Vālmīki Rāmāyaṇa · The Road to Agastya
Tap a verse for its meaning
- 1प्रययौ रामः सीता मध्ये ।पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ॥
- 2तौ विविधान् नानि च ।नदीश्च विविधा रम्या जग्मतुः सीतया सह ॥
- 3नदी ।सरांसि च सपद्मानि युक्तानि जलजैः खगैः ॥
- 4पृषतान्मदोन्मत्तान्विषाणिनः ।महिषांश्च वराहांश्च नागांश्च ॥
- 5। ॥
- 6पद्मपुष्करसम्बाधं गजयूथैरलङ्कृतम् ।सारसैर्हंसकादम्बैः सङ्कुलं ॥
- 7रम्ये तस्मिन्सरसि शुश्रुवे ।गीतवादित्रनिर्घोषो न तु कश्चन दृश्यते ॥
- 8ततः कौतूहलाद्रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।मुनिं धर्मभृतं नाम प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥
- 9। ॥
- 10वक्तव्यं यदि चेद्विप्र प्रभो ।तेनैवमुक्तो राघवेण मुनिस्तदा ॥
- 11प्रभावं सरसः कृत्स्नमाख्यातुमुपचक्रमे ।इदं पञ्चाप्सरो नाम तटाकं ॥
- 12निर्मितं राम मुनिना ।स हि तेपे तपस्तीव्रं माण्डकर्णिर्महामुनिः ॥
- 13दश वर्षसहस्राणि वायुभक्षो जलाश्रयः ।ततः सर्वे देवाः साग्निपुरोगमाः ॥
- 14अब्रुवन्वचनं सर्वे ।अस्माकं कस्यचित्स्थानमेष मुनिः ॥
- 15इति सर्वे ते त्रिदिवौकसः ।तत्र कर्तुं तपोविघ्नं देवैः सर्वैर्नियोजिताः ॥
- 16पञ्च ।अप्सरोभिस्ततस्ताभिर्मुनिर्दृष्टपरावरः ॥
- 17। ॥
- 18तटाके निर्मितं तासामस्मिन्नन्तर्हितं गृहम् ।तथैवाप्सरसः पञ्च निवसन्त्यो ॥
- 19रमयन्ति तपोयोगान्मुनिं ।तासां सङ्क्रीडमानानामेष ॥
- 20श्रूयते भूषणोन्मिश्रो गीतशब्दो मनोहरः ।आश्चर्यमिति तस्यैतद्ववचनं ॥
- 21राघवः सह भ्रात्रा महायशाः ।एवं कथयमानस्य ददर्शाश्रममण्डलम् ॥
- 22। ॥
- 23उवास मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानो महायशाः ।तथा तस्मिन्स श्रीमत्याश्रममण्डले ॥
- 24उषित्वा तु सुखं तत्र पूज्यमानो ।जगाम चाश्रमांस्तेषां तपस्विनाम् ॥
- 25येषामुषितवान्पूर्वं सकाशे स ।क्वचित्परिदशान्मासानेकं संवत्सरं क्वचित् ॥
- 26क्वचिच्च ञ्चषट् चापरान्क्वचित् ।धिकं मासादप्यर्धमधिकं क्वचित् ॥
- 27त्रीन् मासानष्टमासांश्च राघवो न्यवसत्सुखम् ।तथा संवसतस्तस्य मुनीनामाश्रमेषु वै ॥
- 28रमतश्चानुकूल्येन ययुः ।परिवृत्य च धर्मज्ञो राघवः सह सीतया ॥
- 29श्रमं श्रीमान्पुनरेवाजगाम ह ।स तमाश्रममासाद्य मुनिभिः ॥
- 30तत्रापि न्यवसद्रामः किञ्चित्कालमरिन्दमः ।अथाश्रमस्थो दाचित्तं महामुनिम् ॥
- 31स काकुत्स्थः सुतीक्ष्णमिदमब्रवीत् ।अस्मिन्नरण्ये भगवन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥
- 32मया नित्यं कथाः कथयतां श्रुतम् ।न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य ॥
- 33कुत्राश्रममिदं पुण्यं महर्षेस्तस्य धीमतः ।प्रसादात्तत्रभवतः ॥
- 34अगस्त्यमभिगच्छेयमभिवादयितुं मुनिम् ।मनोरथो महानेष हृदि मे परिवर्तते ॥
- 35यदहं तं मुनिवरं शुश्रूषेयमपि स्वयम् ।इति रामस्य स मुनिः श्रुत्वा वचः ॥
- 36सुतीक्ष्णः प्रत्युवाचेदं प्रीतो ।अहमप्येतदेव त्वां वक्तुकामः सलक्ष्मणम् ॥
- 37। ॥
- 38अहमाख्यामि ते यत्रागस्त्यो महामुनिः ।योजनान्याश्रमादस्मात्तथा चत्वारि वै ततः ॥
- 39दक्षिणेन महाञ्छ्रीमानगस्त्यभ्रातुराश्रमः ।स्थलीप्राये वनोद्देशे ॥
- 40। ॥
- 41हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ।तत्रैकां रजनीं व्युष्य प्रभाते राम गम्यताम् ॥
- 42दक्षिणां दिशमास्थाय वनषण्डस्य पार्श्वतः ।तत्रागस्त्याश्रमपदं गत्वा ॥
- 43बहुपादपसंवृते । तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च सह त्वया ॥
- 44स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसङ्कुलः ।यदि द्रष्टुमगस्त्यं तं ॥
- 45गमने बुद्धिं रोचयस्व महायशः ।इति रामो मुनेः श्रुत्वा सह भ्रात्राऽभिवाद्य च ॥
- 46ऽगस्त्यमुद्दिश्य सानुजः सीतया सह ।पश्यन्वनानि रम्याणि पर्वतांश्चाभ्रसन्निभान् ॥
- 47। ॥
- 48। ॥
- 49अगस्त्यस्य मुनेर्भ्रातुर्दृश्यते ।यथा हि मे वनस्यास्य ज्ञाताः पथि ॥
