Sanatsujātīyam

His commentary on the Sanatsujātīya from the Mahābhārata: the blind king Dhṛtarāṣṭra, sleepless before the war, asks whether there is death, and the sage Sanatsujāta answers through the night that for the knower of Brahman there is none.

Śrī Ādi Śaṅkarācārya6 Verses, 778 bhāṣyas and 10 closing attributions

Go to work

Work 1|| shrīh ||
Work 2purushārthah prāptāsheshānarthah…
Work 3tattvagnyāne nāhamadhikrita ityuktvā…
Work 4iritam uktam yad vākyam tat sampūjya…
Work 5brahmacharyamūshatuh’…
Work 6apare punaradvitīyātmadarshinah…
Work 7svābhāvikabrahmabhāvāt | tam pramādam…
Work 8na vai mrityurvyāghra ivātti jantūnnāpyasya…
Work 9matāh’ iti | te apramādāt…
Work 10vinashtih’ iti | brihadāranyake…
Work 11cha vimuchyate | tasmātkarma na kurvanti…
Work 12cha bahvrichabrāhmanopanishat—‘kimartham…
Work 13cha vimuchyate’ iti | satyam, tathāpi…
Work 14ityukte samuchchayāshankā mā bhūditi…
Work 15yāti tadvishnoh paramam padam ||
Work 16bhavārjuna’ iti | ‘sve sve karmanyabhiratah…
Work 17tmā tyaktasarvaparigrahah ||’ katham tarhi…
Work 18tmayogādhigamena devam matvā dhīro…
Work 19‘ahamasmi’ iti; na kinchidanyachchintayet |…
Work 20kathavallīshu—‘kastam madāmadam devam…
Work 21krisho'ham sthūlo'ham amushya putro'sya…
Work 22tena ahankārādirūpena parinatāgnyānena te…
Work 23sadarthayogānavagamātsamantātpravartate…
Work 24mithyārthayogābhihatāntarātmā
Work 25sro'tyāyamāyamstānīmāni vayāmsi…
Work 26ste mrityoryanti vitatasya pāsham | atha…
Work 27kāmānusārī purushah kāmānanu vinashyati |
Work 28kamanīyabuddhyā gridhyantah abhikānkshanta…
Work 29bhayāntarātmā iti | krodhalobhābhyām…
Work 30abhibhūto nashto bhavati martyah…
Work 31brahmalokaparyantānām lokānām sādhanabhūtam…
Work 32cha amārgān samsārahetubhūtānātmano…
Work 33jīvaparayorekatvamuktam |…
Work 34evam prishtah prāha bhagavān—
Work 35paramātmano māyayā bahurūpatvamupapadyata…
Work 36kāvasheyagītāsu—‘na jāyate na mriyate na…
Work 37bhajatyavyabhichārena paramātmānamachyutam |
Work 38vastvasti kim…
Work 39tasyātmaparadeheshu sato'pyekamayam hi tat…
Work 40gnyānameva param brahma gnyānam bandhāya…
Work 41hitam guhāyām vibhrājate yadyatayo vishanti…
Work 42lakshano yogo gnyānam sannyāsalakshanam |…
Work 43chārī vā vānaprastho'tha vā punah | ya…
Work 44tatrāha—tadarthayoge tasya paramātmano…
Work 45yasmāddharmānācharantīha kechit
Work 46tasmin punyāpunyātmake karmani sthito'pi…
Work 47kimavidushah anubhava evobhayoh,…
Work 48cha spardhā teshām tajgnyānasādhanam’ iti |…
Work 49bale balavatāmiva, yathā balavato rāgnyah…
Work 50idānīm brahmacharyādeva sarvāni karmāni…
Work 51nānusancharet santapto na bhavet, anyathā…
Work 52nasya sarvadā’ iti | tathā chāha…
Work 53manyeta brāhmano brahmavet | gnyātīnām…
Work 54brahma’ iti | yasmādevamagnyāta eva…
Work 55yastvevam manute sa pāpīyānityāha—
Work 56shishto na shishtavatsyād brāhmano…
Work 57idānīm yoginam prashamsannāha—
Work 58yena mantrena yajamāno dvijottamah’ iti |…
Work 59yadidam vidvāmso brahmavidam mānayanti iti…
Work 60idānīm mānārthasamvāse apavargābhāvam…
Work 61dvārāni samyakpravadanti santo…
Work 62|| shrīh ||
Work 63ayam mānasya ityādinā maunamāhātmyam…
Work 64yato na vedā manasā sahenamanupravishyanti…
