Passage 3

Passages 1–24

సత్వరజస్తమో గుణములనబడు మూడు గుణములు అనేక పరిణామములు కలిగి ప్రకృతియందు వ్యక్తమగుచుండుటచే ప్రకృతికిట్టి మార్పులు కలుగుచున్నవి. ఆత్మ తేజోరూపమైన, చైతన్యము; దానికెట్టి గుణవికారములూ లేవు; దానికెట్టి కళంకమూ రాదు. బుద్ధి, మనస్సు, శరీరము మొదలగువన్నియూ ప్రకృతి రూపములగుటచే తమ యందలిగల గుణాధిక్యమును బట్టి వానిలో లోపములుండును.

సత్వగుణము నిశ్చల నిర్మల నిస్వార్థ తేజస్సు, కాన ఈ గుణము కలవానికి ఎట్టి కోరికయూ లేక యుండును. కోరికలు లేనివాడే ఆత్మ జ్ఞానమునకు అర్హుడగును. రజోగుణము కలవాని కర్మలయందు కొంత కళంకము కలిగి పరోపకార బుద్ధియుండియూ అందులో ఫలమును కీర్తిని కోరి పరోపకారముతో పాటు స్వార్థమును సైతము అపేక్షించును; తమోగుణము కలవాని జ్ఞానము అంధకారమగుటచే ఏది చేయతగినది ఏది చేయతగనిది అని తెలుసుకొనలేడు. ఈ మూడు గుణములందువరకును నిర్వికారుడై గుణాతీతుడై మోక్షమును పొందలేడు. పురుషుడు ప్రకృతియందున్న వాడు కనుక ఆ కారణమున ప్రకృతి సంబంధమగు గుణములనుభవించుచుండినట్లు కనిపించుచున్న భ్రమను తొలగించుకొనుటే క్షేత్రవిచారణ అని తెలిపినది. సాధకునకు జ్ఞాన, జ్ఞేయములు ప్రధానమైన అంశములు. జ్ఞానికి సుగుణములే ప్రధానమనియు, దైవసాక్షాత్కారమే జ్ఞేయమనియు గ్రహించవలెను.

అర్జునుడు అన్నియూ సావధానముగా విని తరువాత “స్వామీ! జ్ఞానికి ఏయే గుణములు ఉండవలెను?” అని అన్నాడు. దానికి పరమాత్మ, “పార్థా! అమానిత్వాది ఇరువది గుణములు పూర్తిగా ఉండవలెను. అవి ఏవని నీవు అడుగుచున్నావు. చెప్పెదను, విను. అవి పూర్తిగా ఉండినంత మాత్రమున తన పని పూర్తి అయినదని తలంచకూడదు. జ్ఞేయమగు బ్రహ్మ సాక్షాత్కారము కలిగిన మాత్రముననే అమృతత్వము కలుగును. జ్ఞానగుణము పూర్తి అయిననే జ్ఞేయములో ప్రవేశార్హత కలుగును. జ్ఞానగుణములలో ఏ ఒక్కటి లేకపోయిననూ జ్ఞేయములో ప్రవేశించవీలుండదు. అందువలననే జ్ఞాని సుగుణములను తెలుసుకొని, తదుపరి జ్ఞేయమనబడు సాక్షాత్కారమును అనుభవించ ప్రయత్నించుటకు వీలుండునని, మొదట జ్ఞానమును తెలుపుచున్నాము”. అనెను.

ఆహా! ఎంత చక్కని మార్గము. మొదట నీతిని నిష్ఠనూ ఉపదేశించక పూర్వమే బ్రహ్మము నుపదేశించుట తైలము, వత్తి ప్రమిదయు లేకనే దీపమును వెలిగించ ప్రయత్నించటులుండును. తైలాదులు ముందును సిద్ధముచేసిన తదుపరి బ్రహ్మజ్ఞానజ్యోతి వెలుగును. ఇచట సాధకులు అతి జాగ్రత్తగా విచారించవలెను. ఏమన వత్తి, నూనె, ప్రమిద సమాన స్థితిలో నుండవలెను. అనగా వత్తి, ప్రమిద చిన్నవై నూనె అధికమైననూ జ్యోతి వెలుగదు. వత్తి, ప్రమిద పెద్దవైననూ నూనె తక్కువుండిన జ్యోతి వెలుగదు. ఒకదానికి తగినట్లు మరొకటి ఉండినప్పుడే, సమాన ప్రమాణములు కలిగినప్పుడే నిశ్చలమైన వెలుతురును అనుభవించగలరు.

