Passage 5
Passages 1–16
ఇట్టి సుకుమారులకు, విషయలోలురకూ మోక్షమెట్లు ప్రాప్తించును? ఇట్టి దండగమారి శిష్యులు లేకున్న గురువులకేమి నష్టము? కాని ఇట్టి శిష్యులు లేకపోతే నష్టపడే గురువులు కూడా ఉన్నారు. నల్లమందు గురువులా, గంజాయి గురువులా. ఛీ! ఇట్టి గురువులు గురువులు కారు. అట్టి శిష్యులు శిష్యులూ కారు. లోకవంచకులు, పొట్ట కొరకు పాటుపడు గురువులు గురువులెట్లగుదురు? విలాసాల కొరకు ఆశించు శిష్యులు శిష్యులు ఎట్లగుదురు? ధన గురువులు వారు. మద శిష్యులు వీరు. ఇట్టివారిని గురుశిష్యులని తలంచువారు మహాపవిత్రమైన గురుపదమునకు అపకీర్తి తెచ్చిన వారగుదురు. మోహనాశనమును చేయు ఉపదేశములను అందించువారు నిజగురువులు. విషయ వాసనలు అరికట్టుటకు ప్రయత్నించువాడు శిష్యుడు. నేటి గురువులు తిన్న అన్నము కక్కినట్లు రాత్రంతా చదివి పగలు “ప్లాటుఫారములు” ఎక్కి వేదాంత తత్త్వమును అబ్బా! చిలుకలవలే పలుకుదురు. కామక్రోధాది అరిషడ్వర్గములు అణగ ద్రొక్కవలెనని బల్లలు కొట్టి చెప్పుదురు. కాని వారిలో అట్టి కామక్రోధములు, ఈర్ష్యాద్వేషములు, దురాశాపిశాచములు నిమిష నిమిషమూ ప్రతి మాటయందూ ప్రతి చిన్న పనియందు ప్రదర్శించుచుందురు. గురువులను వారే ఈ గుణములను అరికట్టలేకపోతే ఇక శిష్యులు ఏ విధముగా వృద్ధికి రాగలరు? పోనీ, సర్వ విషయములందు సంపూర్ణ త్యాగమును కలిగి, రాగద్వేషములను చెంత జేర్చక సర్వజన సమానప్రియులై, సత్యవాక్పోషకులై, సదాసచ్చింతనతో సర్వుల క్షేమమును ఆశించి, సరళ భావముతో సన్మార్గమునూ సద్గుణములనూ బోధించు గురువులు దొరికిన అట్టివారి దగ్గర శిష్యులు అల్పసంఖ్యలో చేరుదురు! చేరుటే కాక అట్టి పవిత్ర గురువులపై విపరీత భావములు కల్పించి వారిని సందేహింతురు. ఇది శిష్యుల కర్మ తప్ప మరేమియూ కాదు. గురువులకేమి నష్టము లేదు. కాని ఇట్టి గురువులను ఆశ్రయించకుండిన శిష్యులకే చాలా నష్టము. దేహభ్రాంతిని వదలని శిష్యులు ఎన్ని దేశములు తిరిగిననూ, ఎందరి గురువులను ఆశ్రయించిననూ వారు దేవుని చూడలేరు. భ్రాంతిని వీడలేరు. ఎన్ని ధ్యాన జపములు చేసినా తీర్థయాత్రలు తిరిగినా ఫలమును పొందజాలరు. వారి సర్వసాధనలూ, తూటుపడిన పాత్రలో పోసిన నీరువంటిగా నిలుచును.
అట్టి సాధకుల కంటే సంసారులే మేలు. తమ తమ ఆశ్రమ ధర్మములను తాము చేసుకొంటూ, తమ కర్మలయందు దోషములు లేక, దారి తప్పక నడుచుకొంటూ దైవమును స్మరించుకొంటూ ధన్యులగుచున్నారు. నేటి గురు-శిష్యుల విషయములు చెప్పవలెనన్న, ఎన్ని గ్రంథములైనా వ్రాయవచ్చును. కాని అవసరములేని విషయమలలో మనము జోక్యము కల్పించుకొనుట కాలమును అపవిత్రము చేయుటయే అగును. ఇక మన విషయమునకు వత్తము. కృష్ణార్జునుల యొక్క గురు శిష్యుల సంబంధమున, అట్టి భావములను ఊహించుట కూడనూ పాపము.
