Vālmīki Rāmāyaṇa · The Fallen Princes and Indrajit's Triumph
Tap a verse for its meaning
- 1ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा ।ददृशुः सन्ततौ बाणै रामलक्ष्मणौ ॥
- 2वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि ।आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो ॥
- 3नीलद्विविदमैन्दाश्च सुषेणकुमुदाङ्गदाः ।तूर्णं सार्धमन्वशोचन्त ॥
- 4अचेष्टौ मन्दनिश्वासौ ।शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ ॥
- 5। ॥
- 6। ॥
- 7। ॥
- 8अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः ।न चैनं च्छन्नं ददृशू रावणिं रणे ॥
- 9। ॥
- 10तमप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद्विभीषणः ॥
- 11तेजसा यशसा चैव विक्रमेण च सम्युतम् ।त्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च ॥
- 12। ॥
- 13। ॥
- 14सर्वैरपि समागम्य सर्षिसङ्घैः ।यत्कृते चिन्तयानस्य पितुर्मम ॥
- 15अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रै याति शर्वरी ।कृत्स्नेयं यत्कृते नदी वर्षास्विवाकुला ॥
- 16सोऽयं मूलहरोऽनर्थः सर्वेषां निहतो मया ।रामस्य लक्ष्मणस्यापि सर्वेषां च वनौकसाम् ॥
- 17विक्रमा सर्वे यथा शरदि ।एवमुक्त्वा तु तान्सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ॥
- 18यूथपानपि तान्सर्वांस्ताडयामास रावणिः ।नीलं नवभिराहत्य मैन्दं च द्विविदं तथा ॥
- 19त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्तताप प्रवरेषुभिः ।जाम्बवन्तं महेष्वासो विद्ध्वा बाणेन वक्षसि ॥
- 20हनूमतो वेगवतो शरान्दश ।गवाक्षं शरभं चैव द्वावप्यमिततेजसौ ॥
- 21द्वाभ्यां द्वाभ्यां महावेगो विव्याध युधि रावणिः ।गोलाङ्गूलेश्वरं चैव वालिपुत्रमथाङ्गदम् ॥
- 22विव्याध बहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथ रावणिः ।तान्वानरवरान्भित्त्वा शरैरग्निशिखोपमैः ॥
- 23ननाद बलवांस्तत्र स रावणिः ।तानर्दयित्वा बाणौघैस्त्रासयित्वा च वानरान् ॥
- 24। ॥
- 25। ॥
- 26परं विस्मयमाजग्मुः कर्मणा तेन हर्षिताः ।विनेदुश्च महानादान्सर्वतो ॥
- 27। ॥
- 28वसुधायां हतावित्यन्वमन्यत ।हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजि ॥
- 29प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन्सर्वराक्षसान् ।रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते ॥
- 30। ॥
- 31। ॥
- 32एवं प्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति ।ऽस्माकं यदि वीर भविष्यति ॥
- 33मोहमेतौ प्रहास्येते महात्मानौ महाबलौ ।पर्यवस्थापयात्मानमनाथं मां च वानर ॥
- 34सत्यधर्माभिरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम् ।एवमुक्त्वा ततस्तस्य ॥
- 35सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे विभीषणः ।ततः सलिलमादाय ॥
- 36सुग्रीवनेत्रे धर्मात्मा स ममार्ज ।प्रमृज्य वदनं तस्य धीमतः ॥
- 37अब्रवीत्कालसम्प्राप्तमसम्भ्रममिदं वचः ।न कालः कपिराजेन्द्र वैक्लव्यमनुवर्तितुम् ॥
- 38अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।तस्मादुत्सृज्य वैक्लव्यं ॥
- 39हितं रामपुरोगाणां सैन्यानामनुचिन्त्यताम् ।अथवा रक्ष्यतां रामो याव ॥
- 40हि काकुत्स्थौ भयं नो व्यपनेष्यतः ।नैतत्किञ्चन रामस्य न च रामो ॥
- 41न ह्येनं हास्यते लक्ष्मीर्दुर्लभा या गतायुषाम् ।तस्मादाश्वासयात्मानं बलं चाश्वासय स्वकम् ॥
- 42यावत्कार्याणि सर्वाणि पुनः ।एते हि फुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ॥
- 43प्रकथिता हरयो ।मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तमनीकं सम्प्रहर्षितुम् ॥
- 44त्यजन्तु हरयस्त्रासं ।समाश्वास्य तु सुग्रीवं राक्षसेन्द्रो विभीषणः ॥
- 45। ॥
- 46विवेश नगरीं लङ्कां पितरं चाभ्युपागमत् ।तत्र रावणमासीनमभिवाद्य ॥
- 47। ॥
- 48रावणो रक्षसां मध्ये श्रुत्वा शत्रू निपातितौ । स मूर्ध्न्येनं पप्रच्छ ॥
- 49पृच्छते च यथावृत्तं पित्रे सर्वं न्यवेदयत् ।यथा तौ शरबन्धेन निश्चेष्टौ ॥
- 50स श्रुत्वा वचस्तस्य महारथस्य ।जहौ ज्वरं दाशरथेः समुत्थितंप्रहृष्य वाचाऽभिननन्द पुत्रम् ॥