అటులనే పై మూడు గుణములను సమస్థితియందుంచిననే జ్ఞానజ్యోతిని పొందగలరు. దాని ద్వారా మోక్షానందమును అనుభవించగలరు. మోక్షప్రాప్తికి పై మూడు గుణములలో ఏ ఒక్కటి ఉండినను ప్రకృతిజన్య దేహములో బంధించు మూడు గుణములు మూడు బంధనలే. ఏ బంధన ఉండిననూ స్వతంత్రుడు కాలేడు. పశువునకు ముందు కాళ్ళు రెండును ఒక పగ్గముతో కట్టివేసి వెనుక కాళ్ళను మరొక పగ్గముతో కట్టివేసి, కొమ్ములను మెడను మరొక త్రాడుతో కట్టివేసిన ఆ పశువు ఎట్లు స్వేచ్ఛగా ఉండజాలదో అటులనే మానవునకు సత్వ, రజస్తమో గుణములు మూడూ బంధించు త్రాళ్ళవంటివి. సత్వగుణము కూడనూ త్రాడే; ఒక బంధనే; సత్వము బంగరు త్రాడువంటిది; రజస్సు రాగిత్రాడు వంటిది; తమస్సు ఇనుపత్రాడు వంటిది. త్రాళ్ళ విలువ హెచ్చు తగ్గులుండునే కాని బంధన దృష్టిలో మూడును స్వేచ్ఛారహిత సాధనములే.

అర్జునుడు విషయములను తెలుసుకొనగోరి, భగవంతునితో, “కృష్ణా! అమానిత్వాది ఇరువది గుణములు పూర్తిగా కలిగియుండిననే జ్ఞాని కాగలడని అంటిరి. కాని, ఇట్టి యిరువది గుణములు ఏవియో వాటిని ఒక్కొక్కటి విపులముగా తెలిపిన, తెలుసుకొని ధన్యుడను కాగలను” అన్నాడు.

అర్జునా! నీ శ్రద్ధకు నా కెంతో ఆనందము; వినుము. మొదటిది అమానిత్వము అనగా అభిమానము లేకుండుట. మానమున్నంత వరకు జ్ఞానము కలుగదు. మానవుని వృత్తులు నీటివలె ఉండవలెను. అంటే నీటిలో ఏ రంగు చేరిన నీరు ఆ రంగుగా మారును. ఆ రంగుతో నీరు చేరిపోవును. నీటికి అభిమానము శూన్యము. మానవుని ప్రవృత్తి దీనికి పూర్తిగా విరుద్ధము. ఏ చిన్న ఉపకారమో, ఏ కించిత్ దానధర్మమో చేసిన అది పదిమందికి తెలియవలెను. అట్లు తెలియుటకు వీలు లేకున్న, తనకు తానైననూ చెప్పుకొని తిరుగును. లేక ఏ పేపరైనను వేయించుకొనును. ఇట్టి అభిమానము లేకుండుటే అమానిత్వము.

ఇక రెండవది; అదంభిత్వం, డంబము లేకుండా ఉండుట. ఇది మానవునకు గొప్ప సుగుణం. తాను గొప్పవాడు కాకపోయిననూ గొప్పగా నటించుట. ఏ శక్తి సామర్థ్యములు లేకపోయినా సర్వశక్తులు ఉండినట్లు ప్రవర్తించుట, ఏ అధికారములు లేకపోయిననూ సర్వాధికారిగా చలాయించుట - ఇవే డంబము యొక్క గుర్తులు. ఇట్టివి లేకుండా ఉన్నవి ఉన్నట్లు సంచరించుట అదంభిత్వం అనబడును.

