Appendix - Sanskrit Quotations and Their References
| Quotations | References | Pg. no. |
|---|
Preface
| असितगिरिसमं स्यात्कज्जलं सिन्धुपात्रे सुरतरुवरशाखा लेखनी पत्रमुर्वी । लिखति यदि गृहीत्वा शारदा सर्वकालं तदपि तव गुणानामीश पारं न याति ॥ | Śiva-mahimna-stotra 32 | 9 |
| यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । | Taittirīya-upaniṣad 2.4.1 | 9 |
| महिम्नः पारं ते परमविदुषो यद्यसदृशी स्तुतिर्ब्रह्मादीनामपि तदवसन्नास्त्वयि गिरः । अथाऽवाच्यः सर्वः स्वमतिपरिणामावधि गृणन्ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः ॥ | Śiva-mahimna-stotra 1 | 9 |
| यदत्र सौष्ठवं किञ्चित्तद्गुरोरेव मे न हि । यदत्रासौष्ठवं किञ्चित्तन्ममैव गुरोर्न हि ॥ | Siddhānta-bindu, concluding verse | 9 |
Chapter 1: The Advent
| अथ यत्र … सर्वोऽस्मीति मन्यते सोऽस्य परमो लोकः । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.20 | 19 |
| पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ | Bhagavad-gītā 9.26 | 28 |
Chapter 2: Meeting His Master
| आचार्यस्तस्य यां जातिं विदिवद्वेदपारगः । (विदध्याद्वेदपारगः ।) | Manu-smṛti 2.148 | 32 |
| तत्रास्य माता सावित्री पिता त्वाचार्य उच्यते ॥ | Manu-smṛti 2.170 | |
| बहुनोक्तेन किं विप्रा जपेनास्याश्च होमतः । अभीष्टं सर्वमाप्नोति नात्र सन्देहकारणम् ॥ | Sūta-saṁhitā 4.6.59 | 36 |
| सहस्रकृत्वस्त्वभ्यस्य बहिरेतत्त्रिकं द्विजः । महतोऽप्येनसो मासात्त्वचेवाहिर्विमुच्यते ॥ | Manu-smṛti 2.79 | 36 |
| दारा इमे मे तनया इमे मे गृहा इमे मे पशवश्च मे मे । इत्थं नरो मेषसमानधर्मा मेमेकरः कालवृकेण नीतः ॥ | 39 | |
| सूते सूकरयुवतिः सुतशतमत्यन्तदुर्भगं झटिति । करिणी चिराय सूते सकलमहीपाललालितं कलभम् ॥ | Śubhāṣita-ratna-bhāṇḍāgāra, Sthalācāra-nyāyokti, 66 | 40 |
| उपायेन हि यच्छक्यं न तच्छक्यं पराक्रमैः । | Hitopadeśa 1.172 | 41 |
| यथा दण्डोद्यतकरं पुरुषमभिमुखमुपलभ्य ‘मां हन्तुमयमिच्छति’ इति पलायितुमारभन्ते, हरिततृणपूर्णपाणिमुपलभ्य तं प्रत्यभिमुखीभवन्ति… । | Brahmasūtra-bhāṣya, introduction (adhyāsa-bhāṣya) | 42 |
| गोशतादपि गोक्षीरं प्रस्थं धान्यशतादपि । प्रासादेऽपि च खट्वार्धं शेषाः परविभूतयः ॥ | Śubhāṣita | 42 |
| धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य वा । पयः पिबति यो यस्याः धेनुस्तस्येति निश्चयः ॥ | Piṅgalāgītā 23 | 42 |
| यत्सारभूतं तदुपासितव्यम् । | Śubhāṣita-bhāṇḍāgāra, Sāmānyanīti 180/878 | 42 |
| तव स्तन्यं मन्ये धरणिधरकन्ये हृदयतः पयःपारावारः परिवहति सारस्वतमिव । दयावत्या दत्तं द्रविडशिशुरास्वाद्य तव यत्कवीनां प्रौढानामजनि कमनीयः कवयिता ॥ | Soundaryalaharī 75 | 44 |
| मनो न मे योषिदुरोजकुम्भे न शिष्यडिम्भे न च शातकुम्भे । परं तु रन्तुर्गिरिकन्यकायाः पादारविन्दे रतिमेव विन्दे ॥ | Verse uttered by the senior Jagadguru in His state of seclusion | 45 |
| अवचनचिन्मुद्राभ्यामद्वैतं बोधरूपमात्मानम् । ब्रूते तत्र च मानं पुस्तकभुजगाग्निभिर्महादेवः ॥ | Verse uttered by the senior Jagadguru in His state of seclusion | 46 |
| बाष्कलिना च बाध्वः पृष्टः सन् अवचनेनैव ब्रह्म प्रोवाचेति श्रूयते - ‘स होवाचाधीहि भो इति स तूष्णीं बभूव तं ह द्वितीये तृतीये वा वचन उवाच ब्रूमः खलु त्वं तु न विजानासि । उपशान्तोऽयमात्मा’ इति । | Brahmasūtra-bhāṣya 3.2.17 | 46 |
| यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निस्सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ | Bhagavad-gītā 4.37 | 47 |
Chapter 3: Young Ascetic
| न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः । | Mahānārāyaṇa-upaniṣad 1.10.21 | 49 |
| नहि नहि मनुतां स्वत्वं मर्त्यः स्वीये शरीरेऽपि । पितृभूमिशृगालगणाः स्वत्वं परिचिन्तयन्ति तत्काले ॥ | Verse uttered by the senior Jagadguru in His state of seclusion | 49 |
| सिंहासनोपविष्टं दृष्ट्वा यं मुदमवाप लोकोऽयम् । तं कालाकृष्टतनुं विलोक्य नेत्रे निमीलयति ॥ | Prabodha-sudhākara 26 | 49 |
| को हि जानाति कस्याद्य मृत्युकालो भविष्यति । युवैव धर्मशीलस्स्यादनित्यं खलु जीवितम् ॥ | Mahābhārata 12.175.16 | 49 |
| बाल्ये नष्टविवेको विषयसुखास्वादलम्पटस्तरुणः । परतो जातविवेको वृद्धोऽशक्तः किमाप्नुयात्सिद्धिम् ॥ | 49-50 | |
| लोको नापुत्रस्यास्तीति श्रुत्यास्य कः प्रभाषितो लोकः । मुक्तिस्संसरणं वा तदन्यलोकोऽथ वा नाद्यः ॥ | Prabodha-sudhākara 35 | 50 |
| सर्वेऽपि पुत्रभाजस्तन्मुक्तौ नैव संसृतिर्भवति । श्रवणादयोऽप्युपाया मृषा भवेयुस्तृतीयेऽपि ॥ | Prabodha-sudhākara 36 | 51 |
| तत्प्राप्त्युपायसत्त्वाद्वितीयपक्षेऽप्यपुत्रस्य । पुत्रेष्ट्यादिकयागप्रवृत्तये वेदवादोऽयम् ॥ | Prabodha-sudhākara 37 | 51 |
| धनं वा धान्यं वा भवतु बहुशो भोग्यमपि वा विरामे को ब्रूते ननु चिरमहं निर्वृत इति । प्रकोपप्रोद्भिन्नप्रकटयमदंष्ट्रां तु पुरतः प्रपश्यन्किं कुर्यात्प्रसभमवसाने प्रभुरपि ॥ | Verse uttered by the senior Jagadguru in His state of seclusion | 52 |
| यो देहः सुप्तोऽभूत्सुपुष्पशय्योपशोभिते तल्पे । संप्रति स रज्जुकाष्ठैर्नियन्त्रितः क्षिप्यते वह्नौ ॥ | Prabodha-sudhākara 25 | 53 |
| नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसञ्चयः ॥ | Nārada-purāṇa 39.49 | 53 |
| गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥ | Hitopadeśa, Prāstāvikā 3 | 53 |
| लब्धा विद्या राजमान्या ततः किं प्राप्ता संपत्प्राभवाढ्या ततः किम् । भुक्ता नारी सुन्दराङ्गी ततः किं येन स्वात्मा नैव साक्षात्कृतोऽभूत् ॥ | Anātmaśrīvigarhaṇam 1 | 54 |
| नारीस्तनभरनाभीदेशं दृष्ट्वा मा गा मोहावेशम् । एतन्मांसवसादिविकारं मनसि विचिन्तय वारं वारम् ॥ | Mohamudgara 3 | 56 |
| सद्गुरो शरणम् । शिवोऽहं शिवोऽहम् । | Words uttered by Sri Srinivasa Sastry when delirious | 57 |
| सद्गुरो पाहि । सद्गुरो पाहि । | Words uttered by Sri Srinivasa Sastry when delirious | 57 |
| सर्वज्ञं श्रीनिवासं कुरु शिवदयिते सत्वरं मद्विनम्रम् ॥ | Prayer of the senior Jagadguru to Śāradāmbā | 57 |
| पितुर्वन्द्यो हि मस्करी । | Skanda-purāṇa | 60 |
| सहस्रशीर्षा पुरुषः । | Taittirīya-āraṇyaka 3.12 | 62 |
| पृथिव्यप्तेजोवायुराकाशा मे शुध्यन्तां ज्योतिरहं विरजा विपाप्मा भूयासꣳस्वाहा ॥ शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा मे शुध्यन्तां ज्योतिरहं विरजा विपाप्मा भूयासꣳस्वाहा ॥ अव्यक्तभावैरहङ्कारैर्ज्योतिरहं विरजा विपाप्मा भूयासꣳस्वाहा ॥ | Mahānarāyaṇa-upaniṣad 66.1,66.2,66.4 | 62 |
| ओं भूः संन्यस्तं मया । ओं भुवः संन्यस्तं मया । ओं सुवः संन्यस्तं मया । ओं भूर्भुवस्सुवः संन्यस्तं मया । | Nārada-Parivrājakopaniṣad 4 | 63 |
| अभयं सर्वभूतेभ्यो …मत्तः स्वाहा । | Nārada-Parivrājakopaniṣad 4 | 63 |
| भो आयुष्मन् , इत एहि । | The senior Jagadguru calling out to His Holiness | 64 |
| प्रज्ञानं ब्रह्म । | Aitareya-upaniṣad 3.1.3 | 65 |
