Verse 4
He covers them again and calls them mother and father· Verses 1–4
।
।
।
।
1Knowing that his parents had grasped who he was, the best of Persons spread out his own maya, which bewilders people, so that it should not be so. 2Then the bull of the Satvatas came with his elder brother to his mother and father, bowed low and modest, pleasing them, and said with respect: Mother. Father. 3Father, though the two of you longed for us without a break, you never had from us, from your two sons, our infancy, our boyhood, our first youth. 4Fate struck us, and we never had a home near you, nor that gladness children find when they are petted and live in their own father's house.
The commentators
Bhāgavata Vāhini· The Schooling of the All-Knowing Lord of All
39. సర్వజ్ఞుడైన సర్వేశ్వరుని విద్యాభ్యాసము "మహానుభావా! కృష్ణుని మధురమైన బాలలీలలు ఎన్ని విన్ననూ తనివితీరుటలేదు. కండ్లారా కాంచిన మా తాతలింత ధన్యులో! సామాన్య మానవుల వలె సంచరించుచూ, సర్వమూ తనయందే ఇముడ్చుకొన్న దివ్యమూర్తి కృష్ణమూర్తి. అబ్బా! నిజముగా ఈ శేషదినములు ఆ శేషశయనుని లీలా శ్రవణముతో గడుపుట యే జన్మమున నే చేసుకొన్న సుకృతమో! కాకున్న, ఆ మహాబుషి శాపము నా పాపముల కడిగివేయుచున్నది. ఇట్టి సదవకాశమును కల్గింపజేసిన ఆ బుషి కుమారునకు మరొకపరి నా సహస్ర ప్రణామము అర్పింతును. కాలమాసన్నమగు కొలదీ, నా భావము కృష్ణ మధుర లీలలు గ్రోలుటలో లీనమగుచున్నది. మత్తెక్కి ఉన్మత్తుని గావించుచున్నది. నా చిత్తమున కృష్ణుని రూపము హత్తుకొని పోవునట్లు, ఈ మిగిలిన గడియలు నా గోపాలుని లీలా పానముచే, తాపమును చల్లార్చు" మని ప్రార్థించెను. లీలానాటక సూత్రధారి శుకుడు కరుణారస మొలుకునటుల, "రాజా! ఏమి చెప్పమందువు? యుగములు చెప్పిననూ తీరని కృష్ణలీలలు, గడియలలో ఇమడ్చవలెనన్న ఎట్టి వారికీ సాధ్యము కాదు" అని పలికెను. అంత పరీక్షిత్ మహారాజు, "స్వామీ! మన కృష్ణమూర్తి బలరామ సహితుడై సాందీపుడను భాగ్యశాలి కడ విద్య నేర్చినటుల వినియుంటిని. సర్వవిద్యా
పారంగతుడగు సర్వేశ్వరునకు విద్యనేర్పు అవిద్యులుందురా? అన్ని లీలలు. ఎవరెవరిని యేయే విధముగ తరింపజేయవలెనో ఆ లీలానాటక సూత్రధారుడైన గోపాలునకే తెలియును. సాందీపనిని తరింపజేయగోరి ఈ నాటకమాడి యుందును. సాందీపనిచెంత ఆడిన నాటకమును కొంత వినిపించిన విని తరింతును, ప్రభూ!" అని ప్రార్థించెను. శుకులు ఫక్కున నవ్వి, "రాజా! నీవు చెప్పినది పరమ సత్యము; అంతా నాటకమే. కృష్ణ నాటకమునకు జగత్తంతయూ వేదిక! ఇందులో ఎన్నియో తెరలు, పొరలు, అరలు ఇమిడ్చి, తరింపజేయు పన్నాగములు పన్నుచుండును. సాందీపుని అదృష్టము పండుటచే అతనికట్టి అవకాశమును కలిగించెను, అందించెను. ఆ లీలా నాటకమును గురించి తెలుపుదును, వినుము" అని ప్రారంభించెను. బలరామకృష్ణులు దినదిన ప్రవర్ధమానులై దినకరునివలె తేజోవంతులగుచూ, ప్రకాశించుచుండ, దేవకీ వసుదేవులు ఆ బాలుర భవిష్యత్తును యోచించి, మాయకు బద్ధులై విద్యలు నేర్పవలెనని సంకల్పించి, వారల కులగురువులైన గర్గుని రప్పించి శుభ ముహూర్తములు నిర్ణయించి, అత్యంత వైభవముగా ఉపనయన సంస్కారములు గావించి, అనేక దానధర్మములు చేసి, ఒక ప్రేపల్లెవారలకే కాక ఆ ప్రాంతీయులకందరికీ ఆనందము కలుగునట్లు వినోదములతో ఉత్సవములు జరిపి, పండితులను పిలిపించి, గర్గునితో సంప్రదించి, తమ పిల్లలకు ఉత్తమ విద్యను బోధించు పండితోత్తముడు కావలెనని ఆలోచించిరి. శ్రీకృష్ణ బలరాముల అద్భుత విద్యాభ్యాసం కులగురువైన గర్గుడు, కొంతవిచారించి, కాశీ నగరమున గంగా తీరమునందున్న, అవంతీపుర వాసియైన సాందీపుడు అను పండితోత్తముడు, పవిత్ర హృదయుడనియూ, మన బలరామకృష్ణులను అతని చెంత వదలుట మంచిదనియూ గట్టిగా చెప్పుటచేత దేవకి వసుదేవులు బాలురను వదలి అంత దూరము పంపుటలో కొంత బాధ వుండినప్పటికినీ 'గురువు లేని విద్య గుడ్డి విద్య
అను సత్యమును గుర్తెరిగిన వారగుటచే, ఒప్పుకొని, తామే స్వయముగా తమ పిల్లలైన బలరామకృష్ణులను వెంట బెట్టుకొని కాశీనగరమును చేరి, సాందీపునకు ఒప్పజెప్పి, అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు గావించి వసుదేవుడు భారమైన హృదయముతో ప్రేపల్లె చేరుకొనెను. ఆనాటినుండియు మన బలరామకృష్ణులు సాందీపుని చెంత భయభక్తులతో మెలగుచు, విద్య నభ్యసించుచుండిరి. బిడ్డలు లోకమున వేలకు, లక్షలకు, కోట్లకు కలరు కానీ, గురువునకు తృప్తి కలిగించి, గురువు చెప్పిన విద్యలు సక్రమముగా నేర్చి విషయార్థులు కాక విద్యార్థులమని భావించి, గుర్తించి వర్తించిన పిల్లలు మన బలరామకృష్ణులు. గురువునకు అద్దు చెప్పుటకానీ, ఆజ్ఞను మీరుటకానీ, అవిధేయత ప్రవర్తనలు కానీ, ఏనాడునూ ఎరుగరు. సర్వ శక్తి సంపన్నులయ్యూ స్థానమునకు తగిన స్థితిని వారనుభవించిరి. అట్టి శ్రద్ధా భక్తి కలిగి, వినయ విధేయతలతో, చెప్పిన పాఠముల నప్పచెప్పుటలో తప్ప అన్య చింతలను తలలోచేర్చక మెలగుచున్న ఆ బాలురను చూచి సాందీపుడు తనలో తాను ఆనందముతో ఉప్పాంగెడివాడు. అట్టి బిడ్డలను చూచి సాందీపుడు అమిత ప్రేమతో ఇంకనూ నూతన తర్క, వ్యాకరణ, ధర్మశాస్త్ర, అర్థశాస్త్రాది విద్యలన్నింటినీ చెప్పెను. మహారాజా! ఏమని వర్ణింతును? నెలకొక విద్య, సంవత్సరమునకొక విద్య, పంచవర్షములకొక విద్య నేర్చుకొను వారుండురేమో లోకమున, కానీ, మన బలరామకృష్ణులు సాందీపుని యింట అరువదినాలుగు దినములే వుండిననూ అరువది నాలుగు విద్యలు నేర్చిరి. ఇదీ తన లీలలలో ఒకటి కాక మరేమి! ఇట్లు నేర్చుట అందరికి సాధ్యమా? ఈ పిల్లలయొక్క వినయ విధేయతలు చూచుచూ, సేవలు చేయించుకొనుచూ, వారలతో సంభాషించుచుండ, మధ్య మధ్య సాందీపుడు పొంగిపొరలివచ్చు దుఃఖమును ఆపుకొనలేక కంటిధారలు కార్చుచుండెడివాడు. అందుకు కారణమేమియో అడుగ, బలరామకృష్ణులు ముందూ వెనుకాడెడివారు. ఎట్టకేల కొకనాడు, గోపాలుడు గురువుగారితో వినయముగా
చేతులు కట్టుకొని, "గురూత్తమా! మాతో మాటాడునపుడు అపుడపుడు తమరు ఏదో విషయమును తలంచుకొని కంటిధారలు కార్చుచుందురు. దీనికి కారణము మాకు తెలియవచ్చునని మీకు తోచిన, తెలుపుడు" అని ప్రార్థించ, ఆ ప్రార్థనలో సాందీపుని కడుపులోని బాధ కదిలించి వైచినది. పట్టలేని దుఃఖముతో గోపాలుని కౌగిలించుకొని గోడున యేడ్వనారంభించెను. గోపాలునకు అన్నియూ తెలిసియూ తెలియని వానివలె నటించుచు, "గురుజీ! మీ దుఃఖమునకు కారణము తెలుపుడు. దానిని నివారించుటకు మా శాయశక్తులా వినియోగించి ప్రయత్నింతుము! గురువును సంతోషపెట్టుటకంటె మాకు వేరొండు పవిత్రకార్యములేదు. మీరు సంశయించక, మేము పిల్లలమని భావించక సెలవిండు" అని గోపాలుడు సాందీపనిని అనేక విధముల ప్రార్థించెను. సాందీపుడు సంతసించి, బలరామ కృష్ణులను ఇరువైపుల చెంతజేర్చుకొని, "నాయనలారా! ఇట్టి శిష్యులు చిక్కుట నా భాగ్యము. మీ మాటలే నా కార్యమును సాధించి యిచ్చినంతటి ఆనందము నందించినవి. మీరు సామాన్య బాలురు కారని నా అంతరాత్మ నాకు బోధించుచున్నది. అందుకనే ఈ కార్యమును మీరు సాధించగలరను దృఢ సంకల్పము నన్ను ఒత్తిడి పెట్టుటచే, ముందూ వెనుక తడబడుచున్నాను. నా ప్రాప్తి యెట్లున్నదో" అని తిరిగీ కంటినీరు కార్చుకొనుచుండ, బలరాముడు తిరిగీ గురువు పాదములు పట్టి, "గురూ! పుత్రసమానమైన మాపై మీకింత సంశయమెందుకు? మీకానందము కలిగించుటలో మా ప్రాణాలైననూ అర్పింతుము, తెలుపుడని ప్రార్థించ, పిల్లల సత్యవచనములు సాందీపునికి సిగ్గు కలిగించి, చెప్పుట మంచిదని తలంచెనను. శ్రీకృష్ణుని అపూర్వ గురుదక్షిణ "కొమారులారా! లేక లేక, నాకొక కొమరుడు కలిగియుండెను. అతనిని ప్రాణసమానముగా ప్రేమించి పెంచుచుంటిమి. ఒకనాడు సాగర సంగమమైన ప్రభాస తీర్థమందు స్నానమాచరించబోయి, సముద్రమున మునిగిపోయెను. మిమ్ములను చూచునదే మీ వినయ విధేయతలు అనుభవించునపుడంతయూ ఆ