సాధకులు ఈ విషయమును బాగా కన్నులు తెరచి చూడవలెను. నేటి రోజులలో లోకమంతయు డంబముతోనే నిండియున్నది. ఏ రంగమునందు చూచినను, ఏ వ్యక్తిని చూచిననూ డంబముతో ప్రవర్తించుచున్నాడు. రాజ్యపాలనంతయూ డంబమును మంత్రి చేతులలో ఇమిడ్చుకొన్నాడు. ఏమి తెలియని వాడు కూడనూ అన్నియూ తెలిసినట్లు నటించును. ఇంటిలో వాని ముఖమున కింత గంజి పోసే నాయకుడు లేకపోయినా బయట సర్వ సేవకులా ఉండినట్లు చెప్పుకొనును. ఎంత అసమర్థుడైననూ, సమాజములో సర్వసమర్థునిగా తలంచవలెనని ఆశించును. ఒకటేమిటి! అన్నింటియందూ డంబమే మొదటి పాదము. ఇది మానవుని పూర్తిగా నాశము చేయును. అంతటితో పోక, లోకమునకొక చెడుపురుగు వలె ప్రాకును. దీనిని అంతమొందించిన లోకములో పీడ వదలును. కాన డంబమునకు చోటిచ్చిన ఉభయ భ్రష్టులు కాగలరు. ఇది సామాన్య మానవునకే సరియైనది కాదు. ఇక సాధకులు కాగోరువారు, సాక్షాత్కారము పొందగోరువారు, దీనిని స్మరించిననూ సరే, పతనము కాగలరు.

ఇక మూడవదైన అహింస కూడనూ ప్రధాన గుణము. ఇతరులను బాధించుట, కష్టము కలిగించుట, చింతనలకు చిక్కించుట ఇత్యాది వృత్తులు హింస అని అందురు. అట్టివి లేకుండుటనే అహింస అని అందురు. కానీ కేవలము దేహమున మాత్రము ఇతరులను బాధించకుండినంత మాత్రమున అహింస కాజాలదు. మనోవాక్కాయ కర్మలతో బాధారహితమైన, స్వార్థరహితమైన వృత్తుల నాచరించుట నిజమైన అహింస అనబడును.

నాలుగవది క్షమ. దీనినే క్షాంతి అని కూడనూ అందురు. సహనమని కూడనూ అందురు. అనగా పరులు తనకెట్టి అపకారములు, కీడులు, ద్రోహములు చేసినయుండిననూ, తనను ద్వేషించుచుండిననూ, వాటినన్నింటిని, స్వప్న దృశ్యములుగా తలంచి, ఎండమావులుగా భావించి మరచిపోవుట. అయితే ఆ ఓర్పు చేతకాక, శక్తిలేక; విధిలేక ఓర్చుకొనుటము కాదు. హృదయ పూర్వకమైన శాంతితో పాటు బయట క్షాంతి కలసి రావలెను. లోకుల యొక్క మెప్పులకై తపన, ధన, జన, బలములు లేకనో, చాలకనో, లేక తానేమి చేసినా చెల్లదనో, ఓర్పుతో ఉండుట క్షాంతి కాజాలదు. క్షమయును, అహింసవలె ప్రధానమైనది.

తదుపరి, ఐదవదైన బుజుత్వం. సామాన్యముగా దీనిని నిజాయితీ అని కూడా అందురు. కల్లాకపటములు మాయామర్మములు లేక, చేసే పనికి చెప్పే మాటకు తలచే తలంపుకూ ఏక రూపము కావలెను. అది లోకిక, అలోకిక జీవితముల రెండింటి యందునూ ప్రధానముగా పాటించవలసివచ్చును. ఇది బహుశా అదంభిత్వము యొక్క మరొక పాదముగా తెలియుచున్నది.

ఇక ఆరవగుణం, ఆచార్యోపాసన. లోకిక విద్యలకు ఎట్లు గురువు అవసరమో వేదాంత విద్యలకు కూడనూ ఇది అవసరము. గురు భక్తి వలన గురువునకు కలిగిన శిష్య వాత్సల్యము శిష్యుని ఉత్తమ స్థితికి తేగలదు. అయితే గురులేని గురుత్వము నష్ట భ్రష్టమై పోవును. దూడను చూచిన ఆవు చేపుకు విడిచినట్లు శిష్యుని చూచి గురువు అనుగ్రహమును అందించవలెను. భగవంతుని పొందగోరుటకు మోక్ష ప్రాప్తినొందుటకు గురుబోధనలే ఆధారములు అని తెలిపెను.

