Chāndogyopaniṣadbhāṣyam His commentary on the Chāndogya Upaniṣad, the ancient Vedic teaching that turns on Uddālaka telling his son Śvetaketu "you are That" — the Self in you is the one reality — through salt in water, a seed, a river to the sea.
Śrī Ādi Śaṅkarācārya · 422 Verses, 12 prose passages, 411 bhāṣyas, 45 avatāraṇikās and 203 closing attributions
Pin to my library
Work 1 ॐ Work 2 ‘omityetadaksharam’ ityādyashtādhyāyī… Work 3 ata eva na karmasahabhāvi… Work 4 tatraitasminnadvaitavidyāprakarane… Work 5 evam— sa esha udgīthāraya ॐkāra ,… Work 6 vāgevarkprāna sāmomityetadaksharamudgī- tha… Work 7 tadetanmithunamomityetasminnakshare sa-… Work 8 gnyāyā , samriddho hi omityanugnyā dadāti ,… Work 9 tatra aksharavignyānavata karma… Work 10 devāsurā ha vai yatra sayetire ubhaye… Work 11 atha ha vāchamudgīthamupāsānchakrire tā5… Work 12 sthānakaranavaigunyāt asurai pāpmanā viddha… Work 13 tena ta5 ha brihaspatirudgīthamupāsānchakra… Work 14 sa ha naimishīyānāmudgātā babhūva sa ha… Work 15 athādhidaivata ya evāsau tapati tamu-… Work 16 ha vai bhayasya janmamaranādilakshanasya… Work 17 atha khalu iti… Work 18 bhivyāharati yarktatsāma tasmādaprānannana… Work 19 yo vācho doho'nnavānannādo bhavati ya… Work 20 yā dishamabhishtoshyansyāt tā… Work 21 omityetadaksharamudgīthamupāsītomiti… Work 22 tānu tatra mrityuryathā matsyamudake pari-… Work 23 katha puna svarashabdavāchyatvamaksharasyeti… Work 24 yadamritā devā yenāmritatvena yadamritā… Work 25 prānādityadrishtivishishtasyodgīthasyopāsana… Work 26 tam etam u eva aham abhyagāsisham… Work 27 etamu evāhamabhyagāsisha tasmānmama… Work 28 इति पञ्चमखण्डभाष्यम् ॥ Work 29 antarikshamevargvāyuh sāma tadetadeta-… Work 30 ranyakesha iti, jyotirmayānyevāsya… Work 31 athādhyātmam vāgevarkprānah sāma tade-… Work 32 shrotrameva rik mana sāma,… Work 33 sa esha ye chaitasmādarvāncho lokāsteshām… Work 34 atha ya etadeva vidvānsāma gāyatyu bhau sa… Work 35 gānasyeshte ya eva vidvānsāma gāyati sāma… Work 36 kā sāmno gatiriti svara iti hovācha… Work 37 apā kā gatiriti, asau loka iti hovācha,… Work 38 hantāhametadbhagavatto vedānīni viddhī ti… Work 39 shālāvatya aya loka iti hovācha, aya hi… Work 40 syāpatya shaunaka, udarashāndilyāya… Work 41 nta bhakshayanta yadrichchhayopalabhya… Work 42 sa ha khāditvātisheshānjāyāyā ājahāra sāgra… Work 43 evameva pratihartāramuvācha pratihartaryā… Work 44 prānamabhyujjihate saishā devatā… Work 45 āditya iti hovācha sarvāni ha vā imāni… Work 46 इति एकादश खण्ड ॥ Work 47 athāta shauva udgīthastaddha bako dā- lbhyo… Work 48 te shvāna tatraiva āgatya rishe samaksham… Work 49 stobhāksharopāsanāphalamāha— Work 50 samaste sāmnyabhidhīyate | na, 'sādhu… Work 51 lokeshu panchavidham sāmopāsīta prithivī… Work 52 lokeshu prithivyādishu panchavidham… Work 53 kalpante hāsmai lokā ūrdhvāshchāvri-… Work 54 sarvāsvapsu panchavidhasāmopāsīta megho… Work 55 ritushu panchavidham sāmopāsīta vasa- nto… Work 56 pashushu panchavidham sāmopāsītājā hi… Work 57 kārastadasya pashavo'nvāyattāstasmātte hi… Work 58 atha yatsagavavelāyā m sa ādista dasya vayā… Work 59 atha yat sapratimadhyandine rijumadhyandine… Work 60 tatraikavimshatyaksharasarūpayā… Work 61 mano hinkāro vākprastāvashchakshurudgītha… Work 62 upamantrayate sa hikāro gnyapayate sa… Work 63 इति त्रयोदश खण्ड ॥ Work 64 vasanto hinkāro grīshmah prastāvo va rshā… Work 65 prithivī hinkāro'ntariksha prastāvo dyau-… Work 66 ajā hinkāro'vaya prastāvo gāva udgītho'shvā… Work 67 loma hinkārastvakprastāvo māꣳsamu-… Work 68 agnirhinkāro vāyuh prastāva āditya udgītho… Work 69 trayī vidyā hinkārastraya ime lokāh sa… Work 70 vinardi sāmno vrine pashavyamityagnerudgī… Work 71 amritatva devebhya āgāyānītyāgāye- tsvadhām… Work 72 sarve svarā akārādaya indrasya balakarmana… Work 73 इति द्वाविंशः खण्ड ॥ Work 74 trayo dharmaskandhā yagnyo'dhyayanam dāna-… Work 75 yadi cha punyalokātishayamātramamritatvamabh… Work 76 atra āhuh kechit-… Work 77 na, karmanimittavidyāpratyayayorvirodhāt |… Work 78 tānyabhyatapattebhyo'bhitaptebhya ॐkāra… Work 79 sāmopāsanaprasangena… Work 80 ata kva tarhi yajamānasya loka, yadartha… Work 81 divikshidbhya ityevamādi samānamanyat |… Work 82 'asau vā ādityah' ityādi adhyāyārambhe… Work 83 tasya ye prāncho rashmayastā evāsya prāchyo… Work 84 etamrigvedamabhyatapastasyābhitaptasya ya-… Work 85 tadvyaksharattadādityamabhito'shrayattadvā… Work 86 atha ye'sya pratyancho rashmayastā evāsya… Work 87 atha ye'syodancho rashmayastā evāsyo dīchyo… Work 88 atha ye'syordhvā rashmayastā evāsyo- rdhvā… Work 89 इति पञ्चम खण्ड ॥ Work 90 devā drishtvā tripyantīti etatsarvam… Work 91 sa yāvadāditya purastādudetā… Work 92 atha yaddvitīyamamritam tadrudrā upajīva-… Work 93 atha yachchaturthamamritam tanmaruta… Work 94 atha yatpanchamamamritam tatsādhyā upajī-… Work 95 atha tata ūrdhva udetya naivodetā nāsta… Work 96 satya tenoktamityāha shruti — Work 97 idam vāva tajjyeshthāya putrāya pitā bra-… Work 98 yā vai sā prithivīya vāva sā yadidama-… Work 99 saishā chatushpadā shadvidhā gāyatrī tade… Work 100 tasya ha vā etasya hridayasya pancha deva-… Work 101 atha yo'syordhva sushi sa udāna' sa vāyuh… Work 102 te vā ete yathoktā panchasushisabandhāt… Work 103 sparsharūpena grihyate tachchakshushaiva,… Work 104 इति त्रयोदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 105 punastasyaiva tripādāmritasya… Work 106 manomayah prānasharīro bhārūpa satya… Work 107 nprithivyā jyāyānantarikshājjyāyāndivo… Work 108 tasya prāchī digjuhūrnāma sahamānā nā ma… Work 109 arishta kosha prapadye'munāmunāmunā prā- na… Work 110 atha yadavocha bhū prapadya iti prithivīm… Work 111 putrāyusha upāsanamukta japashcha |… Work 112 atha yānyashtāchatvāri5shadvarshāni ta… Work 113 nishchitā hi vidyā phalāyetyetaddarshayan… Work 114 atha yattapo dānamārjavamahimsā… Work 115 इति सप्तदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 116 mano brahmetyupāsītetyadhyātmamathādhi-… Work 117 tadetat manaārushya chatushpādbrahma,… Work 118 tatra vāgeva manaso brahmanashchaturtha… Work 119 ādityo brahmana pāda ukta iti… Work 120 sa ya etameva vidvānāditya brahmetyupā-… Work 121 इति एकोनविंशखण्डभाष्यम् ॥ Work 122 vāyuprānayorbrahmanah pādadrishtyadhyāmah… Work 123 atha hamsā nishāyāmatipetustaddhai- vam ham… Work 124 tamu ha parah pratyuvācha kambara… Work 125 chāngāre ha mayugvānamiva raikvamāttheti yo… Work 126 tadu ha jānashrutih pautrāyanah shatshatāni… Work 127 samvargah prānah prāneshu vāgādishu mukhyah… Work 128 tasmā u ha daduste vā ete panchānye… Work 129 tasmā u ha daduh te hi bhikshām | te vai ye… Work 130 satyakāmo ha jābālo jabālām māta-… Work 131 sa ha satyakāmah hāridrumatam… Work 