కుమారుడు కన్నులకు కట్టినట్లుండును. మిమ్ములను చూచుకొని ఎంతయో ఆనందమును అనుభవించుచుంటిని. మీరు నేర్వవలసిన విద్యలన్నియూ అతి శీఘ్రముగనే నేర్చితిరి. ఇక మీరు కూడనూ నా చెంత ఉండుటకు వీలుండదు. నేనిక ఎవరిని చూచి ఆనందింతు"నని గోడుమని ఏడ్చెను. గోపాలుడు ఉగ్రుడై, "గురూత్తమా! అపూర్వమైన ఇన్ని విద్యలు మాకు నేర్పించినందుకు మేము కూడనూ ఇందుకు తగిన కృతజ్ఞత చూపవలసిన ధర్మము లేక పోలేదు కదా! కనుక మేమిప్పుడే బయలుదేరి సముద్రునితో పోరాడి, తమ పుత్ర రత్నమును తెచ్చి, తమ కర్పించి, దానినే గురుదక్షిణగా భావించి తమకు శిష్యులైనందుకు సార్థకనామము నందుకొందుము గాక! ఆశీర్వదింపుడు, అనుజ్ఞ నొసగుడు" అని బలరామ కృష్ణులు పాదములకు నమస్కరించి లేచి నిలిచిరి. వీరు సామాన్య బాలురు కాదనియూ తప్పక ఈ కార్యమును సాధించిపెట్టగలరనియూ పూర్తి విశ్వాసము తనయందుండుటచే, సాందీపుడు వీరి తలలను ముద్దాడి, ఆశీర్వదించి పంపెను. మహారాజా! గురువాజ్ఞను పొంది బలరామ కృష్ణులు సాగర సంగమునకు హుటాహుటి చని గట్టున నిలిచి, గంభీర స్వరముతో "సాగరా! మా గురువైన సాందీపుని పుత్రరత్నమును మాకిత్తువా, మా శిక్షకు గురి అగుదువా?" అని తెలియజెప్పిన తోడనే, సముద్రుడు అదిరిపడి, బలరామ కృష్ణుల పాదములు తాకి, "స్వామీ! క్షమింపుము. ఇది నా పొరపాటు కాదు. కాలవశమున స్నానము చేయుచున్న బాలుడు, కాలుజారి కెరటములకు గురియై నా గర్భమునకు లాగుకొని రాబడెను. ఇంతలో నాలో ఎంతో కాలమునుండియో వాసముచేయుచుండిన పంచజనుడనే రాక్షసుడు ఆ బాలుని పొట్టబెట్టుకొనెను. ఇది జరిగిన విషయము; తదుపరి మీ ఇష్టము" అని ఉన్న సత్యమును సముద్రుడు విన్నవించగా, కృష్ణుడు, "అటులయిన సరి" అని సముద్ర గర్భమున ప్రవేశించి, రాక్షసుడైన పంచజనుని పసిగట్టి వానితో పోరాడి క్షణమున యమున కప్పజెప్పి పొట్టను బ్రద్దలు చేసి చూడ,
అందులో గురుపుత్రుడు కనిపించకుండినందున, మరింత క్రోధముతో ప్రేగులన్నియూ గాలించగా అందులో ఒక శంఖము కనిపించెను. దానిని చేతబట్టి గురుపుత్రుని జాడను తెలిసికొనవలెనని నేరుగా యమపురికి వెళ్ళి, సంయమమనే నగరముచేరి అచ్చట పురద్వారమున నిలిచి తాను సముద్రమున పంచజనుని పొట్టనుండి తెచ్చిన శంఖమును ఊదగా, పిడుగువంటి ఆ ధ్వని యముని కర్ణముల యినుము కాచి పోసినట్లు బాధించెను. అది భరించలేక ఉగ్రుడై యముడు ద్వారము చేరగా, అక్కడ బలరామ కృష్ణులను గాంచి నమస్కరించి "తమ రాకకు కారణమే"మని ప్రార్థించగా గురుపుత్రుని తెచ్చి యిమ్మని బలరామకృష్ణులు ఆజ్ఞ చేయగా, వెంటనే చిత్తమని చేతులు జోడించుకొని తన పరివారమునకు ఆజ్ఞాపించి పవిత్రుడైన గురుపుత్రుని తెచ్చి బలరామకృష్ణులకు ఒప్ప చెప్పెను. వెంటనే బలరామకృష్ణులు ఆ బాలుని తమతో తోడ్కొని వచ్చి గురువైన సాందీపునికి అప్పజెప్పి, "ఇది మా గురుదక్షిణగా స్వీకరించ"మని గోపాలుడు కోరెను. ఆ బాలుని చూచిన తల్లిదండ్రులైన సాందీపుని సతిపతులు ఎంత ఆనందించిరో తెలుప తరముకాదు. ఇట్టి మహత్తరమైన కార్యము సాధించి, గతించిన గురుపుత్రుని బ్రతికించి, గురువునకు దక్షిణగా యిచ్చిన ఆ గోపాలుని శక్తి సామర్థ్యములు సామాన్యమైనవని ఎట్టి మూర్ఖులైననూ తలంచరు కదా! సాందీపుడు, వీరలు నిజముగా నరనారాయణులే అని తలంచి, విశ్వసించి, ఇట్టి వారలు తమకు శిష్యులయిరి కదా! వారలకు తాను గురువయితిని కదా అని తనలో తాను ఉప్పాంగి జన్మ తరించినదని, మనసున వారలకు నమస్కరించి, ఆనంద బాష్పములతో బలరామకృష్ణులను ఆలింగనము చేసి శిరస్సులను ముద్దాడి, వీడ్కోలు జరిపిరి. అంత బలరామ కృష్ణులు కూడనూ, గురువు, గురుపత్ని వారల వద్ద శెలవు తీసుకొని, రథమునెక్కి మధురాపురము చేరుకొనిరి. గురువునకు చేసిన ఉపకార మహాత్మ్యమును విని మధురాపురవాసులు కృష్ణుని కొనియాడి అత్యంతానందమున
పొందిరి. ఇట్టి గోపాలుని విద్యావిధానములోని నీతులు, వినయ విధేయతలు బాలురకు ఎంతటి మార్గదర్శకములూ, పెద్దలకెంత ఆనందదాయకములో యోచించుడు. రాజా! గోపాలుడు ప్రతి చిన్న పని యందునూ ఒకే అంతరార్థమును లోకమునకు బోధించుచునే యుండును. అది మందమతులైన మానవులు తెలిసికొనలేక పెడర్థములు కలిగింతురు. చేపకు ఈత నేర్పువారు లోకమున నుందురా? అటులనే దైవమునకు విద్య నేర్పువారుందురా? లేకపోయిననూ, దైవమునకు సర్వ విద్యలూ తన పొట్టలోనివైననూ, గురువును పొందవలసిన విధానమును, గురు బుణమును తీర్చవలసిన విధానమును, విద్యయొక్క వినయ సంపదను ఏరీతిగా అనుభవించవలెనను పాఠము ఈనాటి విద్యార్థులకు నేర్పుటకే తాను విద్యార్థుల ప్రతినిధిగా నటించి ఆచరించి, ఆదర్శమును అందించెను. ఆహా! దైవరహస్యమెంత సూక్ష్మమైనది" అని శుకుడు ఆనంద బాష్పములు రాల్చెను.
In plain words
39. The Schooling of the All-Knowing Lord of All "O great soul! However many of Kṛṣṇa's sweet childhood līlās I hear, my thirst for them is never quenched. How blessed were my grandfathers, who beheld Him with their own eyes! Moving about like an ordinary human being, yet holding everything contained within Himself — such was the divine form, Kṛṣṇa. Ah! Truly, what merit did I earn in which birth, that I should spend these remaining days hearing the līlās of the Lord who reclines on Śeṣa! Or rather, it is that great ṛṣi's curse that is washing away my sins. To that ṛṣi's son, who brought about such a blessed opportunity, I once more offer my thousandfold prostrations. As my time draws near, my whole feeling is becoming absorbed in drinking in Kṛṣṇa's sweet līlās; it intoxicates me and makes me as one maddened. So that Kṛṣṇa's form may cling fast within my citta, cool the burning of these remaining hours with the drink of my Gopāla's līlās" — so he prayed. The Sūtradhāra of the Līlā-Drama Śuka, the rasa of compassion welling up in him, said: "O King! What would you have me tell? Kṛṣṇa's līlās cannot be exhausted even if told for ages — to contain them within a few hours is possible for no one at all." Then Mahārāja Parīkṣit said: "Svāmī! I have heard that our Kṛṣṇa, together with Balarāma, learned His lessons at the feet of a fortunate man named Sāndīpa. Yet of all learning