| अहं ब्रह्मास्मि । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 1.4.10 | 65 |
| तत्त्वमसि । | Chāndogya-upaniṣad 6.8.7 | 65 |
| अयमत्मा ब्रह्म । | Māṇḍūkya-upaniṣad 2 | 65 |
| प्रणम्य परमात्मानं श्रीविद्यातीर्थरूपिणम् । | Mādhavīya-śankara-vijaya 1.1 | 66 |
| श्रुतिस्मृतीतिहासानामभिप्रायविदव्ययः । | Śrī Vidyāraṇya’s Anubhūti- | 66 |
| श्रुतिव्याख्यानतस्तुष्याद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥ | prakāśaḥ invocatory verse | |
| यस्य निःश्वसितं वेदाः ... तमहं वन्दे विद्यातीर्थ महेश्वरम् ॥ | Jīvanmuktiviveka 1 | 66 |
| लम्बिकायोगनिरतमम्बिकापतिरूपिणम् । … | Śrī Saccidānanda Śivābhinava Nṛsiṁha Bhāratī Mahāsvāmin’s Vidyātīrthāṣtaka 2 | 66 |
| विद्यातीर्थाय गुरवे परस्मै तेजसे नमः । यस्य नाङ्गीकृतस्नेहदशाहानिः कदाचन ॥ | 66 | |
| विद्यातीर्थयतीन्द्रोऽयमतिशेते दिवाकरम् । तमो हरति यत्पुंसामन्तर्बहिरहर्निशम् ॥ | Sringeri inscriptions: No.2 | 66 |
| अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः ॥ | Yoga-sūtra 2.35 | 70 |
Chapter 4: Haṭha-yoga Mastered
| कण्ठमाकुञ्च्य हृदये स्थापयेच्चिबुकं दृढम् । बन्धो जालन्धराख्योऽयं जरामृत्युविनाशकः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.70 | 74 |
| उदरे पश्चिमं तानं नाभेरूर्ध्वं च कारयेत् । उड्डीयानो ह्यसौ बन्धो मृत्युमातङ्गकेसरी ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.57 | 74 |
| पूरकान्ते तु कर्तव्यो बन्धो जालन्धराभिधः । कुम्भकान्ते रेचकादौ कर्तव्यस्तूड्डियानकः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.45 | 74 |
| उड्डियानकस्तु कुम्भकान्ते कुम्भकस्यान्ते किञ्चित्कुम्भकशेषे रेचकस्यादौ रेचकादौ रेचकात्पूर्वं कर्तव्यः । | Jyotsnā, commentary on the Haṭhayoga-pradīpikā 2.45 | 74-75 |
| चले वाते चलं चित्तं निश्चले निश्चलं भवेत् । | Haṭhayoga-pradīpikā 2.2 | 75 |
| धारणासु च योग्यता मनसः ॥ | Yoga-sūtra 2.53 | 75 |
| यथा पर्वतधातूनां दह्यन्ते धमनान्मलाः । तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणधारणात् ॥ | Amrutanāda-upaniṣad 7 | 75 |
| अथ सूर्यभेदनम् - आसने सुखदे योगी बद्ध्वा चैवासनं ततः । दक्षनाड्या समाकृष्य बहिःस्थं पवनं शनैः ॥ आ केशादा नखाग्राच्च निरोधावधि कुम्भयेत् । ततश्शनैस्सव्यनाड्या रेचयेत्पवनं शनैः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.48, 49 | 76 |
| अथोज्जायी -मुखं संयम्य नाडीभ्यामाकृष्य पवनं शनैः । यथा लगति कण्ठात्तु हृदयावधि सस्वनम् ॥ पूर्ववत्कुम्भयेत्प्राणं रेचयेदिडया तथा । श्लेष्मदोषहरं कण्ठे देहानलविवर्धनम् ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.51, 52 | 76 |
| अथ सीत्कारी -सीत्कां कुर्यात्तथा वक्रे घ्राणेनैव विजृम्भिकाम् । एवमभ्यासयोगेन कामदेवो द्वितीयकः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.54 | 76 |
| अथ शीतली - जिह्वया वायुमाकृष्य पूर्ववत्कुम्भसाधनम् । शनकैर्घ्राणरन्ध्राभ्यां रेचयेत्पवनं सुधीः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.57 | 76 |
| अथ भस्त्रिका -सम्यक्पद्मासनं बद्ध्वा समग्रीवोदरः सुधीः । मुखं संयम्य यत्नेन प्राणं घ्राणेन रेचयेत् ॥ यथा लगति हृत्कण्ठे कपालावधि सस्वनम् । वेगेन पूरयेच्चापि हृत्पद्मावधि मारुतम् ॥ पुनर्विरेचयेत्तद्वत्पूरयेच्च पुनः पुनः । | Haṭhayoga-pradīpikā 2.60, 61, 62 | 76 |
| पार्ष्णिभागेन संपीड्य योनिमाकुञ्चयेद्गुदम् । अपानमूर्ध्वमाकृष्य मूलबन्धोऽभिधीयते ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.61 | 77 |
| बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः ॥ | Yoga-sūtra 2.51 | 79 |
| ततः परं यथेष्टं तु शक्तः स्याद्वायुधारणे ॥ यथेष्टधारणाद्वायोः सिध्येत्केवलकुम्भकः । केवले कुम्भके सिद्धे रेचपूरविवर्जिते ॥ न तस्य दुर्लभं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । | Yogatattva-upaniṣad 49, 50, 51 | 79 |
| छेदनचालनदोहैः कलां क्रमेणाथ वर्धयेत्तावत् । सा यावद्भ्रूमध्यं स्पृशति तदा खेचरीसिद्धिः ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.33 | 80 |
| कलां पराङ्मुखीं कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत् । सा भवेत्खेचरी मुद्रा व्योमचक्रं तदुच्यते ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.37 | 80 |
| न रोगो मरणं तन्द्रा न निद्रा न क्षुधा तृषा । न च मूर्च्छा भवेत्तस्य यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम् ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 3.39 | 80 |
| चतुरङ्गुलविस्तारं हस्तपञ्चदशायतम् । गुरूपदिष्टमार्गेण सिक्तं वस्त्रं शनैर्ग्रसेत् । पुनः प्रत्याहरेच्चैतदुदितं धौतिकर्म तत् ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.24 | 81 |
| नाभिदघ्नजले पायौ न्यस्तनालोत्कटासनः । आधाराकुञ्चनं कुर्यात्क्षालनं वस्तिकर्म तत् ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.26 | 81 |
| सूत्रं वितस्ति सुस्निग्धं नासानाले प्रवेशयेत् । मुखान्निर्गमयेच्चैषा नेतिः सिद्धैर्निगद्यते ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.29 | 81 |
| निरीक्षेन्निश्चलदृशा सूक्ष्मलक्ष्यं समाहितः । अश्रुसंपातपर्यन्तमाचार्यैस्त्राटकं स्मृतम् ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.31 | 84 |
| अमन्दावर्तवेगेन तुन्दं सव्यापसव्यतः । नतांसो भ्रामयेदेषा नौलिः सिद्धैः प्रशस्यते ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.33 | 84 |
| Quotations | References | Pg. no. |
|---|---|---|
| भस्त्रावल्लोहकारस्य रेचपूरौ ससंभ्रमौ । कपालभातिर्विख्याता कफदोषविशोषणी ॥ | Haṭhayoga-pradīpikā 2.35 | 84 |
| न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्ति । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.10 | 88 |
| मायामात्रं तु कार्त्स्न्येनानभिव्यक्तस्वरूपत्वात् ॥ | Brahma-sūtra 3.2.3 | 88 |
| स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा ॥ | Yoga-sūtra 1.38 | 88 |
Chapter 5: Everything Unto God
| सत्यज्ञानसुखस्वरूपममलं क्षीराब्धिमध्यस्थितं योगारूढमतिप्रसन्नवदनं भूषासहस्रोज्ज्वलम् । त्र्यक्षं चक्रपिनाकसाभयवरान्बिभ्राणमर्कच्छविं छत्रीभूतफणीन्द्रमिन्दुधवलं लक्ष्मीनृसिंहं भजे ॥ | Dhyāna-śloka of Mantrarāja of Lakṣmī-narasiṁha | 91 |
| लं पृथिव्यात्मने गन्धं कल्पयामि । हं आकाशात्मने पुष्पं कल्पयामि । यं वाय्वात्मने धूपमाघ्रापयामि । रं अग्न्यात्मने दीपं दर्शयामि । वं अमृतात्मने अमृतोपहारं निवेदयामि । सं सर्वात्मने सर्वोपचारपूजास्समर्पयामि । | Words of pañcopacāra-pūjā | 93 |
| उग्रं वीरं महाविष्णुं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥ | Mantrarāja of Lakṣmī-narasiṁha | 93 |
Chapter 6: Contemplating the Self
| आत्माम्भोधेस्तरङ्गोऽस्म्यहमिति गमने भावयन्नासनस्थ-स्संवित्सूत्रानुविद्धो मणिरहमिति वाऽस्मीन्द्रियार्थप्रतीतौ । द्रष्टा(द्रष्टो)ऽस्म्यात्मावलोकादिति शयनविधौ मग्न आनन्दसिन्धा-वन्तर्निष्ठो मुमुक्षुः स खलु तनुभृतां यो नयत्येवमायुः ॥ | Śataślokī 12 | 98-100 |