వారిరువరకూ వారిరువరే సాటి కాని, మరొకరు లోకమున లేరు. గురుశిష్యులన్న వారిద్దరినే ప్రధానముగా, ప్రమాణముగా తీసికొన్నవారి జన్మలు ధన్యములు కాగలవు. గురువు మాటను శిరసావహించి ఆచరించిన పవిత్ర శిష్యుడు అర్జునుడు! శిష్యుని మంచిని, కీర్తిని, ఆత్మానందమునూ, ధర్మమునూ కోరి, తన ప్రాణసమానముగా పాలించి లాలించిన గురువు కృష్ణుడు! పరమాత్ముడైన కృష్ణుడు, జీవాత్ముడైన అర్జునుడూ, గురు శిష్యులగుట ఎన్ని జన్మల ఫలమో! పురుషోత్తముడు కృష్ణుడు, నరోత్తముడు అర్జునుడు: ఇట్టి ఉత్తమ సాంప్రదాయములు కలిగిన వారలకే గురుశిష్యుల సంబంధము తగును కాని, అందరూ పేర్లకు గురువులే, చేరినవారంతా పేర్లకు శిష్యులే; దండగ మారి శిష్యులు, పేరు బరువు గురువులు, ప్రయోజనము లేని ప్రాణులు. కృష్ణపరమాత్మని ప్రేమ అపారము. అర్జునుడన్న దేహమందలి గుండెవలె, ముఖమునందలి నేత్రము వలె చూచుకొన్నాడు. ప్రేమించినాడు. పవిత్ర మొనరించినాడు. పావనుని చేసినాడు. అట్టి గురువు గురువు. ఇక అర్జునుడు మాత్రము సామాన్యమైనవాడా! అతని త్యాగము అతనికే చెల్లును. ఎట్టి క్లిష్టసమయము నందైననూ కృష్ణుని మాట మీరక, కృష్ణుని దేహమును తన దేహముగా భావించి, విశ్వసించి, దాని యోగక్షేమమును పాలించి, ప్రాణదానమైననూ చేయుటకు సిద్ధమయి నిలచిన శక్తిమయుడు. గురుశిష్యులన్న ఈ విధముగా మెలగవలెను. ప్రేమస్వరూపుడైన పరమాత్ముడు గురుశిష్యుల యోగ్యతలను తెలిపి, తరువాత ఆత్మజ్ఞాన ప్రయోజన ప్రభావములను చెప్పుచున్నాడు.
కౌంతేయా! జ్ఞానము యొక్క ప్రభావముచేత తొలుత సమస్త భూతములనూ నీ యందు నీవు చూడవలెను. తరువాత నా యందు చూడవలెను. దీనివలన అజ్ఞాన మోహములు తొలగిపోవును. సూర్యోదయము వలన చీకటి అదృశ్యమైనట్లు జ్ఞానోదయమువలన అజ్ఞానము అదృశ్యమగును.
“బావా! నీ పుట్టు పూర్వోత్తరములన్నియూ నాకు బాగుగా తెలియును. నీ జన్మము సామాన్యము కాదు; అది దేవీసంపదతో పుట్టినది; ఇది నాకు తప్ప మరెవరికి తెలియదు. నీకు పుట్టిన వ్యామోహము వలన “నేనింతటి పాపకార్యములు చేయుచున్నాను. బంధువులనూ, గురువులనూ పెద్దలనూ చంపుచున్నా” నని నీలో నీవు భ్రమించి పాపిని పాపిని అని నీవు నిందించుకొనుచున్నావు. పోనీ! పాపులు మాత్రము పాపులుగా ఉండి, జ్ఞానమును పొందలేరా? ఒక వేళ గతములో పాపములు సలిపియుండిన వాటికి పశ్చాత్తాపము పవిత్రము చేయును కదా! పరమాత్ముడు పశ్చాత్తాపమునకు కరుణించువాడు కనుక, ప్రేమతో పట్టాపంచలు చేయును. నిన్న మొన్నటివరకు అనేక పాపకార్యములు చేసిన రత్నాకరుడు ఉద్ధారకము కాలేదా? వాల్మీకిగా మారలేదా? వాల్మీకి చరిత్రయే ప్రమాణము. పాపరాశి నుండి విముక్తులైనంత మాత్రమున ప్రయోజనమేమి? పుణ్య కర్మలున్నవి కదా అని అందువేమో, పిచ్చివాడా! పాపకర్మ ఫలాన్ని వదలుకొనుటకు వారికి స్వాతంత్ర్యము లేదు కాని, పుణ్యకర్మ ఫలాన్ని వదులుటకు వానికి స్వాతంత్ర్యము కలదు. వలయునప్పుడు వాటిని పరిత్యజించవచ్చును. మండెడి దావాగ్ని అన్నివిధములైన కట్టెలనూ భస్మము చేయునట్లు పుణ్యపాప కర్మలన్నింటినీ జ్ఞానాగ్ని భస్మము చేయును; కాన ఇట్టి పవిత్రజ్ఞానమును పొందుటకు శ్రద్ధావంతుడై యుండవలెను.
