādha…
Work 372rājanyā bandhavo yasyeti;…
Work 373bhūtvā, avadānyo mā bhūn kadaryo mā…
Work 374matvā kshāmayan— tathā nah asmān prati, mā…
Work 375(a)dhidaivikatvena parinatāh santah…
Work 376parjanyo vā agnir gautama tasya samvatsara…
Work 377purusho vā agnir gautama tasya vyāttam eva…
Work 378yoshā vā agnir gautama tasyā upastha eva…
Work 379atha tadā enam mritam agnaye agnyartham eva…
Work 380atha ye yagnyena dānena tapasā lokāny-
Work 381[a]pi devatā eva dhūmādi-shabda-vāchyāh,…
Work 382te kim bhavantīty uchyate — te kītāh…
Work 383[ā]khyam karma ārabhyate mahattva-prāptaye;…
Work 384[u]pasadvratī bhūtvā payovratī sann ity…
Work 385jyeshthāya svāhā shreshthāya svāhā ity…
Work 386'tam ha etam uddālakah' ityādi. satyakāmo…
Work 387eshām vai bhūtānām prithivī rasah prithivyā…
Work 388sa ha prajāpatir īkshām chakre hantāsmai…
Work 389bhavati, tāvān asya loko bhavati. ya evam…
Work 390yad apah. idam aham tad reta ādade,…
Work 391sa yām ichchhet kāmayeta mā iti, tasyām…
Work 392ādade 'asau' iti. mama samiddhe ahaushīr…
Work 393kamsena pibed ahatavāsāh, nainām vrishalo…
Work 394atha ya ichchhet putro me kapilah pingalo…
Work 395ti prāshyetarasyāh prayachchhati prakshālya…
Work 396athainām abhimantrya kshīraudanādi…
Work 397atha jātakarma | jāte'gnim upasamādhāya…
Work 398athāsya nāmadheyam karoti 'vedo'si' iti |…
Work 399atha vamshah | pautimāshīputrah…
Work 400kāvasheyah prajāpateh prajāpatir brahmano…
Work 401om
Work 402yannāmnopanishatkhyātā tapanam tam vibhum…
Work 403bhadram karnebhih shrinuyāma devā bhadram…
Work 404'svasti nah' ity atra svastipadānām…
Work 405'āpo vā idam āsan' ityādyā 'tad etan…
Work 406vadati tatkarmanā karoti tad eshābhyuktā —…
Work 407evam tāvad ākhyāyikāyāh mante…
Work 408yuktam. na tāvadvishishtāmupāsanām…
Work 409mahāchakram vyākhyātam. tasya nābhyām…
Work 410prashnasamāptim dyotayati ||
Work 411sa hovācha prajāpatiragnirvai vedā idam…
Work 412vidhīyate. evamuttareshvapi trishu vākyeshu…
Work 413sāma jānīyādyo jānīte so'mritatvam cha…
Work 414om ritam satyam param brahma purusham…
Work 415karmavipākajanmānubhavarūpānām…
Work 416atha idānīm tritīyam sāmoddhāramāha—
Work 417asya sāmnah uktaprakārena…
Work 418yadvishvamasrijanta tasmādvishvasrijo…
Work 419prathamā upanishat.
Work 420npakshe prāgukto yachchhabdah upāsyaparah;…
Work 421yasmādevam sāma, tasmādasya…
Work 422shabdah asyā upāsanāyā nāmakaranam karoti.…
Work 423mantrarājam nārasimhamānushtubham…
Work 424devā akritapurashcharanā vai…
Work 425evam vishishtamadhikārinamabhidhāya…
Work 426evam tāvatpurashcharanāntargatapranavamātrāv…
Work 427astrāya phaditi prathamam prathamena…
Work 428panchame 'nge sapranavatām vidhātum āha—
Work 429navamam namāmi dashamam aham ity ekādasham…
Work 430-chyata ugram iti. sa ha uvācha prajāpatih…
Work 431tasmād uchyate bhīshanam iti. atha kasmād…
Work 432jvalany-shabdo dahanārthe vartamāno 'pi…
Work 433yasmād evam ubhayopāsye nrisimhapadam…
Work 434evam uktopāsye prāguktapadam vyākhyāya…
Work 435bhadram iti. sa hovācha prajāpatir ity…
Work 436tasmād uchyate mrityu-mrityum iti.
Work 437evam, ato 'ham vishvam sarvam bhuvanam…
Work 438vāchyam. tatash cha…
Work 439[dī]rghā vā plutā vā iti. yadi hrasvā…
Work 440इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य…
Work 441hi bhagavah iti. sa hovācha prajāpatih…
Work 442satyakāma param chāparam cha yadonkārah'…
Work 443na kanchanetyādi. na hi sushupte pūrvayor…
Work 444manahspanditam tadabhāve drig evāvisheshena…
Work 445evam tāvan nrisimhabrahmavidyopakāriny…
Work 446इति चतुर्थोपनिषत् ॥
Work 447-bdasāmarthyāt kutrachit tasmai…
Work 448इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य…
Work 449evam tāvachchaturthopanishadi ante…
Work 450nāmā; api tu mahāchakranābhivartikshīrodārna…
Work 451devāh prākstutishravanenātyantaharshitāh…
Work 452evam mahāchakrasya samveshtanamuddhāram cha…
Work 453homam kuryādanushtubhārchanam…
Work 454yattu ekaikamaksharam ekaikasminpatre…
Work 455devānām mūlanrisimhavyūhe dvātrimshadvyūhe…
Work 456evam nrisimhabrahmavidyām…
Work 457ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham…
Work 458इति द्वितीयाध्यायभाष्यम् ॥
Work 459ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham…
Work 460इति पञ्चमोऽध्यायः ॥
Work 461ya etam mantrarājam nārasimhamānushtubham…
Work 462nām cha shatam pūrnam rudrajāpakena…
Work 463evam nityānushthāne ānushangikam sarvam…
Work 464yatra na mrityuh pravishati yatra na…