132 vān | ityuktah rishabhah tasmai satyakāmāya… Work 133 hamsaste pādam vakteti sa ha shvobhūte gā… Work 134 madgushte pādam vakteti sa ha shvobhūte gā… Work 135 vai somya chatushkalah pādo brahmana āyata-… Work 136 prāpa hāchāryakulam tamāchāryo'bhyuvāda… Work 137 punarbrahmavidyām prakārāntarena… Work 138 tam āchāryam jāyā uvācha— tapto brahmachārī… Work 139 atha haina gārhapatyo'nushashāsa prithivya-… Work 140 atha hainamanvāhāryapachano'nushashāsā- po… Work 141 atha hainamāhavanīyo'nushashāsa prāna… Work 142 bhagava iti ha pratishushrāva | brahmavida… Work 143 yadyapyasminsarpirvodakam vā sinchati,… Work 144 esha u eva bhāmanīresha hi sarveshu lo-… Work 145 athedānīm yathoktabrahmavidah gatiruchyate | Work 146 इति पञ्चदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 147 rahasyaprakarane prasangāt… Work 148 yagnyo vartata iti vāngmanase vartanī… Work 149 atra brahmano maunam vihitam , tadveshe… Work 150 tadyadrikto rishyedbhūh svāheti gārhapatye… Work 151 tadyathā lavanena suvarnam sandadhyāt |… Work 152 kshatyevamviddha vai brahmā yagnyam… Work 153 sagunabrahmavidyāyā uttarā gatiruktā |… Work 154 yanto manasaivāmiti pravivesha ha vāk || Work 155 atha ha prāna uchchikramishansa yathā… Work 156 na manāmstyāchakshate prānā ityevācha-… Work 157 इति प्रथमखण्डभाष्यम् ॥ Work 158 ma hovācha kim me'nnam bhavishyatīti… Work 159 sa hovācha kim me vāso bhavishyatī- tyāpa… Work 160 vasishthāya svāhetyagnāvājyasya hutvā… Work 161 brahmādistambaparyantāh samsāragatayo… Work 162 tam ha uvācha—yadyanushishto'si, vettha… Work 163 athānu kimanushishto'vochathā yo hī- māni… Work 164 te tubhyam priyāya putrāya samāvartanakāle… Work 165 sa ha krichchhrībhūtah apratyākhyeyam… Work 166 asau vāva loko gautamāgnirityādi | iha… Work 167 tasminnetasmin yathoktalakshane'gnau devā… Work 168 parjanyo vāva gautamāgnistasya vāyu- reva… Work 169 prithivī vāva gautamāgnistasyāh samva-… Work 170 purusho vāva gautamāgnistasya vāgeva… Work 171 yoshā vāva gautamāgnistasyā upastha eva… Work 172 इति अष्टमखण्डभाष्यम् ॥ Work 173 tarasānupraveshena vivardhamānasya… Work 174 ityupāsate, teshām cha itthamvidbhih saha… Work 175 atah panchāgnivido grihasthāh, ye cha ime… Work 176 athetyarthāntaraprastāvanārthah, ya ime… Work 177 māsānām prāptim shrutvā tadavayavinah… Work 178 shraddhāshabdā āpo dyulokāgnau hutāh somo… Work 179 yattu kaishchiduchyate—… Work 180 ye tvanye anushayibhyashchandramandalamanāru… Work 181 tadya iha ramanīyacharanā abhyāsho ha yatte… Work 182 steno hiranyasya brāhmanasuvarnasya hartā,… Work 183 dakshinena pathā gachchhatāmannabhāva… Work 184 tameva no brūhīti || 6 || Work 185 upāsanāt tava sutamabhishutam somarūpam… Work 186 atha hovācha satyayagnyam paulushim… Work 187 atha hovāchendradyumnam bhāllaveyam… Work 188 atha hovācha budilamāshvatarāshvim vai-… Work 189 atha hovāchoddālakamārunim gautama kam… Work 190 tānhovāchaite vai khalu yūyam… Work 191 tasya ha vā etasyātmano vaishvānarasya… Work 192 इति अष्टादशखण्डभाष्यम् ॥ Work 193 atha yām dvitīyām juhuyāttām juhuyā-… Work 194 atha yām chaturthīm juhuyāttām juhuyātsa-… Work 195 iti vidyāmeva stauti | tadetasminstutyarthe… Work 196 yam vignyātam syādvāchārambhanam vikāro… Work 197 yathā somyaikena nakhanikrintanena sarvam… Work 198 na vai nūnam bhagavantah pūjāvantah guravah… Work 199 sadeva somyedamagra āsīdekamevādvi- tīyam |… Work 200 loke—pūrvāhne ghatādi sisrikshunā kulālena… Work 201 tadaikshata bahu syām prajāyeyeti… Work 202 tā āpa aikshanta bahvyah syāma prajāye-… Work 203 teshām khalveshām bhūtānām trīnyeva bījā-… Work 204 seyam devataikshata hantāhamimāstisro… Work 205 kimatra buddhishabdakalpanayā kriyate,… Work 206 rūpavaddravye sarvasya darshanāt | katham ?… Work 207 yadu rohitamivābhūditi tejasastadrūpa- miti… Work 208 yah sthavishtho dhātustanmūtram bhavati yo… Work 209 yata evam, annamayam hi somya manah… Work 210 dadhnah somya mathyamānasya yo'nimā sa… Work 211 tathā apām somya pīyamānānām yo animā, sa… Work 212 shodashakalah somya purushah panchadashāhā-… Work 213 sa ha panchadashāhāni nāshātha hainamupa-… Work 214 tam hovācha yathā somya mahato'bhyā-… Work 215 sa yathā shakunih sūtrena prabaddho disham… Work 216 ashanāpipāse me somya vijānīhīti… Work 217 evam svapitināmāprasiddhidvārena yajjīvasya… Work 218 atha yatraitatpurushah pipāsāti nāma Work 219 ngasya svajātyasānkaryenopachayakaratvam… Work 220 sa ya esho'nimaitadātmyamidam sarvam… Work 221 mūlam aitadātmyam etatsadātmā yasya… Work 222 na labhante; katham? amushyāhamāmrasya… Work 223 sa ya esho'nimaitadātmyamidam sarvam… Work 224 iti ta iha vyāghro vā simho vā vriko vā… Work 225 sarvam jahāti sarvah shushyati || 2 || Work 226 nyagrodhaphalamata āharetīdam bhagava iti… Work 227 tam putram ha uvācha- vatadhānāyām… Work 228 asminneva tejobannādikārye shunge dehe,… Work 229 evam vikroshatah tasya yathābhinahanam… Work 230 purusham somyota hastagrihītamānayantya-… Work 231 atha yadi tasyākartā bhavati tata eva… Work 232 pratibimbarūpena | sa ātmānam… Work 233 dātmavignyānam | tasmāt… Work 234 paramārthatattvopadeshapradhānaparah… Work 235 adhīhi bhagava iti hopasasāda sana-… Work 236 rigvedam bhagavah adhyemi smarāmi,… Work 237 vichchhrutam hyeva me… Work 238 nāma vā rigvedo yajurvedah sāmaveda… Work 239 nāma vā rigvedo yajurveda ityādi… Work 240 vāgvāva nāmno bhūyasī vāgvā rigvedam… Work 241 sa yo vācham brahmetyupāste yāvadvācho… Work 242 mano vāva vācho bhūyo yathā vai dve vā-… Work 243 sankalpo vāva manaso bhūyānyadā vai… Work 244 shitam karma kinchit brāhmane utpannam… Work 245 sa yah sankalpam brahmetyupāste… Work 246 chittam vāva sankalpādyūyo yadā vai cheta-… Work 247 sa yashchittam brahmetyupāste chitānvai sa… Work 248 dhyānam vāva chittādbhūyo dhyāyatīva pri-… Work 249 इति षष्ठखण्डभाष्यम् ॥ Work 250 vignyānam vāva dhyānādbhūyo vignyānena vā… Work 251 sa yo vignyānam brahmetyupāste vignyānavato… Work 252 balam vāva vignyānādbhūyo'pi ha shatam… Work 253 balam vāva vignyānādbhūyah |… Work 254 annam vāva balādbhūyastasmādyadyapi dasha… Work 255 sa yo'nnam brahmetyupāste'nnavato vai sa… Work 256 āpo vāvānnādbhūyastasmādyadā suvri- shtirna… Work 257 tejo vāvādbhayo bhūyastadvā etadvāyu-… Work 258 stanayitnurūpena varshaheturbhavati |… Work 259 ākāsho vāva tejaso bhūyānākāshe vai… Work 260 sa ya ākāsham brahmetyupāsta ākāshavato vai… Work 261 smaro vāvākāshādbhūyastasmādyadyapi ba-… Work 262 इति त्रयोदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 263 maparyantam jagachchakrībhūtam pratiprāni |… Work 264 prāno vā āshāyā bhūyānyathā vā arā nābhau… Work 265 masyāchāryahā vai tvamasi brāhmanahā vai… Work 266 prāno