ఏడవది శౌచము. అనగా శుద్ధిచేయుట. బాహ్యశౌచమే కాక అంతర్ శౌచము ప్రధానమైనది. అవియే అంతఃకరణ శౌచము. రాగద్వేషములు కాని కామక్రోధములు కాని లేక, సాత్త్వికమైన దైవీ గుణములు విరాజిల్లినప్పుడు అట్టిదానిని అంతఃశౌచము అని చెప్పవచ్చును. దేహమును జలమువలననూ, మనస్సును సత్యము వలననూ, జీవితాన్ని విద్యాతపస్సుల వలననూ, బుద్ధిని జ్ఞానమువలననూ శుద్ధి చేసుకొనవలయును.

ఎనిమిదవది స్థైర్యము, చపలచిత్తము లేకుండుట. నిమిషమునకొక భావము, దినమునకొక ఆట కాక ఏదైననూ మంచిదని విశ్వసించిన తరువాత ఎన్ని ఇక్కట్లు సంభవించిననూ సాధకుడు పట్టు వదలక శ్రద్ధతో అనుష్ఠించవలెను. దీనినే దీక్ష అని కూడనూ అందురు. దౌర్బల్యము పనికిరానిదని దీని అంతరార్థము.

తొమ్మిదవది ఇంద్రియనిగ్రహము. “నీ కొరకు ఇంద్రియములున్నవి కాని నీవు ఇంద్రియముల కొరకు లేవని తలంచవలెను. వాటికి దాసుడుకాక, నీకు అవి దాసులగునట్లు చేసుకొనవలె” నని బోధించెను.

తరువాత పదవది వైరాగ్యము. అనగా శబ్దాది విషయాలలో అనురక్తి ఉండరాదు. ఇంద్రియములు వాటికి తగినవే కోరును కాని సాధకునకు తగినవి అవి కోరవు. కాన ఇంద్రియార్థములు పురుషార్థములు కావు. ఆత్మకు కావలసినవే పురుషార్థములు.

ఇక పదకొండవది అనహంకారము. అహంకారము ఎన్ని అవగుణములున్నవో వాటన్నిటికిని పుట్టినిల్లు వంటిది. అహంకారానికి మంచి, పుణ్యము, పాపము, సత్యము, దైవము ఏవీలేవు. ఉండవు. ధర్మము వానికి ఏ మాత్రము తెలియదు. న్యాయము వానికి సరిపడదు. ఇట్టి దుర్గుణములు లేకుండుటే అనహంకారము. అహంకారము మితిమీరితే ఉండు శత్రువు అని తెలుసుకోవలెను.

జన్మ మృత్యు జరా వ్యాధి దుఃఖ దోషానుదర్శనము అన్నింటికంటేను ప్రధానమైనది. జన్మ దుఃఖము, మరణ దుఃఖము, వ్యాధి దుఃఖము చూచుచుండియూ వాటి సత్యమును తెలిసికొని పోకుండుట మహా ఆశ్చర్యము. దీని పుట్టుపూర్వోత్తరములు విచారించిన ఏది తప్పిననూ మృత్యువు తప్పదని తెలుసున్నది. మానవులు దేనిని సుఖమని తలంచుచున్నారో అది సుఖ వేషముతో కనబడు దుఃఖాలే. నిజమును తెలిసికొనిన విషయ దోషములను మననము చేసినప్పుడు వైరాగ్యము చేకూరి జ్ఞానము సిద్ధించును. “కనుక అర్జునా! ఈ జన్మ మృత్యు జరా వ్యాధి దుఃఖ దోషములనుండి విముక్తుడవు కమ్ము” అని ఎంతో ప్రేమతో బోధించెను.

తదుపరి ఆసక్తి. చూచినవన్నియూ కావలయునను ఆశయే ఆసక్తి. దీనికి కారణము మమకారము. అన్నింటియందు మానవులను బంధించునది మమకారమే. ఏది చూచినా నాకు కావలెననుట, నాది, నాది అని దానిపై వ్యామోహమును అభివృద్ధి పరచుట జ్ఞానికి ధర్మవిరోధము. మమకారమే మహాపాశము. అంతా భగవంతుని సృష్టియందలి పదార్థములుగా భావించిన జ్ఞాని లక్షణములకు గురిగా ఉండును అనాసక్తి అవసరము. ఇది పదమూడవది. ప్రతిమనుష్యునందును స్నేహము మాత్రమే ఉండవలెను. కాని మోహముండరాదు. ఉన్నంతవరకు ఉపయోగించుకో. అంతే కాని వాటికొరకే నీ జీవితము అంకితము చేయకూడదు. ఇది మోక్షాపేక్ష గలవారలకు పెద్ద అడ్డు. ఎన్ని సంపాదించిననూ కడకు అన్నియూ ఒకవలి వదిలిపోక తప్పదు. పూచిక పుల్లకూడనూ వెంట తీసుకొని పోలేరు. ఈ లక్ష్యమును దృష్టియందుంచుకొన్న, సత్యమును దర్శించగలరు.