“శ్రద్ధ అనగా, శాస్త్రములయందూ, గురువులయందూ, జ్ఞానార్జన యందూ, ఇంతియే కాదు. వీటన్నింటికిని మించినది నీపై నీకు శ్రద్ధ ప్రధానంగా ఉండవలెను. శ్రద్ధలేక ఎట్టి చిన్న కార్యమును కూడనూ సాధింపలేడు మానవుడు. ఇక ఇట్టి పవిత్రమైన జీవనాధారమైన జ్ఞానమునకు శ్రద్ధ ఎంత ప్రధానమో యోచించు. ఈ శ్రద్ధ అనునది సామాన్యమైనది కాదు. శమ, దమ, ఉపరతి, తితీక్ష సమాధానమను పవిత్ర పదార్థములను భద్రపరచునట్టి ఇనుపపెట్టె వంటిది శ్రద్ధ”.
“బావా! ఇంతటితో జ్ఞానము లభించుననుకొంటివా? కాదు కాదు. ఈ ఒక్కటి మాత్రము ఉండినచాలదు. నే చెప్పెడి విషయములను గ్రహించవలెనను ఆసక్తి కూడా అత్యవసరము. ఈ రెండూ ఉండినప్పుడు సోమరి తనము దీనికి తోడు కాకూడదు. పై రెండయిన శ్రద్ధా, ఆసక్తి ఉండినప్పటికినీ ఒక్కొక్కప్పుడు సంఘదోషము సంభవింపవచ్చును. కనుక ఇట్టి సంఘదోషమును జయించుటకు ఇంద్రియనిగ్రహము ప్రధానమైనదిగా ఉండవలెను. సంశయమును చేర్చకు. అశ్రద్ధకంటే సంశయమే పరమనాశన దృష్టియందుంచుకొనక చెప్పిన కర్మలు చేయుము. అప్పుడు నీవు నిష్కామ కర్మను ఆచరించిన వాడవగుదువు. నీవు ఫలాసక్తిని వదలుట వలన జ్ఞాన నిష్ఠాత్మకమగు మోక్షమును పొందుదువు. బావా! ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితో కర్తృత్వములను, ఫలాపేక్షను వదలి కర్మలు చేయువానిని ఏ పాపము కూడనూ ఏమియూ చేయలేదు. జిడ్డు నాలుకనూ, కంటి కాటుక గ్రుడ్డునూ, తామరాకు నీటిని అంటనట్లు జేర్చనట్లు నిష్కామకర్మయోగికి ఎట్టి కర్మచేసినా, చూచినా, వినినా, తానేమియూ చేయనివాడే అగుచున్నాడు. బాహ్యమైన విషయ భోగములు సుఖదుఃఖములకు దారితీయును; అవి క్షణికములు. నీవు వీటన్నింటికీ అతీతమైన ఆత్మస్వరూపుడవు; నీవు స్వయముగా జ్ఞానస్వరూపుడవు. ఈ కర్మలతో కాని నీకెట్టి సంబంధమూ లేదు. అన్నింటికీ నీవు కర్తవు కాదు; సాక్షివి. కాన ఈ అభిమాన మమకారములను భ్రాంతితో నీవు సంశయములకు గురి అయినావు. నీవు బ్రహ్మజ్ఞానివి కమ్ము. సర్వ కర్మలూ చేయుచూ ఫలమును మాత్రము త్యాగము చేయుము. కర్మత్యాగము కంటే కర్మ ఫలత్యాగమూ, కర్మ సన్యాసము కంటే కర్మయోగమూ ఎంతో పవిత్రమైనవి. ఈ రెండింటికంటెనూ ధ్యానయోగము మరింత శ్రేష్ఠమైనది”.
“ధ్యానయోగమునకు కర్మయోగము యొక్క తోడ్పాటు అవసరము! కనుకనే కర్మయోగమును ముందుగానే తెలుపవలసివచ్చినది. అర్జునా! ఫలమును వదలి కర్తవ్యకర్మ చేయువాడు నాకు అత్యంత ప్రియుడు. అట్టివాడే నిజసన్యాసి. అంతే కాని అగ్నులను వదలి, పనిపాటులను మాని, పరమ సోమరులవలె తిని, నిద్రించి, ఇంద్రియ విషయములను ఆశించుచు కుంభకర్ణుని సోదరులైనవారు నాకేనాటికీ ప్రియులు కారు. సోమరులకు నేను చాలా దూరము. సంకల్పములను సన్యసించనివాడు ఎన్ని సాధనలు చేసిననూ యోగి కాలేడు. శబ్దాది విషయములందునూ కర్మల ఫలములందునూ తగులుకొననివాడు సర్వసంగ పరిత్యాగి కాగలడు. ఇట్టి నిష్కామ కర్మల వలననే ధ్యానయోగమును సాధింపవచ్చును. ఆజ్ఞావర్తి కాని చిత్తమే తనకు పరమ శతృవుగా మారును. కనుక నీవు జితేంద్రియుడవు కమ్ము. ఏకాంత వాసము చేయుము. చిత్తేంద్రియములను వశపరచుకొనుము. కళ్ళెములేని గుర్రము, కాడి పెట్టనివ్వని ఎద్దు, ఇంద్రియములు వశము చేసుకోలేని సాధనా, నీరులేని నది వంటివే. నిష్ప్రయోజన కర్మలు”.