Chapter 7: Meditation on God - Start to Finish
| बर्हापीडं नटवरवपुः कर्णयोः कर्णिकारं बिभ्रद्वासः कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान्वेणोरधरसुधया पूरयन्गोपवृन्दैर्वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद्गीतकीर्तिः ॥ | Śrīmad-bhāgavata 10.21.5 | 113 |
| करारविन्देन पदारविन्दं मुखारविन्दे विनिवेशयन्तम् । वटस्य पत्रस्य पुटे शयानं बालं मुकुन्दं मनसा स्मरामि ॥ | Bālamukundāṣṭaka 1 | 114 |
| किरीटहारकेयूरकटकादिविभूषितम् ॥ शार्ङ्गशङ्खगदाखड्गचक्राक्षवलयान्वितम् । वरदाभयहस्तं च मुद्रिकारत्नभूषितम् ॥ चिन्तयेत्तन्मयो योगी समाधायात्ममानसम् । तावद्यावद्दृढीभूता तत्रैव नृप धारणा ॥ व्रजतस्तिष्ठतोऽन्यद्धा स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । नापयाति यदा चित्तात्सिद्धां मन्येत तां तदा ॥ | Viṣṇu-purāṇa 6.7.84, 85, 86, 87 | 115 |
| ततः शङ्खगदाचक्रशार्ङ्गादिरहितं बुधः । चिन्तयेद्भगवद्रूपं प्रशान्तं साक्षसूत्रकम् ॥ | Viṣṇu-purāṇa 6.7.88 | 115 |
| सा यदा धारणा तद्वदवस्थानवती ततः । किरीटकेयूरमुखैर्भूषणै रहितं स्मरेत् ॥ तदेकावयवं देवं चेतसा हि पुनर्बुधः ॥ | Viṣṇu-purāṇa 6.7.89, 90 | 115 |
| देशबन्धश्चित्तस्य धारणा ॥ | Yoga-sūtra 3.1 | 118 |
| तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ॥ | Yoga-sūtra 3.2 | 118 |
| तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः ॥ | Yoga-sūtra 3.3 | 118 |
Chapter 8: Headway in Kuṇḍalinī-yoga
| श्री शारदायै नमः । | His Holiness’s salutation to Goddess Śāradāmbā | 121 |
| इयं सुषुम्ना नाडी । | Divine voice | 121 |
| इयं चित्रिणी नाडी । अत्र ब्रह्मनाडी वर्तते । सा सुषुम्नेत्यपि व्यपदिश्यते । | Divine voice | 122 |
| अत्र परमशिवः स्थितः । | Divine voice | 127 |
| चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ॥ | Ṛg-veda 1.164.45 | 129 |
| आज्ञासीद्गौरवी मे तव खलु करुणावारिधिः शारदाम्बा साष्टाङ्गं योगमारादुपदिशति भवानौरसः सूनुरस्याः । | Śrī-śāradā-śataślokī-stavaḥ 25 | 130 |
| आगच्छन्ती सदनमदसीयं पुरा शारदाम्बा ताटङ्काढ्या मुदितवदना स्वप्न एवं ह्यपश्यम् । काले काले बहुलकृपया शब्दयन्ती स्वनाम्ना ह्वायं ह्वायं सकलमपि मे बोधयामास देवी ॥ | Śrī-śāradā-stuti-mañjarī 13 | 131 |
| ब्रह्मग्रन्थिं भित्त्वेयमूर्ध्वं गच्छति । | Divine voice | 132 |
| विष्णुग्रन्थिश्छिन्नः । | Divine voice | 132 |
| रुद्रग्रन्थिभेदो जातः । | Divine voice | 133 |
| कुण्डलिनी परमशिवेन युक्ता । | Divine voice | 133 |
| सहस्राराम्बुजारूढा सुधासाराभिवर्षिणी ॥ | Lalitā-sahasranāma 2.39 | 137 |
| शीर्षाम्भोरुहमध्ये शीतलपीयूषवर्षिणीं भवतीम् । अनुदिनमनुचिन्तयतामायुष्यं भवति पुष्कलमवन्याम् ॥ | Āryā-dviśatī 211 | 137 |
Chapter 9: An Extraordinary Blessing
| भूरम्भांस्यनलोऽनिलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमानित्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् । नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोस्तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥ | Dakṣiṇāmūrti-stotra 9 | 142 |
| शान्तं पद्मासनस्थं शशधरमकुटं पञ्चवक्रं त्रिनेत्रं शूलं वज्रं च खड्गं परशुमभयदं दक्षभागे वहन्तम् । नागं पाशं च घण्टां प्रलयहुतवहं साङ्कुशं वामभागे नानालङ्कारयुक्तं स्फटिकमणिनिभं पार्वतीशं नमामि ॥ | Dhyāna-ślokā of Śiva-pañcākṣarī-mantra | 143 |
| वत्स, श्वःप्रभृत्यत्र निराकारे परे तत्त्वे मनः समाधत्स्व । अचिरेण ब्रह्मसंस्थो भविष्यसि । | Īśvara’s words to His Holiness | 144 |
| स्फटिकरजतवर्णं मौक्तिकीमक्षमालाममृतकलशविद्याज्ञानमुद्राः कराब्जैः । दधतमुरगकक्ष्यं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं विधृतविविधभूषं दक्षिणामूर्तिमीडे ॥ | Dhyāna-śloka of Medhā-dakṣiṇāmūrti-mantra found in Dakṣiṇāmūrti-upaniṣad 3 | 145 |
Chapter 10: Blossoming of Enlightenment
| ब्रह्मविदाप्नोति परम् । | Taittirīya-upaniṣad 2.1.1 | 149 |
| आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कुतश्चनेति । | Taittirīya-upaniṣad 2.9.1 | 149 |
| यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । | Taittirīya-upaniṣad 2.8.1 | 149 |
| महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च । इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥ इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः । एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ | Bhagavad-gītā 13.5, 6 | 150 |
| सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । | Taittirīya-upaniṣad 2.1.1 | 151 |
| तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशस्सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । | Taittirīya-upaniṣad 2.1.1 | 152 |
| यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति । | Taittirīya-upaniṣad 3.1.1 | 152 |
| स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । | Taittirīya-upaniṣad 2.8.5 | 152 |
| सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति । तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ | Bhagavad-gītā 6.29, 30 | 152 |
| अहमेव परं ब्रह्म वासुदेवाख्यमव्ययम् । | Brahmānu-cintana 1ab | 153, 156 |
| नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसत्यस्वभावं परमानन्दाद्वयं प्रत्यग्भूतचैतन्यं ब्रह्मैवाहमस्मि । | Pañcīkaraṇa | 156 |
| यच्च किञ्चिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः ॥ | Mahānārāyaṇa-upaniṣad 13.5 | 157 |
| वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम् ॥ | Chāndogya-upaniṣad 6.1.4 | 157 |
| सर्वाधिष्ठानभूतसन्मात्रब्रह्मास्मि । | His Holiness’s words | 158 |
| विगलितसर्वविकल्पः शुद्धो बुद्धश्चकास्ति परमात्मा ॥ | Ātma-vidyā-vilāsa 4 | 159 |
| शनैश्शनैरुपरमेद्बुद्ध्या धृतिगृहीतया । आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ | Bhagavad-gītā 6.25 | 160 |
| निरन्तराभ्यासवशात्तदित्थं पक्वं मनो ब्रह्मणि लीयते यदा । तदा समाधिः स विकल्पवर्जितः स्वतोऽद्वयानन्दरसानुभावकः ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 363 | 161 |
| समाधिनानेन समस्तवासनाग्रन्थेर्विनाशोऽखिलकर्मनाशः । अन्तर्बहिः सर्वत एव सर्वदा स्वरूपविस्फूर्तिरयत्नतः स्यात् ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 364 | 161 |
| श्रुतेः शतगुणं विद्यान्मननं मननादपि । निदिध्यासं लक्षगुणमनन्तं निर्विकल्पकम् ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 365 | 161 |
| निर्विकल्पकसमाधिना स्फुटं ब्रह्मतत्त्वमवगम्यते ध्रुवम् । नान्यथा चलतया मनोगतेः प्रत्ययान्तरविमिश्रितं भवेत् ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 366 | 161 |