the Lord of All has crossed to the far shore — would there be anyone, himself unlearned, to teach learning to Him? It is all līlā. Whom He must lift across, and in what way, only Gopāla, the Sūtradhāra of this Līlā-drama, knows. Wishing to lift Sāndīpani across, He must have played out this drama. If you let me hear some of the drama He played out beside Sāndīpani, I shall hear it and be carried across, Lord!" So he prayed. Śuka burst out laughing: "O King! What you have said is the supreme truth — it is all a drama. For Kṛṣṇa's drama, the whole world is the stage! Into it He fits many curtains, many layers, many compartments, and keeps laying His plans to carry beings across. Because Sāndīpa's good fortune had ripened, He granted him such an opportunity and placed it in his hands. I shall tell you of that līlā-drama; listen." So he began. Balarāma and Kṛṣṇa grew day by day, becoming radiant like the sun, and as they shone, Devakī and Vasudeva, considering the boys' future and themselves bound by Māyā, resolved that they must be given an education. They summoned Garga, their family guru, fixed auspicious times, and performed the upanayana saṃskāras with great splendour; they gave many gifts in charity, and held festivals with entertainments so that joy would spread not only among the people of Repalle but among everyone in that region. They called in scholars, consulted with Garga, and deliberated that for their children they needed the best of scholars, one who would teach the highest learning. The Wondrous Schooling of Śrī Kṛṣṇa and Balarāma Garga, the family guru, reflected for a while and then stated firmly that a best-of-scholars named Sāndīpa, a native of Avantīpura dwelling on the bank of the Gaṅgā in the city of Kāśī, was pure of heart, and that it would be good to leave our Balarāma and Kṛṣṇa in his care. Because he said this so firmly, Devakī and Vasudeva — though they felt some pain at leaving the boys and sending them so far away — 'learning without a guru is blind learning'
— this being a truth they recognised, they agreed. Taking their sons Balarāma and Kṛṣṇa with them in person, they reached the city of Kāśī and entrusted them to Sāndīpa; and having made fitting arrangements for them, Vasudeva returned to Repalle with a heavy heart. From that day on, our Balarāma and Kṛṣṇa lived beside Sāndīpa in reverent fear and devotion, studying their lessons. In the world there are children by the thousand, by the lakh, by the crore — but children who satisfied their guru, learned properly everything the guru taught, and regarded themselves, recognised themselves and behaved as seekers of learning rather than seekers of sense-objects — such children were our Balarāma and Kṛṣṇa. Contradicting the guru, overstepping his command, disobedient conduct — they never knew any of these on any day. Though endowed with every power, they lived the condition that befitted their station. Seeing those boys, possessed of such śraddhā and Bhakti, conducting themselves with humility and obedience, admitting no other thought into their heads except reciting back the lessons taught to them, Sāndīpa used to swell with joy within himself. Seeing such children, Sāndīpa with boundless Prema went on to teach them all the further branches of learning — new logic, grammar, dharma-śāstra, artha-śāstra and the rest. Mahārāja! How shall I describe it? There may be people in the world who learn one subject a month, one a year, one in five years — but our Balarāma and Kṛṣṇa, though they stayed in Sāndīpa's house only sixty-four days, learned the sixty-four branches of learning. What else is this but one of His līlās! Is it possible for everyone to learn like this? Yet as he watched these children's humility and obedience, accepted their service and conversed with them, every now and then Sāndīpa, unable to hold back a grief that came welling up, would stream with tears. Balarāma and Kṛṣṇa would hesitate, back and forth, to ask him the reason for it. At last one day, Gopāla humbly, to His revered guru,
with folded hands, said: "O best of gurus! Now and then, while you are talking with us, you recall something and your tears stream down. If it seems right to you that we may know the reason for this, please tell us." At that prayer, the pain deep within Sāndīpa was stirred up. With a grief he could not contain, he embraced Gopāla and began to weep aloud. Gopāla, though He knew everything, acted like one who knew nothing: "Guruji! Tell us the cause of your grief. We shall try to remove it, employing our utmost strength! For us there is no holier task than making our guru happy. Do not hesitate, and do not think of us as mere children — please tell us." In many such ways Gopāla entreated Sāndīpani. Sāndīpa was pleased, and drawing Balarāma and Kṛṣṇa close to him on either side, said: "My dear children! It is my good fortune to have come by such disciples. Your words alone have given me as much joy as if my task were already accomplished. My antarātma is telling me that you are no ordinary boys. That is exactly why — because the firm conviction that you can accomplish this task presses upon me — I am faltering, going forward and back. Who knows how my lot stands." And as he again began to shed tears, Balarāma once more took hold of the guru's feet: "Guru! Why such doubt toward us, who are as your own sons? To give you joy we would offer even our lives — please tell us." At this prayer, the children's truthful words made Sāndīpa feel ashamed, and he decided that it was right to tell them. Śrī Kṛṣṇa's Unprecedented Guru-Dakṣiṇā "My sons! After long, long waiting, a son was born to me. We were raising him, loving him as our very life. One day, going to bathe at the Prabhāsa tīrtha, where the waters meet the sea, he drowned in the sea. Whenever I see you and all the while I experience your humility and obedience,