“బావా, లెమ్ము! ధ్యానయోగమును అభ్యసించుము; క్రమము తప్పక, కాలము మార్చక, స్థానమును వీడక, మనస్సును అరికట్టుటకు పూనుకో, ఈ యోగమునకు క్రమము ప్రధాన అంగము; దానిని అతి జాగ్రత్తగా పాటించవలెను. ఇష్టమొచ్చినట్లంతయూ పద్ధతులు మార్చకూడదు. అది ప్రమాదమునకు గురియగును. అతిగా తిని ఆయాస పడువానికీ, తిండి తినక దేహమును కృశింపజేయువానికీ, అతిగా నిద్రించువానికీ, అసలే నిద్రలేక నిరంతరము మెలుకువతో నుండు వానికీ, అనుకూలమును బట్టి ధ్యానమును ఆచరించువానికీ, (అనగా నేడు ఏ పని లేదని ఆనాడు ఎక్కువ కాలము, రేపు అతి పని కలదని ఆనాడు ఏదో శాస్త్రముగా జరుపువాడు) కామక్రోధాది షడ్గుణములను విచ్చలవిడిగా ఉపయోగించువానికీ, తల్లిదండ్రుల యొక్క హృదయములను హింసించువానికీ, మాతృదేవి హృదయమును సంతృప్తి చేయనివానికీ వీటన్నిటి కంటే అతి ముఖ్యమైనది; భగవంతునియందు గాని లేక ఎవరిని గురువుగా, దైవముగా భావించి హృదయము అర్పితము చేసితివో, అట్టి వారలపై సంశయములు, అవిశ్వాసములు ప్రదర్శించువానికీ, ఎన్ని యుగములు ధ్యానము చేసినా ఫలసిద్ధి కాజాలదు”.
“యోగాభ్యాసము చేయువాని చిత్తము గాలిలేని స్థానమున దీపము ఉండినట్లు నిశ్చలముగా ఉండవలెను. ఏయే సమయమున మనస్సు చలించునో అప్పటికప్పుడే దానిని నిశ్చలముగా, పరుగెత్తనీయక అరికట్టుటకు ప్రయత్నించవలెను. అన్నింటియందూ నేనే యున్నానను భావమును, సర్వభూతములూ నాయందే యున్నవను ఏకత్వమును పొందువాడు అన్ని యోగములనూ సాధించును. అట్టివానికి పరులనియూ, పరమాత్మ అనియూ భేదము లేకుండును. ఇతరుల సుఖదుఃఖములు తనవిగా భావించును. ఇతర హృదయములను బాధింపజేయక సర్వులనూ సర్వేశ్వర భావమున ప్రేమించును. ఇట్టి భావము గలవాడు యోగులలో శ్రేష్ఠుడు” అని భగవంతుడైన కృష్ణుడు భక్తుడైన అర్జునునకు తెలుపుచుండగా, మధ్యలో అర్జునుడు సందేహ మనస్కుడై సమాధాన మడుగుచున్నాడు.
“కృష్ణా! నీవు చెప్పెడి ప్రతి విషయము వినుటకు హాయి గానూ, అనుభవించుటకు ఆనందముగానూ ఉన్నవి కాని, ఆచరించ అందరికీ సులభసాధ్యము కానివై యున్నవి. సమత్వరూపమైన యోగము సర్వశక్తిమయులైన సాధకులకే కష్టముగా ఉంటే సామాన్యులైన మాబోటివాళ్లకు ఇది సాధ్యమా? సాధన అటుంచి, మనస్సు మాత్రము సామాన్యమైనదా? కృష్ణా! అబ్బా! దాని బలము ఏనుగులకు కూడా లేదు. దాని చంచలమా! పుట్టిన యిల్లు, పెట్టినపేరు దానికే చెల్లును. ఇక దాని క్షోభ చాలా బలమైనది, గట్టిదైనది. అది పరమ గయ్యాళి ఎవరికీ చిక్కదు, ఎక్కడా ఉండదు. మూటకట్టిన నీరు, పిడికిట పట్టిన గాలివలె పట్టసాధ్యము కానిదై యుండును. ఇట్టి మనస్సుతో అట్టి యోగమును సాధింప వీలగునా? రెండూ రెండే. గుండా, బండవంటివి. వీటిని కరగించవలెనన్న ఎట్టి వారికీ సాధ్యము కాదు కృష్ణా!”.