Work 65kshīnadoshāh’ iti | tathā cha…
Work 66na chhandāmsi vrijināttārayanti māyāvinam…
Work 67tanah chirantana ityarthah |…
Work 68vishayābhibhūtam pāpakārinam mokshayitvā…
Work 69tasyaiva paramātmano māyāparikalpitaih…
Work 70manasāmātmasamvedyam tajgnyānam…
Work 71karmajanyāpūrvasamyukto bhavati | tena…
Work 72karoti shraddhayopanishadā tadeva…
Work 73na bhavati sakalmasham syāt tadā…
Work 74krodhādayo dvādasha yasya tapaso doshāh…
Work 75gunānapahartumichchhā vībhatsā vā | ete…
Work 76dosho vināshakāranam | yasmādevam…
Work 77idānīm gnyānādayo dvādasha gunā uchyante—
Work 78tribhirdvābhyāmekato vā vimuktāh…
Work 79anyatame krite damasya pratikūlam kritam…
Work 80ta ete viparyayāh smritāh satyādirūpatvena…
Work 81arhate yogyāya yāchamānāya putrān vittam…
Work 82vā’ ityādi | vairāgyam…
Work 83satyātmā satyasvarūpo bhava he rājendra,…
Work 84he rājendra, yanmām prichchhasi tat…
Work 85bahumanyate sarvasmādadhiko'hamiti |…
Work 86gnyāne, vidl lābhe, eteshām dhātūnām…
Work 87satyasankalpādayo na sidhyantītyarthah |…
Work 88bhavedetadevam yadi, tadeva brahma sidhyet;…
Work 89‘yato vācho nivartante, aprāpya manasā…
Work 90yo veda vedānsa cha veda vedyam na tam…
Work 91samvedane'pyevamathāmananti tasminhi nitye…
Work 92abhijānāmi brāhmanamākhyātāram vichakshanam…
Work 93ātmatvena jānātītyarthah | athavā,…
Work 94abhimukhībhavedityarthah | shrūyate…
Work 95sarvārthānām vyākaranāt vaiyākarana uchyate…
Work 96sākshāt sarvagnyah, na anātmamātradarshī ||
Work 97|| shrīh ||
Work 98idānīm brahmacharyādisādhanānantaram…
Work 99evam prishtah prāha bhagavān—
Work 100paramārtharūpām me brūhīti | yadvā, ādyām…
Work 101āchāryayonimiha ye pravishya āchāryasamīpam…
Work 102janānām hridaye samnivishtah | tam…
Work 103gurum shishyo nityamabhivādayīta…
Work 104pāda uchyate ||
Work 105idānīm chatushpadīm vidyām darshayati—
Work 106tathā balam cha…
Work 107ākānkshārthasya samyogādrasabhedārthināmiva…
Work 108vidvān teja abhyeti nityam…
Work 109nābhāti shuklamiva lohitamivātho…
Work 110tasmādrūpādirahitameva taditi ||
Work 111tasminjagatsarvamidam pratishthitam ya…
Work 112|| shrīh ||
Work 113‘avāranīyam tamasah parastāt’ ityādinā…
Work 114iti | yasmāt parajyotisho brahmanah arkah…
Work 115pūrnāt deshatah kālato…
Work 116bhavatītyarthah | yah pūrnasvarūpah, tam…
Work 117sarvā dishah vasānau āchchhādayantau ubhau…
Work 118stamitagnyānātmanāvasthite pūrnānande…
Work 119eva upamānādyavishayatvam | tathā na…
Work 120ye dvādasha pūgāh karmagnyānendriyāni,…
Work 121nāshitvādityāshankyāha—īshāna iti |…
Work 122tam yogina eva pashyanti ||
Work 123vartamānah ekam jīvākhyam pādam norkshipati…
Work 124tamīshamīdyamanukalpamādyam
Work 125te vipramuhyanti janā vimūdhāstairdattāh…
Work 126samānametadamritasyetarasya
Work 127vyāpya yāti, tasmāt ahutam chāgnihotram…
Work 128masmi’ iti sākshājjānāti, tasya…
Work 129shrutih—‘mrityurnāsyamritam kutah’ iti |…
Work 130tatpratishthā tadamritam lokāstadbrahma…
Work 131na eva pashyanti ||
Work 132shyati | kathambhūteshvanupashyati—…
Work 133pitā api ahameva | yushmākam putro'smi…
Work 134ajashcharo divārātramatandrito'ham
Work 135nishu hridayakamalamadhye ahameva avasthita…
Work 136tatpadaikavāchakam sadāmritam niranjanam |