that son rises vividly before my eyes. Looking at you, I have been experiencing such joy! You have learned everything you had to learn, and very quickly. Now there will be no reason for you, either, to remain with me. Whom shall I look at now and rejoice?" — and he wept aloud. Gopāla grew fierce: "O best of gurus! You have taught us so many unprecedented branches of learning — surely it is not that we have no duty to show fitting gratitude for it! So we shall set out this very moment, fight with the Ocean, bring back your jewel of a son, and offer him to you. Regarding that itself as our guru-dakṣiṇā, may we earn a name that truly means something, for having become your disciples! Bless us and give us leave." So saying, Balarāma and Kṛṣṇa bowed at his feet, rose, and stood ready. Because he had full faith within himself that these were no ordinary boys and would surely accomplish this task, Sāndīpa kissed their heads, blessed them, and sent them off. Mahārāja! Having received their guru's command, Balarāma and Kṛṣṇa went in haste to where the river meets the ocean, stood on the shore, and in a deep, resounding voice declared: "O Ocean! Will you give us our guru Sāndīpa's jewel of a son, or will you become subject to our punishment?" The moment they said this, the Ocean was startled; he touched the feet of Balarāma and Kṛṣṇa and said: "Svāmī! Forgive me. This is not my fault. By the sway of time, the boy, while bathing, slipped, was caught by the waves and dragged down into my depths. Meanwhile a rākṣasa named Pañcajana, who has dwelt within me for a very long time, swallowed that boy into his belly. This is what happened; what follows is as you wish." When the Ocean had submitted the truth just as it was, Kṛṣṇa said, "If that is so, very well," entered the depths of the ocean, tracked down the rākṣasa Pañcajana, fought him, and in a moment handed him over to Yama; then He split open his belly and looked,
but the guru's son was not to be seen within it. With still greater wrath He searched through all the entrails, and among them a conch appeared. Taking it in hand, and resolved to find out what had become of the guru's son, He went straight to Yama's realm, reached the city called Saṃyamana, and standing there at the city gate He blew the conch He had brought from Pañcajana's belly in the ocean. That sound, like a thunderbolt, tormented Yama's ears as if molten iron had been poured into them. Unable to bear it, Yama came furiously to the gate — and seeing Balarāma and Kṛṣṇa there, he bowed and entreated, "What is the reason for your coming?" When Balarāma and Kṛṣṇa commanded him to bring the guru's son and give him back, he at once joined his palms, said "As you will," commanded his retinue, and brought the pure guru's son and handed him over to Balarāma and Kṛṣṇa. At once Balarāma and Kṛṣṇa brought the boy back with them and handed him over to their guru Sāndīpa, and Gopāla asked, "Accept this as our guru-dakṣiṇā." How greatly Sāndīpa and his wife, the boy's parents, rejoiced at the sight of him is beyond telling. Having accomplished so mighty a task, having brought the dead guru's son back to life and given him to the guru as dakṣiṇā — no one, however foolish, would think the power and capability of that Gopāla to be ordinary! Sāndīpa thought, and believed, "These are truly Nara and Nārāyaṇa!" "Such beings became my disciples! I became their guru!" — so he swelled with joy within himself, feeling that his birth had been fulfilled. In his mind he bowed down to them; with tears of joy he embraced Balarāma and Kṛṣṇa, kissed their heads, and they bade them farewell. Then Balarāma and Kṛṣṇa, for their part, took leave of the guru and the guru's wife, mounted their chariot, and returned to Mathurāpura. Hearing of the greatness of the service done to the guru, the people of Mathurāpura praised Kṛṣṇa, and supreme joy
was theirs. Consider how great a guide to boys are the morals, the humility and the obedience in this Gopāla's way of learning, and how much joy they give to elders! O King! In every small deed, Gopāla keeps teaching the world one single inner meaning. Dull-witted human beings, unable to grasp it, draw wrong meanings from it. Is there anyone in the world who teaches a fish to swim? Likewise, is there anyone who teaches learning to God? Even so — though all learning lies within God Himself — it was only to teach today's students this lesson: the way one must obtain a guru, the way one must repay the debt to the guru, and the way one must experience the wealth of humility that belongs to learning, that He acted as the representative of students, practised it Himself, and handed down the ideal. Ah! How subtle is the divine secret!" — and Śuka let fall tears of joy.
