The Array Before Laṅkā · Vālmīki Rāmāyaṇa

सा राज्ञा विरराज व्यवस्थिता ।शशिना शुभनक्षत्रा पौर्णमासीव ॥

प्रचचाल च वेगेन त्रस्ता चैव ।पीड्यमाना तेन सागरवर्चसा ॥

ततः शुश्रुवुराक्रुष्टं लङ्कायाः ।भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टं तुमुलं ॥

बभूवुस्तेन घोषेण संहृष्टा ।अमृष्यमाणास्तं घोषं विनेदुर्घोषवत्तरम् ॥

राक्षसास्तु प्लवङ्गानां शुश्रुवुश्चापि ।नर्दतामिव दृप्तानां मेघानामम्बरे स्वनम् ॥

दृष्ट्वा दाशरथिर्लङ्कां चित्रध्वजपताकिनीम् ।जगाम मनसा सीतां चेतसा ॥

अत्र सा रावणेनोपरुध्यते ।अभिभूता ग्रहेणेव रोहिणी ॥

दीर्घमुष्णं च समुद्वीक्ष्य च लक्ष्मणम् ।उवाच वचनं वीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥

काशमुत्थितां पश्य लक्ष्मण ।मनसेव कृतां लङ्कां नगाग्रे ॥

विमानैर्बहुभिर्लङ्का सङ्कीर्णा भुवि राजते ।विष्णोः पदमिवाकाशं छादितं पाण्डुरैर्घनैः ॥

पुष्पितैः शोभिता लङ्का वनै ।नानापतङ्गसङ्घुष्टैः शुभैः ॥

पश्य प्रलीनभ्रमराणि च ।कोकिलाकुलषण्डानि दोधवीति ॥

शशास कपिसेनाया बलामादाय वीर्यवान् । सह नीलेन तिष्ठेदुरसि दुर्जयः ॥

तिष्ठे वानरौघसमावृतः ।आश्रित्य दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ॥

दुर्धर्षस्तरस्वी ।तिष्ठेद्वानरवाहिन्याः सव्यं पार्श्वं समाश्रितः ॥

स्थास्याम्यहं युक्तो लक्ष्मणेन समन्वितः ।जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ॥

ऋक्षमुख्या महात्मानः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।जघनं कपिसेनायाः कपिराजोऽभिरक्षतु ॥

पश्चार्धमिव लोकस्य प्रचेतास्तेजसा वृतः । महावानररक्षिता ॥

सा विबभौ यथा द्यौः साभ्रसम्प्लवा ।प्रगृह्य महतश्च महीरुहान् ॥

आसेदुर्वानरा लङ्कां विमर्दयिषवो रणे ।शिखरैर्विकिरामैनां लङ्कां मुष्टिभिरेव वा ॥

इति स्म दधिरे सर्वे मानांसि ।ततो रामो सुग्रीवमिदमब्रवीत् ॥

शुक एष विमुच्यताम् ।रामस्य वचनं श्रुत्वा वानरेन्द्रो महाबलः ॥

मोचयामास तं दूतं शुकं रामस्य ।मोचितो रामवाक्येन वानरैश्चाभिपीडितः ॥

शुकः परमसन्त्रस्तो रक्षोऽधिपमुपागमत् ।रावणः शुकं वाक्यमभाषत ॥

किमिमौ ते सितौ पक्षौ लूनपक्षश्च दृश्यसे ।कच्चिन्नानेकचित्तानां तेषां त्वं वशमागतः ॥

ततः स भयसंविग्नस्तदा राज्ञाऽभिचोदितः ।वचनं प्रत्युवाचेदं राक्षसाधिपमुत्तमम् ॥

सागरस्योत्तरे तीरेऽब्रुवंस्ते वचनं तथा ।यथा सन्देशमक्लिष्टं ॥

क्रुद्धैस्तैरहमुत्प्लुत्य दृष्टमात्रैः प्लवङ्गमैः ।गृहीतोऽस्म्यपि चारब्धो हन्तुं लोप्तुं च ॥

नैव सम्भाषितुं शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न लभ्यते ।प्रकृत्या कोपनास्तीक्ष्णा वानरा राक्षसाधिप ॥

स च विराधस्य कबन्धस्य खरस्य च ।सुग्रीवसहितो रामः सीतायाः पदमागतः ॥

स कृत्वा सागरे सेतुं तीर्त्वा च लवणोदधिम् ।एष रक्षांसि निर्धूय तिष्ठति राघवः ॥

ऋक्षवानरमुख्यानामनीकानि सहस्रशः ।गिरिमेघनिकाशानां छादयन्ति वसुन्धराम् ॥

राक्षसानां वानरेन्द्रबलस्य च ।नैतयोर्विद्यते सन्धिर्देवदानवयोरिव ॥

पुरा प्राकारमायान्ति क्षिप्रमेकतरं कुरु ।सीतां वाऽस्मै प्रयच्छाशु सुयुद्धं वा प्रदीयताम् ॥

शुकस्य वचनं श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।रोषसंरक्तनयनो चक्षुषा ॥

यदि मां प्रति युध्येरन्देवगन्धर्वदानवाः ।नैव सीतां प्रयच्छामि ॥

कदा नामाभिधावन्ति राघवं मामकाः शराः ।वसन्ते पुष्पितं मत्ता भ्रमरा इव पादपम् ॥

कदा तूणीशयैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥

तच्चास्य बलेन महता वृतः ।ज्योतिषामिव सर्वेषां प्रभामुद्य ॥

सागरस्येव मे वेगो ।न हि दाशरथिर्वेद तेन मां योद्धुमिच्छति ॥

न मे तूणीशयान्बाणा ।रामः पश्यति तेन मां योद्धुमिच्छति ॥

न जानाति पुरा वीर्यं मम युद्धे स राघवः ।मम चापमयीं वीणां प्रवादिताम् ॥

ज्याशब्दतुमुलां घोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादां तां ममाहितवाहिनीम् ।अवगाह्य महारङ्गं वादयिष्याम्यहं रणे ॥

न वासवेनापि यथाऽस्मि शक्यो वरुणेन वा स्वयम् ।यमेव वा धर्षयितुं शराग्निनामहाहवे वा पुनः ॥