| ज्ञात्रादिभावमुत्सृज्य ज्ञेयमात्रस्थितिर्दृढा । मनसो निर्विकल्पः स्यात्समाधिर्योगसंज्ञितः ॥ जले निक्षिप्तलवणं जलमात्रतया स्थितम् । पृथङ्न भाति किन्त्वम्भ एकमेवावभासते ॥ यथा तथैव सा वृत्तिर्ब्रह्ममात्रतया स्थिता । पृथङ्न भाति ब्रह्मैवाद्वितीयमवभासते ॥ ज्ञात्रादिकल्पनाऽभावान्मतोऽयं निर्विकल्पकः । | Sarva-vedānta-siddhānta-sāra-saṅgrahaḥ 823, 824, 825, 826 | 161 |
| अचिरेण ब्रह्मसंस्थो भविष्यसि । | Īśvara’s words to His Holiness | 167 |
Chapter 11: Ever in the Supreme
| भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 2.2.8 | 169 |
| अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुते । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.4.7 | 169 |
| यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः । आत्मन्येव च संतुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ | Bhagavad-gītā 3.17 | 169 |
| तत्त्वमाध्यात्मिकं दृष्टं तत्त्वं दृष्टं तु बाह्यतः । तत्त्वीभूतस्तदारामस्तत्त्वादप्रच्युतो भवान् ॥ | The senior Jagadguru’s utterance | 170 |
| तत्त्वमाध्यात्मिकं दृष्ट्वा तत्त्वं दृष्ट्वा तु बाह्यतः । तत्त्वीभूतस्तदारामस्तत्त्वादप्रच्युतो भवेत् ॥ | Gauḍapāda-kārikā 2.38 | 170 |
| आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थम्भूतगुणो हरिः ॥ | Śrīmad-bhāgavata 1.7.10 | 171 |
| अन्तः संत्यक्तसर्वाशो वीतरागो विवासनः । वहिः सर्वसमाचारो लोके विहर राघव ॥ | Laghu-yoga-vāsiṣṭha 5.2.56 | 175 |
| बहिः कृत्रिमसंरम्भो हृदि संरम्भवर्जितः । कर्ता बहिरकर्तान्तर्लोके विहर राघव ॥ | Laghu-yoga-vāsiṣṭha 5.2.57 | 175 |
| मतिकृतगुणदोषा मां विभुं न स्पृशन्ति । | Yogatārāvalī 29 | 177 |
Chapter 12: A Unique Bond
| सद्बुद्धिः साधुसेवी समुचितचरितस्तत्त्वबोधाभिलाषी शुश्रूषुस्त्यक्तमानः प्रणिपतनपरः प्रश्नकालप्रतीक्षः । शान्तो दान्तोऽनसूयश्शरणमुपगतश्शास्त्रविश्वासशाली शिष्यः प्राप्तः परीक्षां कृतविदभिमतं तत्त्वतश्शिक्षणीयः ॥ | Nyāsa-vimśati 2 | 179 |
| गच्छतः पृष्ठतो गच्छेद्गुरुच्छायां न लङ्घयेत् । | Gurugītā 2.144 | 180 |
| न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ | Bhagavad-gītā 3.22 | 184 |
| यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ | Bhagavad-gītā 3.23 | 184 |
| यत्र यत्र रघुनाथकीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकाञ्जलिम् । बाष्पवारिपरिपूर्णलोचनं मारुतिं नमत राक्षसान्तकम् ॥ | Hanumat-stavana | 185 |
| गुरुवरचरणौ भक्त्या नित्यं प्रणमामि भक्तकरुणालू । यद्भानुलेशपातो हृदयध्वान्तानि सन्ततं हन्ति ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 199 |
| आक्रन्तां रत्नगर्भां दनुतनुजजुषां सौगतैरंशभेदैः तान्सर्वान्द्रावयित्वा परमतभिदुरैः युक्तिवृन्दैरभेद्यैः । स्वस्थां चक्रेऽथ यस्स श्रुतिकमलरविर्दक्षिणामूर्तिरूपो नोऽद्वैताचार्यवर्यो भवजनितभियां शङ्करश्शङ्करोतु ॥ | Verse composed by His Holiness on Bhagavatpāda | 199 |
| पादप्रभाविनिर्धूताविद्यान्धतमसाय ते । यतये चितिनिर्विष्टचित्तायास्तु नमो मम ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 201 |
| कर्मस्वात्मोचितेषु स्थिरतरधिषणां देहदार्ढ्यं तदर्थं दीर्घं चायुर्यशश्च त्रिभुवनविदितं पापमार्गाद्विरक्तिम् । सत्सङ्गं सत्कथायाश्श्रवणमपि सदा देवि दत्वा कृपाब्धे विद्यां शुद्धां च बुद्धिं कमलजदयिते सत्वरं देहि मह्यम् ॥ | Kamalaja-dayitāṣṭaka 5 | 203 |
| विनयावनतः श्रीमद्गुरुपादाम्बुजन्मनी । दयामरन्दे शिष्यालिश्चुम्बति श्रद्धया सदा ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 204 |
| सदाशिवसमारम्भां शंकराचार्यमध्यमाम् । अस्मदाचार्यपर्यन्तां वन्दे गुरुपरम्पराम् ॥ | A verse that is traditionally chanted when paying obeisance to the Advaitic Guru-paraṁparā | 206 |
| शंकरं शंकराचार्यं केशवं बादरायणम् । सूत्रभाष्यकृतौ वन्दे भगवन्तौ पुनः पुनः ॥ | A verse that is traditionally chanted when paying obeisance to Veda-Vyāsa and Śaṅkara-bhagavatpāda | 206 |
| Quotations | References | Pg. no. |
|---|---|---|
| श्रुतिमस्तकभूषायमाणपादसरोरुहम् । नतार्तिहरणं कुर्वे शरणं देशिकारुणम् ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 212 |
| बुद्धितो वाऽबुद्धितो वा बाल्यतो लाल्यतोऽपि वा । मया ह्यागांसि जातानि क्षन्तुमर्हन्ति देशिकाः ॥ | Verse composed by His Holiness addressed to His Guru | 212 |
| दिदृक्षामि भवव्याधिशमने दिव्यमौषधम् । यदालोकेन लभते शान्तिं तद्देशिकं जनः ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 212 |
| श्रीचन्द्रशेखरभारतीतिप्रथितप्रातस्स्मरणीयनामधेया अस्मदाचार्यपादाः कृततपश्चर्याः सर्वतन्त्रस्वतन्त्राः शास्त्रोपदिष्टार्थानुष्ठाननिष्ठागरिष्ठा अपरोक्षीकृतात्मतत्त्वा जीवन्मुक्ता अभूवन् । | His Holiness’s preface to His Guru’s commentary on the Vivekacūḍāmaṇi | 219 |
| अस्मदाचार्यपादाः ब्रह्मनिष्ठा ब्रह्मपरा जीवन्मुक्ताः समस्तानामास्तिकानामादर्शचरिता अभूवन् । | His Holiness’s Śrīmukha to Śrī-Jagadgurucaritāmṛta by Śrī Bhāṣya-svāmin | 219 |
| अविद्याध्वान्तानां दिनमणिरनन्तान्तरगतो विषीदद्विद्वद्धृत्कुमुदवनराकाहिमकरः । पराध्वामित्राणां विषयगहनानां हुतवहो गुरुस्तेजोरूपो जयति जनताऽऽनन्दथुरयम् ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 219 |
| वन्दे वन्दारुमन्दारं वन्दनीयं बुधोत्तमैः । आनन्दकन्दलं तीर्थवारिधिं देशिकोत्तमम् ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 219 |
| श्रीमद्विष्णुपदाऽऽलम्बं वेदान्तामृतवर्षिणम् । लोकसंतापशमनं वन्देऽभ्रसदृशं गुरुम् ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 220 |
| श्रीमदगुरुवरान्वन्दे वन्दारुजनवत्सलान् । यत्पादाब्जदयालेशो भवकान्तारतारकः ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 220 |
| किरीटयाम्युत्तमाङ्गे पादुके देशिकस्य ते । ययोः स्मृतेर्हि लोकानां स्वान्तध्वान्तं प्रणश्यति ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 220 |
| श्रीमतां देशिकेन्द्राणां पादपद्मे नमाम्यहम् । मन्दोऽपि वन्दनाद्येषां विन्देत गुरुतुल्यताम् ॥ | Verse composed by His Holiness on His Guru | 220 |
| अभिनवविद्यातीर्थं सततं सौशील्यसच्चरित्रयुतम् । नीरोगदृढतनुत्वं दत्वा परिपाहि चन्द्रमौळीश ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| दयासान्द्रं बालं निखिलजगतीरक्षणचणं हरन्तं विघ्नाद्रिं विमलविमलैर्वीक्षणचयैः । परब्रह्माकारं प्रणवविदितं शान्तमनसं गुरुं विद्यातीर्थं कलयत बुधाश्चित्तकमले ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| सद्विद्यायाः कृते धर्मा गुरुभिर्बहुधा कृताः । कृतानां रक्षणं श्रीमदायत्तं वश्यमानसाः ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| शरीरेन्द्रियचित्तानां शुद्धये कल्पिता महाः । बहवो गुरुदेवानां तत्फलं भवतां तनुः ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| शारदा चन्द्रमौलीशो मृत्युमृत्युर्महाहरिः । श्रीमती राजराजेशी पान्तु त्वां गुरुशेखरम् ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| ब्रह्मावसिष्ठमुखरा अस्मदाचार्यपुङ्गवाः । लोपामुद्रामुखाः साध्व्यः पान्तु त्वां गुरुशेखरम् ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| वाणी लक्ष्मीस्तथा गौरी तिष्ठन्तं निद्रया युतम् । गच्छन्तमुपविष्टञ्च पान्तु त्वां गुरुशेखरम् ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