hyevaitāni sarvāni bhavati sa vā esha… Work 267 sa esha nāradah sarvātishayam prānam… Work 268 yadā vai vijānātyatha satyam vadati nā-… Work 269 इति सप्तदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 270 yadā vai shraddadhātyatha manute… Work 271 yadā vai karotyatha nistishthati nākritvā… Work 272 bhavishyadapi phalam labdhvetyuchyate,… Work 273 yatra nānyatpashyati nānyachchhrinoti… Work 274 goashvamiha mahimetyāchakshate… Work 275 sa evādhastātsa uparishtātsa pashchā- tsa… Work 276 athāta ātmādesha evātmaivādhastā-… Work 277 dyapi digdeshakālādibhedashūnyam brahma… Work 278 atha yadidamasminbrahmapure daharam punda-… Work 279 tam chedbrūyuryadidamasminbrahmapure… Work 280 vidyate, kim tasyānveshanena vijignyāsanena… Work 281 tam chedbrūyurasmimshchedidam brahmapure… Work 282 sa brūyānnāsya jarayaitajjīryati na vadhe-… Work 283 janapadam yam kshetrabhāgam tam… Work 284 tadyatheha karmajito lokah kshīyata eva-… Work 285 sa yadi pitrilokakāmo bhavati sam-… Work 286 atha yadi svasrilokakāmo bhavati sam-… Work 287 atha yadi strīlokakāmo bhavati sanka-… Work 288 atha ye chāsyeha jīvā ye cha pretā… Work 289 sa vā esha ātmā hridi tasyaitadeva niruktam… Work 290 atha ya esha samprasādo'smāchchharīrā… Work 291 इति तृतीयखण्डभाष्यम् ॥ Work 292 tathā na mrityuh na shokah na sukritam na… Work 293 tadya evaitam brahmalokam… Work 294 tamātmānamanuvindate | eshanādishtamapi… Work 295 atha yadanāshakāyanamityāchakshate,… Work 296 tadya evaitāvaram cha nyam chārnavau… Work 297 ya ime'rnavādayo brāhmalaukikāh… Work 298 इति पञ्चमखण्डभाष्यम् ॥ Work 299 yastu hridayapundarīkagatam… Work 300 atha yatraitadabalimānam nīto bhavati… Work 301 tadesha shlokah | shatam chaikā cha… Work 302 ‘atha ya esha… Work 303 tmānamanvishya sarvāmshcha lokānāpnoti… Work 304 tau ha dvātrimshatam varshāni brahmacharya-… Work 305 nanu katham yuktam… Work 306 tathā cha tayorviparītagrahananivrittyartham… Work 307 tau ha prajāpatiruvācha sādhvalankritau… Work 308 sādhvalankritau yathā svagrihe suvasanau… Work 309 tau hochaturyathaivedamāvām bhagavah… Work 310 tasmādapyadyehādadānamashraddadhānamayaja-… Work 311 इति अष्टमः खण्डः ॥ Work 312 atha hendro'prāpyaiva devānetadbhayam… Work 313 sa samitpānih punareyāya tam ha… Work 314 na chchhayā-tadvaditi virochanābhiprāyah |… Work 315 ya esha svapne mahīyamānashcharatyesha ā-… Work 316 na vadhenāsya hanyate nāsya srāmyena srāmo… Work 317 इति दशमः खण्डः ॥ Work 318 इति दशमखण्डभाष्यम् ॥ Work 319 tadyatraitatsuptah samastah samprasannah… Work 320 pūrvavadetam tveva ta ityādimuktvā… Work 321 rāni pancha varshānyuvāsa tānyekashatam… Work 322 maghavanmartyam vā idam sharīramāttam mri-… Work 323 nanu yadi priyam apy asharīram na… Work 324 'ya esho'kshini purusho drishyate' iti… Work 325 ekashchātmā svapnabuddhāntayormahāmatsyavada… Work 326 asharīro vāyurabhram vidyutstanayitnura-… Work 327 evamevaisha samprasādo'smāchchharīrātsamu-… Work 328 nanu kathamekah san nānyatpashyati… Work 329 atha yo vededam manvānīti sa ātmā mano'sya… Work 330 tam vā etam devā ātmānamupāsate… Work 331 इति द्वादशखण्डभाष्यम् ॥ Work 332 ākāsho vai nāma nāmarūpayornirvahitā te… Work 333 idameva maitreyībrāhmanenoktam ;… Work 334 taddhaitadbrahmā prajāpataya uvācha… Work 335 इति पञ्चदशखण्डभाष्यम् ॥ Work 336 āpyāyantu mamāngāni vākprānashchakshuh…