Bhāgavata Vāhini· "Mṛtyor Mā Amṛtaṃ Gamaya" — "Lead Me from Death to Immortality"
40. "మృత్యోర్మా అమృతంగమయ" కృష్ణుని గురుభక్తిని వింటున్న పరీక్షిత్ మహారాజు, గగుర్పాటున కన్నులు తెరచి, మహాబుషిని చూచి, "స్వామీ! గోపాలుని లీలలు ఒకదానికి మించి మరొకటి వింతలు! మహాద్భుతములు! లోకమును తీర్చి దిద్దుటకై దైవమెంతటి శ్రమనైననూ వోర్చి, తన సత్య శక్తిని నిరూపించును. అయితే, కరుడు కట్టిన మాయ మానవుని కన్నులను కప్పి, దైవత్వమును విశ్వసింపక చేయుటలో వున్న అంతరార్థము నా కర్థమగుటలేదు" అని పరీక్షిత్ మహారాజు సంశయమును వెలిబుచ్చెను. దైవ విశ్వాసము జన్మాంతర పుణ్యమే! శుకుడు వెంటనే అందుకొని "మహారాజా! అదే జన్మాంతర పాపపుణ్యముల ఫలము. జన్మాంతరమున చేసిన పుణ్యఫలము ప్రోగయి చేరుటచే, పాపము నశించి, దైవత్వమును విశ్వసించి, దైవశక్తిని ఆశ్రయించి, దానినే ఆధారము చేసుకొని జీవింతురు. అట్లుగాక జన్మాంతరమున ఘోర కృత్యము లోనర్చిన వారలకు పాపఫలము; కన్నులకు కప్పి, దైవమునే స్ఫురించక, మంచిని ఆశించక, మాయకు బానిసలై, దానవత్వమును వారి వ్యక్తిత్వముగా భావించి, క్రూర కృత్యములు చేతురు. దైవ విశ్వాసము ఒక జన్మాంతర పుణ్యమనే చెప్పవలెను, కాకున్న అప్పటికప్పుడు ఉట్టిపడునది కాదు" అని శుకులవారు సమాధానము తెలుపగనే, మహారాజునకు పుణ్య పాపముల ఫలములు
తెలుసుకొనవలెనను కాంక్షచే, కృష్ణుని లీలలతో చేరిన మరొక శాపవిమోచన కథను తెలుపుమని కోరెను. అంత శుకుడు నవ్వుతూ, "మహారాజా! గోపాలుడు విమోచన చేసిన శాపము లెన్నియో కలవు! ఇంతవరకు చెప్పిన బాలలీలలన్నియు ఆయా రాక్షసుల శాప విమోచనలే కదా! అని నుడువగ, మహారాజు అందుకొని, "మద్దులను గూల్చుట మహా విచిత్రముగా వినియుంటిని! దానిని గురించి విపులముగా శెలవిచ్చిన విని ఆనందింతును" అని ప్రార్థించెను. అన్నింటికిని సిద్ధముగావున్న శుకులు చెప్ప ప్రారంభించెను. "రాజా! యశోదమ్మ యింటిలో పరిచారకలు కావలసినంతమంది వుండిననూ, ఇంటి సాంప్రదాయము ననుసరించి, ఇల్లాలే పాడిపంటల విషయమున స్వయముగా శ్రద్ధ వహించెడిది. పాలు తోడంటు వేయుట, చిలుకుట, వెన్న తీయుట, వాటిని భద్రము చేయుట ఇత్యాది పనులు చేయుచుండెడిది. యశోద ఆవేదన - ఉలూఖ బంధనము ఒకనాడు బ్రహ్మ ముహూర్తమున లేచి, కాల కృత్యములు తీర్చుకొని స్నాన పానాదులు సలిపి, ఉట్టిమీదగల పెరుగు చట్టిని తీసి, కుదుటిలో పెట్టి, ఏదో దైవమునకు సంబంధించిన పాటలు పాడుతూ కవ్వమును చేతపట్టి పెరుగు చిలుకుచుండెను. ఇంతలో గోపాలుడు గంతులు వేయుచూ అమ్మ పెరుగు చిలుకుచున్న స్థానమునకు వచ్చి అమ్మ పైటపట్టిలాగెను. యశోద దిగ్గున వెనుకకు తిరిగి చూడ, గోపాలుడు! పెరుగు చిలుకుట మాని, "నాయనా! ఇంకను తెల్లవారలేదుకదా! కొంతసేపు నిద్రించు పో" అని చెప్పెను. గోపాలుడు అల్లిబిల్లి పలుకులతో "ఆకలిగా యున్నది" అని నంగి యేడ్పులు మొదలు పెట్ట, యశోదమ్మ మనసు కరగి కవ్వము నావల పెట్టి, పెరుగు కుండపై మూత పెట్టి, అక్కడే కూర్చుని గోపాలునకు పాలిచ్చుచూ, తల నిమురుతూ
వుండగా, ఇంతలో లోన పాలకుండలు శబ్దము వినిపించగనే, పిల్లి కుండలు దొర్లించెనేమో అని బాలుని వడినుండి తీసి క్రిందకు దింపి, లోనికి పరుగెత్తుకొని పోయిన అమ్మను చూచుచూ, తనను ఒడినుండి దింపివేసెను కదా అను కోపముచే, కడుపునిండా పాలివ్వక పోయెనను నిరాశచే, చిలుకుచూ విడిచిన కుండను బ్రద్దలు కొట్టెను. పైన తేలిన వెన్నను బాగా తిని బైట పరిగెత్తెను. ఇంతలో యశోదమ్మ లోనికివచ్చి చూడ, పెరుగు కుండ బ్రద్దలైనది. అందులోని మీగడ ఆవగింజంతైనా కనిపించలేదు. అక్కడ కృష్ణుడు అసలు లేడు. ఇదంతా గోపాలుని పనియే అని గుర్తించి అటూ ఇటూ వెతికెను. ఎక్కడనూ కనిపించలేదు! బైటవచ్చి, ప్రక్కింటి వారలను విచారించెను. ఎవరూ మాకు తెలియదు, మేము చూడలేదని తెలుప, యశోదమ్మకు భయమేర్పడి, చిన్నబిడ్డ ఈ చీకటిలో కుండను బ్రద్దలు చేసిన భయముతో అమ్మ కొట్టుననని ఎక్కడికైననూ వెళ్ళెనేమో అని కంగారుతో ఇల్లిల్లు వెతుకుతూ పోగా, ఒక ఇంటిలో రోలును ఎక్కి ఉట్టిమీదగల వెన్నచట్టిని అందుకొనుచుండు గోపాలుని గాంచెను. "ఒరే దొంగా! అందరి ఇండ్లయందూ నీవీ విధముగ చేయుచుంటివా? గోపికలు ఎంత చెప్పిననూ నేను వారి మాటలను నమ్మక, వారలనే మందలించి పంపుచుంటిని; నేడు కండ్లార చూచిన నా కన్నులనే నేను నమ్మలేకున్నాను. ఇంత కాల మెంత పోరబడితిని. ఇక నిన్ను ఊరక విడువరాదు. పిల్లడు కదా! అని గారాలు చేసిన, కడకు ప్రమాదకరమగు కర్మలకు గురి అగుదురు. ఇక నిన్ను బాగ శిక్షించవలెనే కాని, క్షమించరాదు. పెద్దింటి బిడ్డ ఈ విధముగా దొంగగా మారినాడన్న, కన్న తల్లిదండ్రులకే కాక, వంశమునకే చెడు కీర్తి వ్యాపించును. మన ఇంటికంతకు కళంక మేర్పడును" అని ఆమె ఏనాడూ పడనంతటి ఆవేదన, క్రోధమూ చేరిపోవుటచే, ఒక త్రాటిని చేతపట్టి రోలు దగ్గరకు పరువెత్తిపోయెను.