| करण्डकं सदा रक्ष चन्द्रमौलीशितुर्विभोः । तेन त्वां रक्षितः पाति भगवान्गणराट्पिता ॥ | Verse composed on His Holiness by His Guru | 221 |
Chapter 13: Becoming the Pontiff
| न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन्ब्रह्माप्येति | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.4.6 | 229 |
Chapter 14: Technical Acumen
| செயற்கரிய செய்வார் பெரியர் சிறியர் செயற்கரிய செய்கலா தார் | Thirukkural 26 | 240 |
Chapter 15: All-round Administrator
| अनन्तं बत मे वित्तं यस्य मे नास्ति किञ्चन । | Mahābhārata-śānti-parva 12.16.18 | 304 |
Chapter 16: He Graced All
| … स्त्रियः समस्ताः सकला जगत्सु । | Durgā-saptaśatī 11.6 | 310 |
| विलाप्य विकृतिं कृत्स्नां संभवव्यत्ययक्रमात् । परिशिष्टं च सन्मात्रं चिदानन्दं विचिन्तयेत् ॥ | Verse cited in Yoga-sudhākara in gloss on Yoga-sūtra 4.2 | 317 |
| पृथिव्यप्सु पयो वह्नौ वह्निर्वायौ नभस्यसौ । नभोऽप्यव्याकृते तच्च शुद्धे शुद्धोऽस्म्यहं हरिः ॥ | Brahmānucintana 12 | 317 |
| जनिविपरीतक्रमतो बुद्ध्या प्रविलाप्य पञ्च भूतानि । परिशिष्टमात्मतत्त्वं पश्यन्नास्ते मुनिश्शान्तः ॥ | Ātma-vidyā-vilāsa 11 | 318 |
| प्रामाण्यबुद्धिः स्तोत्रेषु देवताबुद्धिरात्मनि । कीटबुद्धिर्मनुष्येषु नूतनायाः श्रियः फलम् ॥ | Kaliviḍambana 60 | 333 |
| आचिनोति च शास्त्रार्थमाचारे स्थापयत्यपि । स्वयमाचरते यस्मादाचार्यस्तेन चोच्यते ॥ | Vāyu-purāṇa 59.30 | 335 |
| देहोऽहमित्येव जडस्य बुद्धिर्देहे च जीवे विदुषस्त्वहंधीः । विवेकविज्ञानवतो महात्मनो ब्रह्माहमित्येव मतिः सदात्मनि ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 162 | 356 |
| ब्रह्मा येन कुलालवन्नियमितो ब्रह्माण्डभाण्डोदरे विष्णुर्येन दशावतारगहने क्षिप्तो महासङ्कटे । रुद्रो येन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं सेवते सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तस्मै नमः कर्मणे ॥ | Nītiśataka 94 | 379 |
| तद्विज्ञानार्थं स गुरुमेवाभिगच्छेत् … श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठम् ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 1.2.12 | 382 |
| यं यं लोकं मनसा संविभाति विशुद्धसत्त्वः कामयते यांश्च कामान् । तं तं लोकं जयते तांश्च कामांस्तस्मादात्मज्ञं ह्यर्चयेद्भूतिकामः ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 3.1.10 | 382 |
| स वेदैतत्परमं ब्रह्म धाम यत्र विश्वं निहितं भाति शुभ्रम् । उपासते पुरुषं ये ह्यकामास्ते शुक्रमेतदतिवर्तन्ति धीराः ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 3.2.1 | 382 |
| न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः । अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति… ॥ | Kaṭha-upaniṣad 1.2.8 | 382 |
| …को गुरुरधिगततत्त्वः शिष्यहितायोद्यतस्सततम् ॥ | Praśnottara-ratnamālikā 2 | 382 |
| सिद्धं सत्संप्रदाये स्थिरधियमनघं श्रोत्रियं ब्रह्मनिष्ठं सत्त्वस्थं सत्यवाचं समयनियतया साधुवृत्त्या समेतम् । दम्भासूयादिमुक्तं जितविषयगणं दीर्घबन्धुं दयालुं स्खालित्ये शासितारं स्वपरहितपरं देशिकं भूष्णुरीप्सेत् ॥ | Nyāsa-vimśati 1 | 383 |
Chapter 17: At Home With the Young
| दया सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमनायासो मङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति ॥ | Gautama-dharma-sūtra 1.8.24 | 386 |
Chapter 19: Nation First
| जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी ॥ | Vālmīki-rāmāyaṇa 6.124.17 | 403 |
| यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् । सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ | Bhagavad-gītā 2.32 | 404 |
| तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च । | Bhagavad-gītā 8.7 | 405 |
| अहिंसा परमो धर्मः | Mahābhārata 1.11.12 | 405 |
| आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन् । | Manu-smṛti 8.350 | 405 |
| यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ | Bhagavad-gītā 3.21 | 426 |
| धर्मो रक्षति रक्षितः । | Manu-smṛti 8.15 | 426 |
| स्वधर्मे निधनं श्रेयः । | Bhagavad-gītā 3.35 | 426 |
Chapter 20: Admired Personage
| सर्वं खल्विदं ब्रह्म । | Chāndogya-upaniṣad 3.14.1 | 432 |
| अयमात्मा ब्रह्म । | Māṇḍūkya-upaniṣad 2 | 432 |
| यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ । तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ | Śvetāśvatara-upaniṣad 6.23 | 436 |
| ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः । | Brahmajñānāvalīmālā 20 | 436 |
Chapter 21: Chosen Successor
| अखिलानन्दसन्दायि मनोज्ञमुखपङ्कजम् । जगद्गुरुं जगत्पूज्यं विद्यातीर्थमहं श्रये ॥१॥ भिद्यते हृदयग्रन्थिर्दृष्टे यस्मिन्निति श्रुतिः । जगौ परावरं शान्तं तं विद्यातीर्थमाश्रये ॥२॥ नटत्याननरङ्गे हि यस्य साक्षात्सरस्वती । नतार्तिशमने दक्षं तं विद्यातीर्थमाश्रये ॥३॥ वटमूलं परित्यज्य शृङ्गाद्रौ निवसन्हि यः । | “Śrī Abhinava Vidyātīrtha Akṣaramālā Stotra” composed by Jagadguru Śrī Bhāratī-tīrtha Mahāsvāmin | 465 |
| तत्त्वं बोधयते भक्तान्दक्षिणास्यं तमाश्रये ॥४॥ विषयाशां परित्यज्य वैराग्यं परमं श्रिताः । मुनयो यत्कृपाभाजस्तं विद्यातीर्थमाश्रये ॥५॥ द्यावाभूमी हि जनयन्देव एक इति श्रुतिः । यं वर्णयति सर्वेशं तं विद्यातीर्थमाश्रये ॥६॥ तीरे तुङ्गातटिन्या यस्तत्त्वं शिष्यान्प्रबोधयन् । आस्ते देशिकराजं तं विद्यातीर्थं समाश्रये ॥७॥ र्थमपूर्वं श्रुतेर्यस्तु यथावदवबोधयन् । शिष्यान्धर्मपथासक्तान्कुरुते तमहं श्रये ॥८॥ | ||
| अज्ञानध्वान्तविध्वंसिसहस्रकरतेजसम् । सच्चित्सुखात्मकब्रह्मनिविष्टहृदयाम्बुजम् ॥ पद्मासनोपविष्टञ्च ध्यानस्तिमितलोचनम् । समंकायशिरोग्रीवं धारयन्तं महाप्रभम् ॥ सहस्रकिरणस्पर्धिदेहकान्तिसमुज्ज्वलम् । निर्विकल्पसमाधिस्थं निश्चलावयवं शिवम् ॥ देहादिब्रह्मपर्यन्ते भोग्ये तुच्छत्वधीयुतम् । आर्तानामार्तिहन्तारं जिज्ञासुविशयच्छिदम् ॥ स्वावलोकनमात्रेण पुनानं निखिलं जगत् । मदीयहृत्सरोजातनिवेशितपदद्वयम् । विद्यातीर्थगुरूत्तंसं ध्यायामि भवमुक्तये ॥ | Verses composed by Jagadguru Śrī Bhāratī-tīrtha Mahāsvāmin describing His Holiness in samādhi | 466 |
Chapter 23: Cogent Elucidations
| 1. Eight Great Qualities | ||
| दया सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमनायासो मङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति ॥ | Gautama-dharma-sūtra 1.8.24 | 586 |
| अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च... | Bhagavad-gītā 12.13-20 | 586 |
| मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥ | Yoga-sūtra 1.33 | 586 |