పుట్టుక పూర్వము ఈ ప్రపంచ సంబంధములు, వస్తువాహనములు మానవునకు ఉండవు. చచ్చిన తరువాత ఆ వస్తువాహనములు, బంధుబలగములు అతనికుండవు. మధ్యలో ఆడుకొను ఆటయే ఈ లోక సంబంధము. అందువలన మూడు రోజుల ముచ్చటకే మోహము పనికిరాదు. ఆసక్తి వలన అంతఃకరణము మాలిన్యము కాగలదు. మాలిన్యమైన అంతఃకరణము కలవాడు మోక్షమును పొందజాలడు. నిజముగా జ్ఞాని కాగోరువారు, మోక్షాపేక్ష సాక్షాత్కార ప్రాప్తి ఆశించు సాధకులు ఆసక్తికి అంటక ఉండవలెను. అది మహా జడ్డు దుర్గుణము. తదుపరి శుభము చేసుకొనుట కష్టము.

తదుపరి సమత్వ స్థితి. అనగా మంచి చెడ్డలయందు, సుఖదుఃఖముల యందును, శీతోష్ణముల యందును సమానభావము ఉండవలెను. ఇది పదునైదవ జ్ఞానగుణము. పొంగుట, కుంగుట పనికిరాని వృత్తి. సుఖదుఃఖములు, కష్టనష్టములు, నిందాస్తుతులు భగవత్ ప్రసాదములేనని భావించవలెను. ముండ్లు ఉన్నచోట చెప్పులు వేసుకొని ముండ్లబారి నుండి తప్పించుకొన్నట్లు, వర్షము కురియు సమయమున గొడుగును పట్టి వానను తప్పించుకొన్నట్లు, దోమలు ఉండు స్థానమున దోమతెర కట్టుకొని వాటి బాధనుండి దూరమగునట్లు, వచ్చే నష్టకష్టములకు, నిందాస్తుతులకు ఇష్ణోష్ణములకూ ఈశ్వర అనుగ్రహమనేను సమాధాన చిత్తమును ధరించిన అవి మానవులను ఏమియూ బాధించలేవు! అందువలనే సమ చిత్తత్వము అవసరము.

ఇక అన్య భావన లేని భక్తి కలిగియుండుట, సంకట సమయమున వెంకటరమణుని తలంచి, సుఖము ప్రాప్తించగానే శ్రీనివాసుని చిత్తమునుండి తొలగించుట వంటిది కాదు. లేక నోరు చెడినప్పుడు రుచికొరకై ఏవైన పుల్లటి ఊరగాయలు నంజుకొనినట్లు అప్పటికప్పుడు ఉపయోగించుట వ్యంజనము వంటిది కాదు. ఏమి వచ్చిననూ సర్వకాల సర్వావస్థలయందును భగవంతునితో విభక్తుడు కానివాడుగా ఉండవలెను. అట్టి అనన్య యోగమునే అనన్యభావన లేని అనన్యభక్తి అని అందురు. ఏ పని చేసినా, ఏ మాట ఆడినా, ఏ పాట పాడినా భగవంతుని అనురక్తిని కలిగినదే అనన్యభక్తి.

తదుపరి ఏకాంతవాసము. దీనియందు అభిరుచి కలిగియుండవలెను. అనగా కేవలము శరీరమును మాత్రము ఎవ్వరూ జనసంచారములేని స్థానమున అడవులయందు ఉంచినంత మాత్రమున ఏకాంతవాసము కానేరదు. మనస్సును నిర్విషయం చేసుకొనుట అభ్యంతర ఏకాంతం. ఒక్క భగవంతుని తప్ప అన్యచింతలకు కాని అన్యవ్యక్తులతో కాని చేరక, ఒకవేళ పెద్దలైన సాధకుల దగ్గర చేరిననూ నిర్విషయ సంబంధమును కలిగియుండుట.