ఇంతలో గోపాలుడు ఆమెకు చిక్కక అక్కడ దూరి, యిక్కడ దూరి, ఊరంతా తల్లిని త్రిప్పుచుండెను. ఇంతలో యశోదమ్మ స్థూలదేహము కలదగుటచే, ఏనాడూ అట్లు పరుగిడు అలవాటు లేకపోవుటచే, అలసిపోయి, బుసలుకొట్టుచూ నిదానముగా నడుచుచున్న దృశ్యమును చూచి ఊరివారలందరూ, పిల్లలు, పెద్దలు, స్త్రీలు ఒకే నవ్వులు. గోపాలుని ఈ చిలిపి చేష్టలు వారలకు మరింత ఆనందమును కలిగించుచుండెను. కృష్ణుడు కుబేర తనయుల శాపవిమోచనము చేయుట జగ మెరిగిన గోపాలుడు కనుక, తల్లి అలసిపోయినదని గమనించి తానై తాను అమ్మ చేతికి చిక్కెను. అపుడు యశోద కుమారుని కొట్టుటకు చేతులాడక, గట్టిగా చేయి పట్టుకొని, "బజారులో కొట్టిన బాగుండదు, దొంగా! ఇంటికి రా! నీ ఆట పట్టింతునని" ఇంటికి తీసుకొనిపోయి ఒక పెద్ద త్రాడును తీసి, రాతిరోటికి కట్టివేయుటకు ప్రయత్నించెను, త్రాడు చాలనందున, మరీ లోనకెళ్ళి ఇంకొక త్రాడును తెచ్చి అతికించెను. ఈ విధముగా అనేక పర్యాయములు త్రాళ్ళను తెచ్చి కట్టిననూ కొంత చాలకుండుటచూచి ఇది వీని మాయయని తలంచక, మాయకు వశమై ఎట్లో ఒకకట్టు కట్టివేసి లోనికి వెళ్ళి ఇంటిపనులు చూచుకొనుచుండెను. ఇంతలో కృష్ణుడు ఆ రోటిని దొర్లించుకొనిపోయి, దొడ్డిలోగల రెండు కొమ్ములు గల పెద్ద మద్దిచెట్ల మధ్యలో ఇరికించెను. ఆ రోటిని గోపాలుడు లాగెనో లేదో, ఆ వూపుతో పెళ్ళుమను శబ్దముతో మద్దిచెట్టు వేర్లతో కుప్ప కూలినటుల నేల కూలెను. ఆ శబ్దము ప్రేపల్లె వాసులందరూ విని, యశోదమ్మ ఇంటిలో వర్షము, గాలి లేకపోయిననూ చెట్టు కూలినదని అందరూ పరుగెత్తుకొని వచ్చి చూచిరి. అంతలో యశోదమ్మ వచ్చి చూడగా, గుండెలు ఝల్లుమనెను. ఆ చెట్టు కొమ్మల మధ్య చిన్న గోపాలుడు కనిపించుచున్నాడు. కెవ్వున అరచి యశోదమ్మ పరుగిడి పోయి కట్టు విప్పి చంకనబెట్టి, గొప్ప గండము తప్పినది నా
గోపాలునకని, "గోపాలా! భయపడితివా? అయ్యో! నేనెంత దుర్మార్గురాల"నని ఏడ్చుచుండెను. ఆ చెట్టునుండి ఇద్దరు దివ్యపురుషులు బయలుదేరి గోపాలునికి నమస్కరించి, "స్వామీ! మేము కుబేరుని తనయులైన, నలకూబరుడు, మణిగ్రీవుడు అను పేర్లు గల వారలము. నారద శాపముచేత మేమీ వృక్షరూపమున నివసించుచుంటిమి. ఈ నాటితో మా శాపవిమోచనమాయె. శెలవైన, మేమిక స్వస్థానమునకు వెడలిపోదుము" అని ప్రార్థించి అంతర్ధానమయిరి. ఈ విచిత్ర రూపధారులను చూచి, గోకులవాసులు దిగ్భ్రాంతిజెంది ఆశ్చర్యానందమొందిరి. గోపాలుని దైవత్వమును ఆ దివ్యపురుషులవలన వినియూ నివురు గప్పిన నిప్పువలె మాయకు బద్ధులై, తిరిగి గోపాలుడు మన నంద యశోదమ్మల కొమారుడు, మన గొల్ల పిల్లవాడు, మన మిత్రుడు అను భ్రాంతికిలోనై మనలు చుండిరి" అని శుకులవారు శెలవియ్యగా పరీక్షిత్ అందుకొని "స్వామీ! మాయకంతటి మహత్తరమైన శక్తి ఎట్లు కలిగినది? మాధవునే మరిపించునట్టి గుణము మాయకు ఎవరిచ్చిరి? అసలు దాని స్వరూపమేమి?" అని ప్రార్థించెను. భగవంతుడు మాయోపాధి శుకమహర్షి, "రాజా! మాయకొక రూపమంటూ లేదు. భగవంతుడు మాయోపాధి, అనగా మాయనే ఉపాధిగా ధరించినవాడు, భగవంతుడు. దీని అంతరార్థము భగవంతుని కప్పిపుచ్చునదే మాయ యని తేలుచున్నది. దాని గుణమే అది. దానిని ఎవరు తీసి వేతురో, తొలగింతురో, భేదింతురో, వారే దైవమును దర్శింతురు. దైవమును పొందుదురు. లేని దానిని కలదని భ్రమించుటే మాయ. ఎండమావులను చూచి నీరని భ్రమించునట్లు, సంకల్పములను చూచి, సాక్షాత్ అని, భ్రమించుచున్నారు. అసలు సంకల్పములే లేక చూచుకొన్న భ్రాంతికి చోటుండదు కదా!