పై మాటలకు భగవంతుడు చిరునవ్వి నవ్వి, యిట్లు చెప్పెను. “బావా! మనస్సు, తత్త్వము చక్కగా గమనించితివి. ఎట్టి అసాధ్యమైన పనియైననూ అభ్యాసములతోనూ, విచారణతోనూ, వైరాగ్యములతోనూ దానిని క్రమేణా వశపరచుకొనవచ్చును. అభ్యాసముతో కాని పనులు లోకములో లేవు. ఎట్టి ఘనకార్యములైననూ భగవంతునిపై భారమువైచి, ఆత్మ విశ్వాసముతో అభ్యాసము సలిపిన అన్నియూ సాధించవచ్చును. కనుక దీక్షతో ఎవడు ఈ యోగమును సాధించునో అట్టివాడు, బహుజన్మ పరిపాకమున సమస్త దోషరహితుడై పరమ సిద్ధిని పొందును. అట్టివాడు తపోవంతులకంటే, జ్ఞానులకంటే, కర్మనిష్ఠులకంటే యోగసిద్ధుడు, గొప్పవాడు”.
“బావా! నీవు ఇట్టి పవిత్రస్థానమైన యోగి స్థానమును పొందుము. దానిని సాధించుము. ఇంతేకాదు, దీనికంటే మరొక ఉత్తమ పవిత్రస్థానమొకటి కలదు. అది ఏదన, ఎవడు నా యందే చిత్తముంచి శ్రద్ధతో నన్నే ధ్యానించుచుండునో వాడు అందరికంటే శ్రేష్ఠుడు, మహాయోగి. ఈ ధ్యానయోగము జ్ఞానయోగమునకు అంతరంగ సాధనము. ఇది శ్రద్ధా భక్తి పూర్వకమైనప్పుడే ఈ యోగమునకు విలువ కాని, లేకున్న, కొయ్యబొమ్మ, వంటిదగును. వీటన్నింటికీ భగవంతునిపై ప్రేమ గాఢంగా ఉండవలెను. అదే భక్తి. ఇటువంటి భక్తి స్థిరముగా గలుగుటకు భగవంతుని గుణగణములు, స్వభావ స్వరూపములు, పరిచయమూ, మొదలగు వాటిని తెలుసుకొనవలెను. అందుకనే మునుముందు స్వరూప స్వభావములను గూర్చి నీకు తెలుపుచున్నాను. విను. అనుభవజ్ఞానముతో కూడిన శాస్త్రజ్ఞానమును నీకు పూర్తిగా చెప్పతలంచితిని. దీనిని తెలుసుకున్న, తరువాత నీవు తెలిసి కొనవలసిన మరియొకటేదియూ మిగిలియుండదు. ఇట్టి పవిత్ర జ్ఞానసిద్ధికి ప్రయత్నించువాడు ఈ లోకములో వేలాది సాధకులలో ఏ ఒక్కడో మాత్రమె యుండును; అట్టి ప్రయత్నించు వేలాది సాధకులలో ఏ ఒక్కడో నన్ను పొందుచున్నాడు. అందరూ చెందుట లేదు. కనుక బావా! నా కంటే అధికమైనది, మరి ఏ లోకముననూ లేదు. దారమునందలి పూసలవలె అన్నియూ నాయందే చేరియున్నవి”.
“పంచ భూతములు, మనోబుద్ధి అహంకారములను ఎనిమిది విధములైన ప్రకృతిచేతనే యావత్తు సూక్ష్మ జడ ప్రపంచమంతయూ నిర్మితమైనది. దీనినే అపరాప్రకృతి అని అందురు. ఇంతియే కాక అపరా ప్రకృతికి అన్యముగా నా ప్రకృతి వేరు ఒకటున్నది. దానినే పరాప్రకృతి అని అందురు. ఇది జడ ప్రకృతికాక చైతన్యమైన జీవరూపమున ఉండును. అసలు ఈ జగత్తంతయూ దానిని ధరించియున్నది. అపరాప్రకృతి జడమైనది. పరాప్రకృతి చైతన్యమైనది”.
“భగవంతుడే మొదట జడప్రపంచమును సృష్టించి తానే జీవ రూపమున అందులో ప్రవేశించి జగత్తును చైతన్యవంతముగా చేసెనని వేదములు, స్పష్టముగా తెలుపుచునే యున్నవికదా! అపరాప్రకృతి పరమేశ్వరుని స్వభావమనియు, పరాప్రకృతి పరమేశ్వరుని స్వరూపమనియు ఈ స్వరూప స్వభావములు భిన్నము కాదనియు విశ్లేషించవలెను. చైతన్యమునకు జడము స్వాధీనమయి యుండును. చైతన్యము సర్వస్వతంత్రముతో నుండును.