Because Sattva, Rajas, and Tamas undergo many combinations and transformations within Prakṛti, Prakṛti appears in changing forms. Ātma, by contrast, is Caitanya, luminous Consciousness; no modification of guṇa belongs to It and no stain reaches It. Buddhi, Manas, the body, and the rest belong to Prakṛti, so their limitations vary according to the predominance of the guṇas within them. Sattva is steady, clear, selfless luminosity; where it predominates, craving grows quiet and the person becomes fit for Ātma-jñāna. In Rajas, even acts of service may be mixed with desire for fruit, fame, or personal gain. In Tamas, knowledge is darkened and one cannot rightly distinguish what should and should not be done. So long as one remains bound within these three guṇas, one has not become Guṇātīta and cannot attain Mokṣa. Kṣetra-vicāra removes the delusion that Puruṣa truly undergoes the guṇas merely because he appears within Prakṛti. For the sādhaka, Jñāna and Jñeya are central: noble qualities prepare the Jñānī, and direct realisation of the Divine is the Jñeya. Arjuna listened carefully and asked, “Swāmi, what qualities must a Jñānī possess?” Paramātma replied, “Pārtha, the twenty qualities beginning with Amānitva must be present. But do not imagine that possessing the qualities alone finishes the work. Immortality comes only through Brahma-sākṣātkāra, the Jñeya. Completion in the qualities of Jñāna makes one fit to enter the Jñeya; if even one essential quality is missing, the preparation is incomplete. Therefore I first explain the qualities of Jñāna, and then the Reality to be realised.” What a careful order! To speak of Brahman before establishing nīti and niṣṭhā would be like trying to light a lamp without wick, oil, or vessel. Prepare these first and the flame of Brahma-jñāna can shine. The proportions too must be right: wick, oil, and lamp must support one another. Too much of one and too little of another will not sustain a steady light. In the same way the sādhaka must transcend the disequilibrium of the three guṇas to realise the Jñāna-jyoti and taste Mokṣānanda. Even Sattva remains, from the standpoint of final freedom, a bond—though a refined one. The text compares Sattva to a golden cord, Rajas to a copper cord, and Tamas to an iron cord. Their value differs, but all three are still cords. Freedom requires release even from the finest binding. Arjuna said, “Kṛṣṇa, You say a Jñānī must possess the twenty qualities beginning with Amānitva. Please explain them one by one so that I may understand and be blessed.” “Arjuna, your Śraddhā gives Me joy. The first is Amānitva—absence of self-importance and the hunger for honour. As water takes the colour placed in it without asserting a colour of its own, so should one’s conduct be free of the demand for recognition. A person may perform a tiny act of help or charity and immediately want ten people to know of it, perhaps even arrange publicity for it. Freedom from such self-display is Amānitva.” “The second is Adambhitva—absence of pretence. It is a great virtue not to pose as what one is not: not to pretend greatness without greatness, power without power, or authority without authority. To live truthfully as one actually is, without theatrical inflation, is Adambhitva.” Sādhakas must open their eyes carefully to this. Today the world is filled with dambha. Look in any field or at almost any public figure and pretence appears. Administration itself can become a display held in the minister’s hands. One who knows nothing behaves as though he knows everything. A man who may not have anyone at home to pour even a little gruel into his mouth can go outside and present himself as though he were the servant and leader of everyone. However incapable a person may be, he wishes society to regard him as completely capable. Dambha has become the first step everywhere. It destroys the person and then crawls through society like a harmful insect. If it is ended, a great affliction of the world is removed; if it is given room, both inner and outer life are ruined. Such a quality is unsuitable even for an ordinary person—how much more dangerous for one seeking Sākṣātkāra. “The third is Ahiṁsā. To cause pain, hardship, or mental distress to another is hiṁsā. Ahiṁsā is not merely refraining from physical injury. In Manas, Vāk, and Kāya, one’s conduct should be free of cruelty and selfish infliction. That integrated harmlessness is true Ahiṁsā.” “The fourth is Kṣamā, also called Kṣānti or forbearance. Even when others injure, betray, oppose, or hate you, let the hurt pass like a dream or a mirage rather than allowing it to harden within the heart. This is not helpless endurance because one lacks strength to respond. Kṣānti