కాకున్న, యశోదమ్మ యెన్నియో పర్యాయములు గోపాలుని దివ్యశక్తులు కళ్ళారా చూచి దిగ్భ్రాంతిచెంది, తిరిగి బాలకుడను భ్రాంతికి తావిచ్చుట, నా కుమారుడను సంకల్పమే దీనికి మూలకారణము. దేహము, మాతృదేహమునకు కొమారుడు కావచ్చునే కానీ, దేహికి దేహి యొట్టి సంబంధుడూ కాదు. ఏకస్వరూపుడే. అట్టి సత్యమును విచారణతో తెలిసికొన్న, విషయములపై భ్రాంతి ఎందుకుండును? విచారణ చేయక, విషయమును తెలిసికొనకపోవుటచేతనే, భ్రాంతి మరింత పెరిగి పెరిగి, మానవుని బుద్ధిని తరిగివేయుచున్నది, అని బోధించెను. ఉపాధుల భ్రాంతిని వీడి ఉపాసన చేయుడు! "ఆహా! దైవోపాధి యెంతపని చేయుచున్నది? ఉపాధుల భ్రాంతిని వీడి, ఉపాసన చేయుడని బోధించిన వేదాంత తత్త్వముల అంతరార్థము ఇదియే కాబోలు. ఉపాధి భ్రాంతి అన్న, మాయాభీష్టమన్నమాట! ఉపాధిని, అనగా దేహ భ్రాంతి కలవారు, మాయామోహితులనే తేలుచున్నది. దేహమునే లక్ష్యమందుంచుకొన్నవారికి దేహి కనిపించడు కదా! నివురుకప్పినచోటు నిప్పు కనిపించనటుల, కన్నులకు పారవచ్చినప్పుడు దృష్టి పోయినటుల, దేహభ్రాంతి అను మాయ కప్పినప్పుడు దేహి కనిపించడనుటలో ఎట్టి సంశయమునూ లేదు. స్వామీ! ఈనాడు నిజముగా నా పారలు వీడినవి. నివురు, తమ బోధామృతమును గాలికి ఎగిరిపోయినది. ఈ పాంచభౌతికమైన దేహభ్రాంతి పటాపంచలైనది. ధన్యుడ! ధన్యుడ"నని పరీక్షిత్ మహారాజు శుకుని పాదములపై బడి నమస్కరించెను. ఇంతలో అక్కడ చేరిన బుషులలో, ప్రజలలో, గుసగుసలు బయలుదేరెను. కాలము సమీపించుకొలదీ కాయము నెట్లయిననూ వీడవలెను కదా, ప్రాణవాయువు కాయమును వీడును గానీ, మనస్సు వీడదు. అందువలననే కాబోలు, మనస్సంకల్పము మటుమాయము కానంతవరకూ, మరుజన్మల
నొందుచుందురు సామాన్య మానవులు. ఈనాడు మన మహారాజు కాయమునుండి మనస్సును వేరుచేసెను. ఇక ప్రాణముండియూ ప్రయోజనముండదు. మనస్సును సదా మాధవునిలో లీనము చేసిన, మానవత్వము గుర్తునకే రాదు. ఈనాడు శుకమహర్షి చెప్పిన సుబోధలు ఒక పరీక్షిత్తునకే కాక, దేహభ్రాంతిగల ప్రతి మానవునకూ అన్వయించుచున్నవి. దేహభ్రాంతి బంధ కారణము, ఆత్మభ్రాంతి మోక్షకారణము అని వేదశాస్త్రములు తెలిపినటుల, మనసే, ఈ రెండింటికీ మూలకారణముగ స్పష్టమగుచున్నది. "మనయేవ మనుష్యాణాం కారణం బంధమోక్షయోః" అన్న శ్రుతివాక్యము సత్యము అని అందరూ కన్నులు మూసుకొని కొంతసేపు దైవప్రార్థనలు సలిపిరి. సూర్యాస్తమయ మగుటచేత, గంగా తీరమునకు సంధ్యా వందనములకై కొందరు దండకమండలములు ధరించి కదలిపోయిరి.
In plain words
40. "Mṛtyor Mā Amṛtaṃ Gamaya" — "Lead Me from Death to Immortality" Mahārāja Parīkṣit, who had been listening to Kṛṣṇa's guru-bhakti, opened his eyes with a thrill running through him, looked at the great ṛṣi, and said: "Svāmī! Gopāla's līlās are wonders, each surpassing the last — great marvels! To shape and set the world right, God endures any toil, however great, and demonstrates His true power. Yet I cannot understand the inner meaning of this: that hardened Māyā should cover man's eyes and make him disbelieve in divinity." So Mahārāja Parīkṣit voiced his doubt. Faith in God Is Indeed Merit from Past Births! Śuka at once took it up: "Mahārāja! That is precisely the fruit of sin and merit from past births. When the fruit of merit earned in a past birth accumulates and gathers, sin is destroyed; such people believe in divinity, take refuge in divine power, and live making that alone their support. It is otherwise for those who committed terrible deeds in past births: the fruit of sin covers their eyes, so that God himself never occurs to them; they desire no good, become slaves to Māyā, regard the demonic nature as their own personality, and commit cruel deeds. Faith in God must be called merit from a past birth; it is not something that just springs up there and then." As soon as Śuka had given this answer, the great king, the fruits of merit and sin
being what he longed to come to know, asked him to tell another story of release from a curse, bound up with Kṛṣṇa's līlās. Then Śuka said, smiling: "Mahārāja! How many are the curses Gopāla released! All the childhood līlās told so far were themselves the releasing of those rākṣasas from their curses, were they not?" At this, the great king took it up and entreated: "I have heard that the felling of the maddi trees was most wondrous! If you would deign to tell of it in detail, I shall hear it and rejoice." Śuka, ready for everything, began to tell it. "O King! Though there were as many servants in Yaśodamma's house as could be needed, the housewife herself, following the tradition of the household, used to take care in person of all matters of the dairy and the harvest. Setting the milk with starter, churning, taking out the butter, keeping it safe — such tasks she used to do herself. Yaśodā's Anguish — The Binding to the Mortar One day she rose in the brahma-muhūrta, finished her morning duties, bathed and so on, took the pot of curd down from the hanging sling, set it in its stand, and, singing songs about God, took the churning-rod in hand and was churning the curd. Just then Gopāla came skipping to where His mother was churning the curd and tugged at the end of her sari. Yaśodā turned round with a start and looked — Gopāla! Leaving off the churning, she said, "My child! It hasn't even dawned yet! Go and sleep a while." Gopāla, with babbling, tangled words — "I'm hungry!" — started up His feigned wailing. Yaśodamma's heart melted: she put the churning-rod aside, put a lid on the curd pot, sat down right there and was giving Gopāla milk and stroking His head
when suddenly, from inside, came the sound of the milk-pots. "Perhaps the cat has knocked the pots over!" — and she lifted the boy off her lap, set Him down, and ran inside. Watching His mother go, angry that she had put Him down from her lap and disappointed that she had gone off without giving Him His fill of milk, He smashed the pot she had left in the middle of churning. He ate His fill of the butter floating on top and ran outside. Meanwhile Yaśodamma came back and looked: the curd pot was smashed. Not even a mustard-seed's worth of the cream in it could be seen. And Kṛṣṇa was not there at all. Recognising that all this was Gopāla's doing, she searched here and there. He was nowhere to be seen! She went outside and enquired of the neighbours. When they told her, "None of us knows; we haven't seen Him," fear took hold of Yaśodamma: "Afraid that His mother will beat Him for smashing the pot, the little child may have gone off somewhere in this darkness!" In her agitation she went searching from house to house — and in one house she beheld Gopāla, standing on the mortar, reaching for the butter pot on the hanging sling. "You little thief! So this is what you have been doing in everyone's houses? However much the gopikās told me, I didn't believe what they said — I scolded them instead and sent them away. Today, having seen it with my own eyes, I cannot believe my own eyes! All this time, how mistaken I have been. I must not let you off lightly any more. If a child is pampered because 'he's only a little boy,' in the end he falls into dangerous karmas. Now I must punish you properly, not forgive you. If people say that the child of a great house has turned thief like this, ill fame will spread not only to the parents who bore him but to the whole lineage. A stain will fall on our entire house." Overcome by an anguish and an anger such as she had never felt before, she took a rope in hand and ran off towards the mortar.