జడము అట్లుగాక పరతంత్రమై యుండును. జీవుడనగా ప్రాణధారణము చేసేవాడు. జీవుడు తన శక్తి సామర్థ్యములచే ప్రాణాన్ని పట్టియున్నాడు. జీవుడు అంతర్యామియై అన్నింటియందూ ప్రవేశించియున్నాడు. కనుక పరాప్రకృతి అనునది కూడనూ పరమాత్ముడే. జడ చైతన్యములతో గోచరించునది ఒకే వస్తువు అని తెలుసుకొనవలెను. సమస్త ప్రపంచమునకూ జడచైతన్యములే ప్రధానములు. ఆ రెండింటి సమ్మేళన ఈ ప్రకృతి స్వరూపములోనున్న చైతన్య శక్తి భోక్తగా స్వకర్మముచే వాటిని ధరించును. జడ ప్రకృతి దేహరూపమును ధరించును. బావా! ఈ రెండూ నా ప్రకృతులే కాన, వీటి మూలమున సమస్త జగత్తుయొక్క సృష్టి, స్థితి, లయమునకు కారణమైన ఈశ్వరుడను నేనేనని తెలుసుకో. నాకంటే ఈ లోకమున వేరు పదార్థము కాని, పరమార్థము కాని లేనే లేదు. అన్నింటికీ మూలకారణము నేనే. మూల వస్తువు నేనే. “ఏకోహం బహుస్యాం”. అన్నీ నేనే సృష్టి సంకల్పము చేసితిని. ఆ సంకల్పము ద్వారా మాయా శక్తిలో చలనం కలిగినది. అదే మహత్తత్త్వంగా మారింది. అదే ప్రకృతి మొదటి పరిణామము. ఒక విత్తనము భూమిలో పాతినామనుకో, పాతిన తరువాత నీరు పోస్తే ఒకటి రెండు దినములకు ఆ విత్తనము మెత్తగా నాని ఉబ్బిపోవును. అది విత్తనమునకు మొదటి మార్పు. కాని మొలకరాదు. అదే మహతత్త్వం యొక్క స్వరూపం. ఆ తరువాత భగవంతుని సంకల్పముచే అందులోనుండి ఒక మొలక పైకి కనిపించును. అదే మహదహంకారం దాని నుండి పంచశాఖలు పుట్టును. అవే సూక్ష్మ పంచభూతములు. ప్రకృతి శక్తి ఒకటి, మహతత్త్వం ఒకటి, అహంకారమొకటి, ఈ పంచభూతములు అన్నియూ చేరి ఎనిమిది. ఈ ఎనిమిదింటితోనే జడజగత్తు ఏర్పడినది”.
1How can Mokṣa come to disciples who seek only softness, comfort, and sensory pleasure? What loss is there to a true Guru if such troublesome disciples do not gather around him? Yet there are Gurus who do feel a loss when such disciples disappear—“opium Gurus” and “gāñjā Gurus,” as the text sharply puts it. Fie! Such Gurus are not Gurus, and such disciples are not disciples. Those who deceive the world and labour for the stomach—how can they be Gurus? Those who seek luxury—how can they be disciples? They are Gurus of money and disciples intoxicated by pride. To call such people Guru and śiṣya brings disrepute upon the sacred word Guru. The true Guru gives Upadeśa that destroys moha. The true disciple strives to restrain viṣaya-vāsanās. Today some memorise Vedāntic language overnight and climb platforms by day, pouring out what they swallowed like parrots—or like food being brought back up. They pound the table declaring that Kāma, Krodha, and the other inner enemies must be crushed, while in their own smallest acts desire, anger, jealousy, hatred, and greed reveal themselves from moment to moment. If a Guru cannot restrain these in himself, how are disciples to grow through him? And when a genuinely renounced, even-minded, truthful, compassionate Guru teaches the good path with simplicity and seeks the welfare of all, only a few disciples may gather—and some of those may even doubt and misjudge him. The loss is not the Guru’s; it is the disciple’s. A disciple who will not relinquish deha-bhrānti, identification with the body, may travel through many lands, meet many teachers, meditate, repeat japa, and visit countless tīrthas, yet still fail to see God. Such Sādhana becomes like water poured into a vessel with a hole. 2In that sense, an ordinary householder who faithfully observes the Dharma of his or her āśrama, performs duty without wrongdoing, does not stray from the path, and remembers God may be far better established than a pretended ascetic. Endless volumes could be written about the failures of Gurus and disciples, but dwelling unnecessarily on such matters only wastes sacred time. Let us return to our subject. To imagine such defects in the Guru-disciple relationship of Kṛṣṇa and Arjuna would itself be a grave misunderstanding. 3There are no ordinary comparisons for those two. Blessed is the life that takes Kṛṣṇa and Arjuna as the measure of Guru and disciple. Arjuna is the pure disciple who receives the Guru’s word upon his head and lives it. Kṛṣṇa is the Guru who seeks the disciple’s good, honour, Ātmānanda, and Dharma, caring for him as for His own life. Paramātma Kṛṣṇa and jīvātma Arjuna becoming Guru and disciple—what fruit of countless lives could be greater? Kṛṣṇa is Puruṣottama; Arjuna, narottama. Kṛṣṇa’s Prema for Arjuna is immeasurable: He cherished him like the heart in the body, like the eye in the face; He loved, purified, and sanctified him. Such is a Guru. And Arjuna too was no ordinary disciple. His Tyāga was his own; in the most difficult hour he would not knowingly transgress Kṛṣṇa’s word. He regarded Kṛṣṇa’s well-being as his own and stood ready even to give his life. Such should be the spirit of Guru and disciple. Having described their qualifications, Kṛṣṇa now explains the power and fruit of Ātma-jñāna. 