| कथञ्चिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति । न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ | Vālmīki Rāmāyaṇa 2.1.11 | 587 |
| सन्तोषं जनयेत्प्राज्ञस्तदेवेश्वरपूजनम् । | Samayocita-padyamālikā | 587 |
| इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ | Bhagavad-gītā 9.1 | 587 |
| पिशुनैः प्रकाममुदितां परस्य निन्दां शृणोति कर्णाभ्याम् । तेन परः किं म्रियते व्यर्थं मनुजोऽतिपापभाग्भवति ॥ | Prabodha-sudhākara 59 | 588 |
| अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम् । उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ | Śārṅgadhāra-paddhati 273 | 588 |
| सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मस्सनातनः ॥ | Manu-smṛti 4.138 | 588 |
| अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् । स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ | Bhagavad-gītā 17.15 | 588 |
| त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः । कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ | Bhagavad-gītā 16.21 | 589 |
| मृतोऽप्यर्थं न मोक्ष्यामि बद्ध्वा नेष्यामि मूर्धनि । इति चेत्सुदृढा बुद्धिः पात्रे देयमशङ्कितम् ॥ | Sabhārañjana-śataka 38 | 589 |
| सङ्गी हि बाध्यते लोके निस्सङ्गस्सुखमश्नुते । तेन सङ्गः परित्याज्यस्सर्वदा सुखमिच्छता ॥ | Pañcadaśī 6.274 | 590 |
| 2. Stages of Devotion | ||
| यस्त आशिष आशास्ते न स भृत्यस्स वै वणिक् । | Śrīmadbhāgavata 7.10.4 | 591 |
| मदायासं किं न व्यपनयसि कस्योपकृतये वदेयं प्रीतिश्चेत्तव शिव कृतार्थाः खलु वयम् ॥ | Śivānandalaharī 19 | 591 |
| अहं भक्तपराधीनो ह्यस्वतंत्र इव द्विज । | Śrīmadbhāgavata 9.4.63 | 592 |
| उदारास्सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् । आस्थितस्स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥ | Bhagavad-gītā 7.18 | 592 |
| 3. Prostrate, Surrender and Become Blessed | ||
| वपुःप्रादुर्भावादनुमितमिदं जन्मनि पुरा पुरारे न क्वापि क्वचिदपि भवन्तं प्रणतवान् । नमन्मुक्तस्सम्प्रत्यहमतनुरग्रेप्यनतिमानितीश क्षन्तव्यं तदिदमपराधद्वयमपि ॥ | Subhāṣita-ratna-kośa 4.7 | 592 |
| पशुं वेत्सि चेन्मां तमेवाधिरूढः कलङ्कीति वा मूर्ध्नि धत्से तमेव । द्विजिह्वः पुनस्सोऽपि ते कण्ठभूषा त्वदङ्गीकृताश्शर्व सर्वेऽपि धन्याः ॥ | Śivabhujaṅga 12 | 593 |
| Quotations | References | Pg. no. |
|---|---|---|
| 4. The Nectar of Devotion | ||
| सा त्वस्मिन्परमप्रेमरूपा ॥ | Nārada-bhakti-sūtra 1.2 | 594 |
| सौम्या सौम्यतराऽशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परा पराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ॥ | Devī-māhātmya 1.81 | 595 |
| भवानि त्वं दासे मयि वितर दृष्टिं सकरुणाम् । | Soundaryalaharī 22 | 595 |
| सकृदेव प्रपन्नाय तवास्मीति च याचते । अभयं सर्वभूतेभ्यो ददाम्येतद्व्रतं मम ॥ | Vālmīki-rāmāyaṇa 6.18.33-34 | 595 |
| निरपेक्षं मुनिं शान्तं निर्वैरं समदर्शनम् । अनुव्रजाम्यहं नित्यं पूयेयेत्यङ्घ्रिरेणुभिः ॥ | Śrīmadbhāgavata 11.14.16 | 595 |
| अङ्कोलं निजबीजसन्ततिरयस्कान्तोपलं सूचिका साध्वी नैजविभुं लता क्षितिरुहं सिन्धुस्सरिद्वल्लभम् । प्राप्नोतीह यथा तथा पशुपतेः पादारविन्दद्वयं चेतोवृत्तिरुपेत्य तिष्ठति सदा सा भक्तिरित्युच्यते ॥ | Śivānandalaharī 61 | 597-598 |
| मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय । निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव । मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् । अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः । सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ | Bhagavad-gītā 12.8-11 | 598 |
| मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ | Bhagavad-gītā 18.65 | 599 |
| 5. Fundamental tenets of the Gītā | ||
| न जायते म्रियते वा कदाचिन्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः । अजो नित्यश्शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ | Bhagavad-gītā 2.20 | 599 |
| अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः । शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ | Bhagavad-gītā 13.31 | 600 |
| प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः । अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ | Bhagavad-gītā 3.27 | 600 |
| प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः । यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति ॥ | Bhagavad-gītā 13.29 | 600 |
| श्रद्धावान् लभते ज्ञानं तत्परस्संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ | Bhagavad-gītā 4.39 | 600 |
| मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ | Bhagavad-gītā 7.14 | 600 |
| तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः । नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ | Bhagavad-gītā 10.11 | 600-601 |
| यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ | Bhagavad-gītā 4.37 | 601 |
| आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते । योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ | Bhagavad-gītā 6.3 | 601 |
| जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च । | Bhagavad-gītā 2.27 | 601 |
| यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ | Bhagavad-gītā 18.5 | 601 |
| सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि । ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ | Bhagavad-gītā 6.29 | 601 |
| अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः । | Bhagavad-gītā 10.20 | 601 |
| क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत । | Bhagavad-gītā 13.2 | 601 |
| 6. True Advaitin-s and Pseudo-Advaitins are Poles Apart | ||
| वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ | Bhagavad-gītā 7.19 | 602 |
| संसारजसुखासक्तं ब्रह्मज्ञोऽस्मीति वादिनम् । कर्मब्रह्मोभयभ्रष्टं तं त्यजेदन्त्यजं यथा ॥ | Garuḍa-purāṇa (Venkateswara Steam Press Edition) 2.49.64 | 603 |
| सदा जपपटो हस्ते मध्ये मध्येऽक्षिमीलनम् । सर्वं ब्रह्मेति वादश्च सद्यः प्रत्ययहेतवः ॥ | Kaliviḍambana 90 | 603 |
| नाविरतोदुश्चरितान्नाशान्तो नासमाहितः ।नाशान्तमानसो वापि प्रज्ञानेनैनमाप्नुयात् ॥ | Kaṭha-upaniṣad 1.2.24 | 603 |
| 7. Essential Prerequisites for Knowing the Supreme | ||
| अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ॥ | Brahma-sūtra 1.1.1 | 603 |
| आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु । बुद्धिं तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ॥ इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयांस्तेषु गोचरान् । आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः ॥ | Kaṭha-upaniṣad 1.3.3-4 | 605 |
| इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ | Bhagavad-gītā 2.60 | 605 |
| 8. The Source of All Evil | ||
| अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः । अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ | Bhagavad-gītā 3.36 | 607 |
| काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः । महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ | Bhagavad-gītā 3.37 | 607 |
| ऐश्वर्यस्य समग्रस्य वीर्यस्य यशसश्श्रियः । वैराग्यस्याथ मोक्षस्य षण्णां भग इतीरणा ॥ | Viṣṇu-purāṇa 6.5.74 | 608 |
| उत्पत्तिं प्रलयञ्चैव भूतानामागतिं गतिम् । वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति ॥ | Viṣṇu-purāṇa 6.5.78 | 608 |
| धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च । यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ | Bhagavad-gītā 3.38 | 608 |
| न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ | Manu-smṛti 2.94 | 608 |
| इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ | Bhagavad-gītā 3.40 | 608 |
| तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ । पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ | Bhagavad-gītā 3.41 | 608 |
| यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः । इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ | Bhagavad-gītā 2.60 | 608 |
| एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना । जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ | Bhagavad-gītā 3.43 | 608 |
| तदेव सक्तः सह कर्मणैति लिङ्गं मनो यत्र निषक्तमस्य । प्राप्यान्तं कर्मणस्तस्य यत्किञ्चेह करोत्ययम् । तस्माल्लोकात्पुनरैत्यस्मै लोकाय कर्मण इति नु कामयमानोऽथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन्ब्रह्माप्येति ॥ | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.4.6 | 609 |
| 9. Three Impure Tendencies | ||
| लोकवासनया जन्तोः शास्त्रवासनयापि च । देहवासनया ज्ञानं यथावन्नैव जायते ॥ | Muktika-upaniṣad 2.2.2 | 610 |
| नायमात्मा प्रवचनेन लभ्यो नमेधयान बहुना श्रुतेन ।यमेवैष वृणुते तेन लभ्यस्तस्यैष आत्मा विवृणुते तनूꣳस्वाम् ॥ | Kaṭha-upaniṣad 1.2.23 | 612 |
| बहुशास्त्रकथाकन्थारोमन्थेन वृथैव किम् । अन्वेष्टव्यं प्रयत्नेन मारुते ज्योतिरान्तरम् ॥ | Muktika-upaniṣad 2.63 | 612 |
| शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः ॥ | Yoga-sūtra 2.32 | 613 |
| भगवन्नस्थिचर्मस्नायुमज्जामांसशुक्रशोणितश्लेष्माश्रुदूषिते विण्मूत्रवातपित्तकफसङ्घाते दुर्गन्धे निःसारेऽस्मिञ्शरीरे किं कामोपभोगैः ॥ | Maitri-upaniṣad 1.1.2 | 613 |
| शौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः ॥ | Yoga-sūtra 2.40 | 613 |
| 10. God, the Universe’s Cause | ||
| निष्कलं निष्क्रियं शान्तं निरवद्यं निरञ्जनम् । अमृतस्य परं सेतुं दग्धेन्दनमिवानलम् ॥ | Śvetāśvatara-upaniṣad 6.19 | 614 |
| प्रकृतिश्च प्रतिज्ञादृष्टान्तानुपरोधात् ॥ | Brahma-sūtra 1.4.23 | 614-615 |
| श्वेतकेतो यन्नु सोम्येदं महामना अनूचानमानी स्तब्धोऽस्युत तमादेशमप्राक्ष्यः येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातमिति । | Chāndogya-upaniṣad 6.1.2 | 615 |
| आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 2.4.5 | 615 |
| शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 1.1.2 | 615 |
| यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृन्मयं विज्ञातꣳ स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम् ॥ यथा सोम्यैकेन लोहमणिना सर्वं लोहमयं विज्ञातꣳ स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं लोहमित्येव सत्यम् ॥ यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातꣳ स्याद्वाचारम्भणं विकारो नामधेयं कृष्णायसमित्येव सत्यमेवꣳ सोम्य स आदेशो भवतीति ॥ | Chāndogya-upaniṣad 6.1.4-6 | 615 |
| सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम् । | Chāndogya-upaniṣad 6.2.1 | 616 |
| 11. God is Neither Partial Nor Cruel | ||
| वैषम्यनैर्घृण्ये न सापेक्षत्वात्तथाहि दर्शयति ॥ | Brahma-sūtra 2.1.34 | 617 |
| पुण्यो वै पुण्येन कर्मणा भवति पापः पापेन | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 3.2.13 | 617 |
| ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । | Bhagavad-gītā 4.11 | 617 |
| न कर्माविभागादिति चेन्नानादित्वात् ॥ | Brahma-sūtra 2.1.35 | 617 |
| सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम् । | Chāndogya-upaniṣad 6.2.1 | 618 |
| उपपद्यते चाप्युपलभ्यते च ॥ | Brahma-sūtra 2.1.36 | 618 |
| सूर्याचन्द्रमसौ धाता यथापूर्वमकल्पयत् | Ṛg Veda Saṁhita 10.190.3 (also Taittirīya-āraṇyaka 10.1) | 619 |
| न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा । | Bhagavad-gītā 15.3 | 619 |
| 12. No Total Change of Brahman into the World | ||
| कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वशब्दकोपो वा ॥ | Brahma-sūtra 2.1.26 | 619 |
| श्रुतेस्तु शब्दमूलत्वात् ॥ | Brahma-sūtra 2.1.27 | 620 |
| अचिन्त्याः खलु ये भावा न तांस्तर्केण साधयेत् (योजयेत्) । प्रकृतिभ्यः परं यत्तु (यच्च) तदचिन्त्यस्य लक्षणम् ॥ | Mahābhārata 6.5.12 | 620 |
| तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः । पादोऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥ | Chāndogya-upaniṣad 3.12.6 | 620 |
| देवादिवदपि लोके ॥ | Brahma-sūtra 2.1.25 | 621 |
| न तत्र रथा न रथयोगा न पन्थानो भवन्त्यथ रथान्रथयोगान्पथः सृजते । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.10 | 621 |
| 13. The Greatest Secret | ||
| इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ | Bhagavad-gītā 9.1 | 622 |
| राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ | Bhagavad-gītā 9.2 | 622 |
| मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ न च मत्स्थानि भूतानि … । | Bhagavad-gītā 9.4, 9.5a | 622 |
| … पश्य मे योगमैश्वरम् । | Bhagavad-gītā 9.5b | 623 |
| दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया । | Bhagavad-gītā 7.14 | 623 |
| सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् । सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ | Bhagavad-gītā 13.13 | 623 |
| लौकिकव्यवहारेऽहं गच्छामीत्यादिके बुधः । विविच्यैव चिदाभासं कूटस्थात्तं विवक्षति ॥ असङ्गोऽहं चिदात्माहमिति शास्त्रीयदृष्टितः । अहंशब्दं प्रयुङ्क्षेयं कूटस्थे केवले बुधः ॥ | Pañcadaśī 7.12, 13 | 623 |
| 14. Māyā - The Great Enigma | ||
| ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशनीशावजा ह्येका भोक्तृभोग्यार्थयुक्ता ॥ | Śvetāśvatara-upaniṣad 1.9 | 627 |
| तस्याभिध्यानाद्योजनात्तत्त्वभावाद्भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः | Śvetāśvatara-upaniṣad 1.10 | 627 |