Meanwhile Gopāla, never letting her catch Him, slipping in here and slipping in there, led His mother round the whole village. Yaśodamma, being stout of body and never in the habit of running like that, grew tired and walked slowly, puffing and panting — and at the sight all the village folk, children, elders, women, were one single laughter. These mischievous antics of Gopāla gave them all the more joy. Kṛṣṇa Releases the Sons of Kubera from Their Curse Since Gopāla is the one who knows the whole world, He noticed that His mother was tired, and of His own accord let Himself be caught in her hands. Then Yaśodā — her hands would not rise to beat her son — held His hand firmly: "Beating you in the bazaar won't look good, you thief! Come home! I'll put a stop to your games." She took Him home, took out a big rope and tried to tie Him to the stone mortar; the rope was not enough, so she went further inside, brought another rope and joined it on. In this way, though she brought ropes many times over and tied them, she saw that it still fell a little short — yet she did not think, "This is His Māyā"; subject to Māyā herself, she somehow managed to tie one knot, went inside, and was attending to the household work. Meanwhile Kṛṣṇa rolled that mortar along and wedged it between two big maddi trees with two branches in the backyard. Hardly had Gopāla tugged at the mortar when, with the jolt, a maddi tree crashed to the ground with a cracking sound, as if collapsing roots and all into a heap. All the residents of Repalle heard that sound and came running to look: "A tree has fallen in Yaśodamma's house, though there is no rain and no wind!" Then Yaśodamma came and looked, and her heart gave a jolt. There among the branches of that tree little Gopāla could be seen. With a shriek Yaśodamma ran to Him, untied the bond, set Him on her hip and said, "A great peril has passed for my
Gopāla!" — so saying, she kept weeping: "Gopāla! Were you frightened? Alas! What a wicked woman I am!" From that tree two divine beings came forth, bowed to Gopāla, and said: "Svāmī! We are the sons of Kubera, bearing the names Nalakūbara and Maṇigrīva. Through Nārada's curse we had been dwelling here in the form of trees. With this day our release from the curse has come. If you permit, we shall now depart to our own abode." Having prayed thus, they vanished. Seeing these beings of wondrous form, the dwellers of Gokula were bewildered, and filled with wonder and joy. Though they heard of Gopāla's divinity from those divine beings themselves, like fire covered over with ash, bound by Māyā, they fell back into the delusion that Gopāla was just their own Nanda and Yaśodamma's son, their own cowherd lad, their friend — and went on living so." When Śuka had deigned to say this, Parīkṣit took it up and entreated: "Svāmī! How did Māyā come to have such mighty power? Who gave Māyā the quality that makes even Mādhava forget? What, in the end, is its svarūpa?" God Is Māyopādhi The great ṛṣi Śuka said: "O King! Māyā has no form as such. God is Māyopādhi — that is, God is the one who has put on Māyā itself as his upādhi. Its inner meaning, we come to know, is this: that which conceals God is precisely Māyā. That is its very quality. Whoever removes it, sets it aside, breaks through it — they alone behold God; they attain God. To mistake what is not as being — that is Māyā. Just as people see a mirage and mistake it for water, so they see their own saṅkalpas and mistake them for the actual thing. If there are no saṅkalpas at all to begin with, there is no room for the delusion one sees, is there!
Otherwise — how many times did Yaśodamma see Gopāla's divine powers with her own eyes and stand bewildered, and then again give room to the delusion that He was just a little boy? The root cause of this is the saṅkalpa itself: 'He is my son.' The body may be a son to the mother's body, but the dehi is related to the dehi in no way whatever. It is one svarūpa alone. Once one has come to know this truth through inquiry, why would there be any delusion about sense-objects? It is precisely because one does not inquire and does not come to know the matter that delusion grows and grows and wears away man's Buddhi" — so he taught. Leave the Delusion of Upādhis and Do Upāsana! "Ah! What a deed the divine upādhi performs! This, surely, must be the inner meaning of the Vedānta principles that teach, 'Leave the delusion of upādhis and do upāsana.' To speak of delusion about the upādhi is to say: it is what Māyā desires! It becomes clear that those who have the upādhi — that is, body-delusion — are the ones deluded by Māyā. For those who keep the body itself as their goal, the dehi does not appear, does it! Just as fire is not seen where ash has covered it, just as sight is lost when a film comes over the eyes, so when the Māyā called body-delusion has covered it, the dehi is not seen — of that there is no doubt whatever. Svāmī! Today my films have truly fallen away. The ash has flown off in the wind of your nectar-like teaching. This body-delusion, made of the five elements, is scattered to pieces. I am blessed! I am blessed!" So saying, Mahārāja Parīkṣit fell at Śuka's feet and bowed. Meanwhile, among the ṛṣis and the people gathered there, whisperings arose: "As the time draws near, one must leave the body one way or another, must one not? The life-breath leaves the body, but the mind does not leave. That, perhaps, is exactly why, so long as the mind's saṅkalpa has not vanished altogether, further births
are what ordinary human beings go on undergoing. Today our king has separated the mind from the body. Now, even though life remains in him, it will serve no further purpose. When one has merged the mind in Mādhava for ever, one's humanness does not even come to memory. The good teachings the great ṛṣi Śuka gave today apply not only to Parīkṣit alone but to every human being who has body-delusion. Just as the Veda-śāstras have declared, 'body-delusion is the cause of bondage; absorption in the Ātma is the cause of Mokṣa', it is becoming clear that the mind itself is the root cause of both. The śruti-statement "Mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandha-mokṣayoḥ" — 'the mind alone is the cause of bondage and Mokṣa for human beings' — is true!" So saying, all of them closed their eyes and offered prayers to God for some time. As the sun was setting, some took up their staffs and water-pots and moved off to the bank of the Gaṅgā for sandhyā-vandana.