4“Kaunteya! Through the power of Jñāna, first see all beings in yourself, and then see them in Me. In this way ajñāna and moha fall away. As darkness disappears when the sun rises, ignorance disappears with the dawn of Jñāna.” 5“Bāvā! I know the whole course of your births. Your birth is not ordinary; it is endowed with daivī-sampat, a divine disposition, though this is not known to you. Because delusion has arisen, you condemn yourself, thinking, ‘I am committing terrible sin; I am killing relatives, Gurus, and elders.’ But tell Me—can one who has sinned never attain Jñāna? If wrong was committed in the past, sincere repentance can purify. Paramātma responds to true repentance with compassion and Prema. Did Ratnākara, burdened with former wrongdoing, not become Vālmīki? His very life stands as witness. Nor need one remain bound even to the fruits of Puṇya. The fire of Jñāna, like a blazing forest fire consuming every kind of wood, burns both puṇya- and pāpa-karma. Therefore, to gain this sacred Jñāna, one must possess Śraddhā.” 6“Śraddhā means faith and earnestness toward the śāstras, the Guru, and the gaining of Jñāna—but above all, you must have Śraddhā in yourself. Without it, a human being cannot accomplish even a small task. Then consider how essential it is for Jñāna, the sacred support of life. This Śraddhā is no ordinary thing. It is like an iron chest protecting the treasures of śama, dama, uparati, titikṣā, and samādhāna.” 7“Bāvā! Do you think Śraddhā alone is enough? No. There must also be real eagerness to understand what is taught, and neither of these should be accompanied by laziness. Even where Śraddhā and interest are present, harmful company can disturb the aspirant; therefore indriya-nigraha, mastery of the senses, is essential. Do not nourish doubt. Doubt can be even more destructive than lack of faith. Perform the action that has been taught without clinging to its fruit; then you practise Niṣkāma Karma. By relinquishing attachment to results you move toward Mokṣa established in Jñāna. One who acts with Īśvarārpaṇa-buddhi—offering doership and fruit to the Lord—is untouched by sin. As grease does not cling in the wrong place, as collyrium belongs to the eye, and as water does not cling to the lotus leaf, so the Niṣkāma Karma Yogī, though acting, seeing, and hearing, remains inwardly a non-doer. External enjoyments lead to passing pleasure and pain. You are Ātma, beyond all of them, Jñāna-svarūpa itself. You are not the ultimate doer of these actions; you are the witness. Abhimāna and mamakāra have created your doubt. Become established in Brahma-jñāna. Perform all action, but renounce its fruit. Karma-phala-tyāga is holier than merely abandoning action; Karma Yoga is greater than outward karma-sannyāsa; and Dhyāna Yoga is subtler still.” 8“Dhyāna Yoga needs the support of Karma Yoga; that is why Karma Yoga had to be taught first. Arjuna! One who performs duty while relinquishing the fruit is especially dear to Me; such a one is the true sannyāsī. One who merely abandons sacred fires and useful work, eats and sleeps in laziness, and continues to crave sense-pleasures is no sannyāsī dear to Me. I am far from laziness. However many practices a person performs, without renouncing binding saṅkalpas he does not become a Yogī. One who does not cling either to sense-objects or to the fruits of action becomes sarva-saṅga-parityāgī. Through such Niṣkāma Karma, Dhyāna Yoga becomes possible. An undisciplined Citta becomes one’s greatest enemy. Therefore become jitendriya. Seek solitude when needed and bring Citta and the senses under mastery. A horse without reins, an ox that will not accept the yoke, Sādhana without sense-control, and a river without water are all equally fruitless.” 9“Come, Bāvā! Practise Dhyāna Yoga. Keep regularity: do not constantly change the time, place, or method, and work steadily to restrain the mind. Order and consistency are major limbs of this Yoga. Do not alter practices merely according to whim. Meditation does not mature in one who overeats and exhausts the body, nor in one who starves and weakens it; neither in one who oversleeps nor in one who refuses sleep; neither in one who practises only when convenient—long today because there is free time and carelessly tomorrow because there is work. Nor will it bear fruit in one who gives free rein to kāma, krodha, and the other inner enemies; who wounds the hearts of parents; or, above all, who nourishes doubt and distrust toward Bhagavān or toward the Guru or Divine Form to whom the heart has been offered. Even ages of meditation cannot compensate for such contradiction.” 