is outward patience joined with inward Śānti; it is not suppression for the sake of public approval or because one has no worldly power.” “The fifth is straightforwardness and honesty. Let thought, word, and action have one form, without deceit, manipulation, or hidden crookedness. This integrity is essential in both worldly and spiritual life and may be seen as another face of Adambhitva.” “The sixth is Ācāryopāsanā. Just as a teacher is needed for worldly learning, guidance is needed in Vedānta. Guru-bhakti awakens the Guru’s vātsalya toward the śiṣya and can raise the disciple to a higher state. As a cow lets down milk on seeing its calf, the true Guru gives Anugraha to the deserving disciple. For one seeking Bhagavān and Mokṣa, the Guru’s instruction is a vital support.” “The seventh is Śauca—purity. Outer cleanliness is necessary, but inner Śauca is even more important: the purification of Antaḥkaraṇa from rāga-dveṣa, kāma, krodha, and related stains so that sāttvic daivī-guṇas can shine. Purify the body with water, Manas with Satya, life through Vidyā and Tapas, and Buddhi through Jñāna.” “The eighth is Sthairya—steadiness. Do not change direction every minute or adopt a new mood every day. Having recognised something as good, remain with it through difficulty and practise with Śraddhā. This firmness is also Dīkṣā. Spiritual weakness and constant wavering do not serve the path.” “The ninth is Indriya-nigraha. The senses exist for you; you do not exist for the senses. Do not become their servant. Bring them under your direction so that they become your instruments.” “The tenth is Vairāgya—non-attachment to the sense-objects of sound, touch, form, taste, and smell. The senses naturally ask for what pleases them, but what they ask for is not necessarily what serves the sādhaka. Indriyārthas are not the same as Puruṣārthas; the true Puruṣārthas concern the Ātma.” “The eleventh is Anahaṅkāra. Ahaṅkāra is the birthplace of many defects. When it dominates, it recognises neither Dharma nor truth nor the sacred. Freedom from this swollen ‘I’ is Anahaṅkāra. Know excessive ego as an enemy dwelling within.” “Next is continual discernment of the defect inherent in janma, mṛtyu, jarā, vyādhi, and duḥkha. Birth, death, old age, disease, and sorrow are seen constantly, yet people rarely follow their meaning through to the end. What is commonly called worldly sukha often carries duḥkha disguised in attractive clothing. Reflecting upon the limitations of sense-life gives rise to Vairāgya and prepares Jñāna. Therefore, Arjuna, seek freedom from the cycle marked by birth, death, ageing, disease, and sorrow.” “Another quality is Anāsakti—freedom from grasping attachment. Āsakti is the urge that says of everything seen, ‘I want it; it is mine.’ Its root is mamakāra. For a Jñānī, the things of the world are Bhagavān’s creation, not objects upon which to build possessive identity. Be friendly toward people, but do not turn friendship into moha. Use what comes for its proper purpose while it is present, but do not dedicate your whole life to possession. At death not even a blade of grass can be carried with you. Keep this truth before the eye.” Before birth these relationships, possessions, and vehicles were not ours; after death they are not ours. The intermediate drama is only a temporary association. Āsakti stains the Antaḥkaraṇa, and a stained Antaḥkaraṇa cannot attain Mokṣa. Therefore one seeking Jñāna, Mokṣa, and Sākṣātkāra must avoid the adhesive pull of attachment before it hardens further. “Next is Samatva—equal-mindedness toward pleasant and unpleasant, sukha and duḥkha, heat and cold. Do not swell in one circumstance and collapse in another. Regard gain and loss, praise and blame, comfort and difficulty as Bhagavat-prasāda. Just as shoes protect the feet from thorns, an umbrella from rain, and a net from mosquitoes, a mind sheltered in Īśvara-anugraha is not pierced by every changing circumstance. Hence Sama-cittatva is essential.” “Then comes Ananya-bhakti—Bhakti without another centre. This is not remembering Veṅkaṭaramaṇa only in crisis and forgetting Śrīnivāsa as soon as comfort returns, nor using God like a condiment when life has lost flavour. Whatever comes, in every time and state, remain avibhakta—not divided—from Bhagavān. Whatever you do, say, or sing, let it be joined with Bhagavad-anurakti.” “Next is love of Ekānta. This does not merely mean carrying the body into a forest where no people are present. Inner solitude is Manas becoming nirviṣaya—free from the crowd of sense-objects. Apart from Bhagavān, let no alien preoccupation occupy the centre. Even in the company of advanced sādhakas, retain that inward freedom from viṣaya-dependence.”