- 50फलभारेण पुष्पभारेण च द्रुमाः ।पिप्पलीनां च पक्वानां वनादस्मादुपागतः ॥
- 51गन्धोऽयं पवनोत्क्षिप्तः सहसा कटुकोदयः ।तत्र तत्र च दृश्यन्ते सङ्क्षिप्ताः ॥
- 52लूनाश्च पथि दृश्यन्ते ।एतच्च वनमध्यस्थं कृष्णाभ्रशिखरोपमम् ॥
- 53श्रमस्थस्य धूमाग्रं सम्प्रदृश्यते ।विविक्तेषु च तीर्थेषु कृतस्नाता ॥
- 54पुष्पोपहारं कुर्वन्ति कुसुमैः स्वयमार्जितैः ।तत्सुतीक्ष्णस्य वचनं यथा मया श्रुतम् ॥
- 55श्रमो भ्रातुर्नूनमेष भविष्यति ।निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां ॥
- 56यस्य भ्रात्रा कृतेयं दिक्छरण्या ।इहैकदा किल क्रूरो वातापिरपि चेल्वलः ॥
- 57। ॥
- 58आमन्त्रयति विप्रान् स्म श्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः ।भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम् ॥
- 59। ॥
- 60वातापे स्वरेण महता वदन् ।ततो भ्रातुर्वचः श्रुत्वा ॥
- 61शरीराणि ब्राह्मणानां विनिष्पतत् ।ब्राह्मणानां सहस्राणि तैरेवं ॥
- 62विनाशितानि संहत्य नित्यशः पिशिताशनैः । तदा देवैः प्रार्थितेन ॥
- 63अनुभूय किल श्राद्धे स महासुरः ।ततः सम्पन्नमित्युक्त्वा दत्त्वा हस्तोदकं ततः ॥
- 64भ्रातरं सोऽभ्यभाषत ।स तं तथा भाषमाणं भ्रातरं विप्रघातिनम् ॥
- 65अब्रवीमानगस्त्यो मुनिसत्तमः ।कुतो निष्क्रमितुं शक्तिर्मया रक्षसः ॥
- 66भ्रातुस्ते गतस्य ।अथ तस्य वचः श्रुत्वा भ्रातुर्निधनसंश्रयम् ॥
- 67प्रधर्षयितुमारेभे मुनिं क्रोधा ।सोऽभिद्रवन्मुनिश्रेष्ठं मुनिना ॥
- 68। ॥
- 69। ॥
- 70रामस्यास्तं गतः सूर्यः सन्ध्याकालोऽभ्यवर्तत ।उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां सह भ्रात्रा ॥
- 71प्रविवेशाश्रमपदं तमृषिं सोऽभ्यवादयत् ।सम्यक् प्रतिगृहीतश्च मुनिना तेन ॥
- 72न्यवसत्तां निशामेकां प्राश्य च ।तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां विमले ॥
- 73भ्रातरं तमगस्त्यस्य ह्यामन्त्रयत राघवः ।अभिवादये त्वां खमध्युषितो निशाम् ॥
- 74। ॥
- 75यथोद्दिष्टेन मार्गेण वनं तच्चावलोकयन् । ॥
- 76बिल्वानपि च तिन्दुकान् ।पुष्पितान्पुष्पिताग्राभिर्लताभिरनुवेष्टितान् ॥
- 77ददर्श रामः शतशस्तत्र ।हस्तिहस्तैर्विमृदितान्वानरैरुपशोभितान् ॥
- 78मत्तैः शकुनिसङ्घैश्च शतशश्च प्रणादितान् ।ततोऽब्रवीत्समीपस्थं रामो ॥
- 79पृष्ठतोऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ।स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा ॥
- 80आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षे ।अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव ॥
- 81। ॥
- 82। ॥
- 83ता येन पुण्यकर्मणा ।तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद्यस्य राक्षसैः ॥
- 84दिगियं दक्षिणा त्रासाद्दृश्यते ।यदाप्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा ॥
- 85तदाप्रभृति प्रशान्ता रजनीचराः ।नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक्प्रदक्षिणा ॥
- 86। ॥
- 87निदेशं पालयन्यस्य शैलो न वर्धते ।अयं दीर्घायुषस्तस्य लोके विश्रुतकर्मणः ॥
- 88अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमा ।एष साधुर्हिते नित्यरतः सताम् ॥
- 89अस्मानभिगतानेष योजयिष्यति ।आराधयिष्याम्यत्राहमगस्त्यं तं ॥
- 90शेषं च सौम्य वत्स्याम्यहं प्रभो ।अत्र देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च ॥
- 91अगस्त्यं नियताहारं सततं पर्युपासते ।नात्र जीवे क्रूरो वा यदि वा शठः ॥
- 92कामवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः ।अत्र देवाश्च यक्षाश्च नागाश्च पतगैः सह ॥
- 93वसन्ति नियताहारा ।अत्र सिद्धा महात्मानो सूर्यसन्निभैः ॥
- 94त्यक्तदेहा नवैर्देहैः परमर्षयः ।यक्षत्वममरत्वं च राज्यानि विविधानि च ॥
- 95अत्र देवाः प्रयच्छन्ति भूतैराराधिताः शुभैः ।आगताः स्माश्रमपदं प्रविशाग्रतः ।निवेदयेह मां प्राप्तमृषये सीतया सह ॥