10“The Citta of the practitioner should be steady like a lamp in a windless place. Whenever Manas moves, gently but firmly bring it back and do not let it run unchecked. One who realises ‘I am in all, and all beings are in Me’ attains the essence of every Yoga. For such a one there is no ultimate division between ‘another’ and Paramātma. The pleasure and pain of others are felt as one’s own; one does not wound another heart, but loves all in the bhāva of Sarveśvara. Such a person is the highest among Yogīs.” As Kṛṣṇa taught this to His devotee Arjuna, Arjuna again raised a doubt. 11“Kṛṣṇa! Everything You say is beautiful to hear and blissful to contemplate, yet it does not seem easy for everyone to practise. If this Yoga of samatva is difficult even for powerful sādhakas, how can ordinary people like us accomplish it? And the mind—can it be called ordinary? Its strength is greater than an elephant’s; its restlessness truly deserves its name. Its agitation is fierce and stubborn. It cannot be held: it is like trying to tie up water in a bundle or clutch the wind in one’s fist. How can such a mind attain such a Yoga? One seems as hard as the other—stone meeting stone. Who can melt them, Kṛṣṇa?” 12Bhagavān smiled at these words. “Bāvā! You have observed the nature of Manas well. Yet even what seems impossible can gradually be brought under mastery through abhyāsa, enquiry, and Vairāgya. There is little in this world that sustained practice cannot accomplish. Place the burden upon Bhagavān, practise with Ātma-viśvāsa, and even great tasks become possible. One who pursues this Yoga with firm resolve, ripened through many births and purified of faults, reaches supreme Siddhi. Such a Yoga-siddha is greater than the merely austere, the merely learned, or the merely action-bound practitioner.” 13“Bāvā! Attain this sacred state of the Yogī. Yet there is a state still more blessed: the one who fixes Citta in Me and meditates upon Me with Śraddhā is the greatest Yogī. Dhyāna Yoga is an inward Sādhana leading toward Jñāna Yoga, and it has life only when filled with Śraddhā and Bhakti; otherwise it is like a wooden doll. All of this requires deep Prema for Bhagavān—that is Bhakti. For such Bhakti to become steady, one should know the guṇas, nature, and svarūpa of Bhagavān. Therefore I shall now explain these. Listen. I intend to give you śāstra-jñāna joined with anubhava-jñāna so fully that, knowing it, nothing essential remains unknown. Among thousands of aspirants, scarcely one strives for this sacred Jñāna; among thousands who strive, scarcely one truly knows Me. There is nothing higher than Me. Everything is strung upon Me like beads upon a thread.” 14“The five elements together with Manas, Buddhi, and Ahaṅkāra form the eightfold Prakṛti from which the subtle and inert universe is constituted. This is called Aparā Prakṛti. Yet there is another Prakṛti of Mine, distinct from this lower nature: Parā Prakṛti. It is not inert; it is the conscious principle appearing as jīva, and the whole universe is sustained by it. Aparā Prakṛti is jaḍa; Parā Prakṛti is Caitanya.” 15“The Vedas declare that Bhagavān first brings forth the inert universe and then enters it as jīva, making it conscious. Understand Aparā Prakṛti as the expressed nature of Parameśvara and Parā Prakṛti as His conscious Svarūpa; Svarūpa and svabhāva are not ultimately separate. The inert depends upon Consciousness; Consciousness is free in itself.” 16The inert is dependent; jīva is that which bears and manifests life. As Antaryāmin, the inner indweller, the living Consciousness enters all. Therefore Parā Prakṛti too is none other than Paramātma. What appears as inert and conscious is one Reality seen through two aspects. Their conjunction constitutes manifested Prakṛti: conscious power becomes the experiencer through karma, while inert Prakṛti takes bodily form. “Bāvā! Both are My Prakṛtis. Know Me as Īśvara, the source of the creation, sustenance, and dissolution of the universe through them. There is no thing and no ultimate Reality apart from Me. I am the root cause and the root substance. ‘Eko'haṁ bahu syām—I am One; may I become many.’ With the saṅkalpa of creation, movement arose in Māyā-śakti and became Mahat-tattva, the first transformation of Prakṛti. Think of a seed buried in earth: after water is given it softens and swells before a sprout appears. That first swelling is like Mahat. Then, by Divine saṅkalpa, the sprout emerges—Mahad-Ahaṅkāra—and from it come five branches, the subtle pañca-bhūtas. Prakṛti-śakti, Mahat-tattva, Ahaṅkāra, and the five elements together make eight. From these eight the inert universe is formed.”