| 15. Ātman is Self-effulgent Consciousness | ||
| याज्ञवल्क्य किञ्ज्योतिरयं पुरुष इति । आदित्यज्योतिः सम्राडिति होवाचादित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपल्येतीत्येवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.2 | 627 |
| अत्रायं पुरुषस्स्वयं ज्योतिः | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.14 | 627 |
| किं ज्योतिस्तव भानुमानहनि मे रात्रौ प्रदीपादिकं स्यादेवं रविदीपदर्शनविधौ किं ज्योतिराख्याहि मे । चक्षुस्तस्य निमीलनादिसमये किं धीर्धियो दर्शने किं तत्राहमतो भवान्परमकं ज्योतिस्तदस्मि प्रभो ॥ | Ekaślokī | 627-628 |
| ….न हि विज्ञातुर्विज्ञातेर्विपरिलोपो विद्यतेऽविनाशित्वान्न तु तद्वितीयमस्ति ततोऽन्यद्विभक्तं यद्विजानीयात् ॥ | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.3.30 | 630 |
| 16. Liberation of Sages with Divine Missions | ||
| यावदधिकारमवस्थितिराधिकारिकाणाम् ॥ | Brahma-sūtra 3.3.32 | 631 |
| भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे ॥ | Muṇḍaka-upaniṣad 2.2.8 | 631 |
| यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ | Bhagavad-gītā 4.37 | 631-632 |
| तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्य इति ॥ | Chāndogya-upaniṣad 6.14.2 | 632 |
Chapter 24: From His Pen
| जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च । तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ | Bhagavad-gītā 2.27 | 636 |
| न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति | Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 4.4.6 | 636 |
| अत्रैव समवनीयन्ते | Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad 3.2.11 | 636 |
| तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति | Śvetāśvatara-upaniṣad 3.8 | 637 |
| पुनरपि जननं पुनरपि मरणं पुनरपि जननीजठरे शयनम् । | Mohamudgara 21 | 637 |
| आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 2.4.5 | 637 |
| Quotations | References | Pg. no. |
|---|---|---|
| सकलभवनिवृत्तं चित्तमेतन्न यस्माच्छ्रवणमननकर्मानुष्ठितिः स्यान्न तस्मात् । विषयकृतविषादो नापि सोढुं प्रशक्यो हरिपदभजनं तन्निवृत्त्यै प्रकुर्मः ॥ | 637 | |
| बालस्तावत्क्रीडासक्तस्तरुणस्तावत्तरुणीसक्तः । वृद्धस्तावच्चिन्तासक्तः परे ब्रह्मणि कोऽपि न सक्तः ॥ | Mohamudgara 7 | 637 |
| सा त्वस्मिन्परमप्रेमरूपा ॥ | Nārada-bhaktisūtra 1.2 | 638 |
| सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । | Taittirīya-upaniṣad 2.1.1 | 638 |
| अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥ | Bhagavad-gītā 4.6 | 638 |
| अजायमानो बहुधा विजायते । | Taittirīya-āraṇyaka 3.13 | 638 |
| परोपकृतिकैवल्ये तोलयित्वा जनार्दनः । गुर्वीमुपकृतिं मत्वा ह्यवतारान्दशाग्रहीत् ॥ | Subhāṣita-ratna-bhāṇḍāgāra, prakaraṇa 2, paropakāra-praśaṁsā verse 5 | 639 |
| परोपकारशून्यस्य धिङ्मनुष्यस्य जीवितम् । जीवन्तु पशवो येषां चर्माप्युपकरिष्यति ॥ | Śārṅgadhara-paddhati (nīti 59) 1478 | 639 |
| हा कृष्ण द्वारकावास क्वासि यादवनन्दन । इमामवस्थां संप्राप्तामनाथां किमुपेक्षसे ॥ | Mahābhārata (dākṣiṇātya-pāṭha) 2.61.47 | 639 |
| ऋणमेतत्प्रवृद्धं मे हृदयान्नापसर्पति । यद्गोविन्देति चुक्रोश कृष्णा मां दूरवासिनम् ॥ | Mahābhārata 5.58.21 | 639 |
| आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे । कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थंभूतगुणो हरिः ॥ | Śrīmad-bhāgavata 1.7.10 | 639 |
| योगक्षेमधुरन्धरस्य सकलश्रेयःप्रदोद्योगिनो दृष्टादृष्टमतोपदेशकृतिनो बाह्यान्तरव्यापिनः । सर्वज्ञस्य दयाकरस्य भवतः किं वेदितव्यं मया शंभो त्वं परमान्तरङ्ग इति मे चित्ते स्मराम्यन्वहम् ॥ | Śivānandalaharī 35 | 639 |
| श्रवणं कीर्तनं विष्णोस्स्मरणं पादसेवनम् । अर्चनं वन्दनं दास्यं सख्यमात्मनिवेदनम् ॥ इति पुंसार्पिता विष्णौ भक्तिश्चेन्नवलक्षणा । क्रियते भगवत्यद्धा तन्मन्येऽधीतमुत्तमम् ॥ | Śrīmadbhāgavata 7.5.23-24 | 640 |
| ध्यायन्कृते यजन्यज्ञैस्त्रेतायां द्वापरेऽर्चयन् । यदाप्नोति तदाप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम् ॥ | Viṣṇu Purāṇa 6.2.17 | 641 |
| जप्येनैव तु संसिध्येद्ब्राह्मणो नात्र संशयः । कुर्यादन्यन्न वा कुर्वान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ | Manu-smṛti 2.87 | 641 |
| कलेर्दोषनिधे राजन्नस्ति ह्येको महान्गुणः । कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तसङ्गः परं व्रजेत् ॥ | Śrīmad-bhāgavata 12.3.51 | 641 |
| सन्निन्दाऽसति नामवैभवकथा श्रीशेशयोर्भेदधीरश्रद्धा श्रुतिशास्त्रदेशिकगिरां नाम्न्यर्थवादभ्रमः । नामाऽस्तीति निषिद्धवृत्तिविहितत्यागौ च धर्मान्तरैस्साम्यं नामनि शङ्करस्य च हरेर्नामापराधा दश ॥ | Bhagavannāma-bhūṣaṇa (not extant); referenced in Bhagavannāmāmṛta-rasodaya, ullāsa 6 | 641 |
| तृणादपि सुनीचेन तरोरपि सहिष्णुना । अमानिना मानदेन कीर्तनीयः सदा हरिः ॥ | Caitanya’s Śikṣāṣṭaka 3 | 641 |
| तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ | Yoga-sūtra 1.28 | 642 |
| अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ | Bhagavad-gītā 9.22 | 642 |
| बर्हापीडं नटवरवपुः कर्णयोः कर्णिकारं विभ्रद्वासः कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान्वेणोरधरसुधया पूरयन्गोपवृन्दैर्वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद्गीतकीर्तिः ॥ | Śrīmad-bhāgavata 10.21.5 | 642 |
| अकृतायां प्रतिष्ठायां प्राणानां प्रतिमासु च ।यथा पूर्वं तथा भावः स्वर्णादीनां न विष्णुता ॥ | 642 | |
| पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ | Bhagavad-gītā 9.26 | 643 |
| नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व । | Bhagavad-gītā 11.40 | 643 |
| श्रुतिस्मृतिर्ममैवाज्ञा | Viṣṇudharma 74.30 | 643 |
| यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् । यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ | Bhagavad-gītā 9.27 | 644 |
| विहर पितृवने वा विश्वपारे पुरे वा रजतगिरितटे वा रत्नसानुस्थले वा । दिश भवदुपकण्ठं देहि मे भृत्यभावं परमशिव तव श्रीपादुकावाहकानाम् ॥ | Ātmārpaṇa-stuti 45 | 644 |
| तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ | Bhagavad-gītā 18.62 | 644 |
| तच्चिन्तनं तत्कथनमन्योऽन्यं तत्प्रबोधनम् । एतदेकपरत्वं च तदभ्यासं विदुर्बुधाः ॥ | Yoga-vāsiṣṭha 3.22.24 | 644 |
| यद्वक्रं मुहुरीक्षसे न धनिनां ब्रूषे न चाटून्मृषा नैषां गर्वगिरः शृणोति न च तान्प्रत्याशया धावसि । काले बालतृणानि खादसि परं निद्रासि निद्रागमे तन्मे ब्रूहि कुरङ्ग कुत्र भवता किं नाम तप्तं तपः ॥ | Verse ascribed to Bhartṛhari; Sāyaṇa’s Subhāṣita-sudhānidhi 2.136.22; Kuvalayānanda, example for vyājastuti-alaṅkāra | 645 |
| न खलु धनत्वं जातिर्यस्य यदिष्टं तदेव तस्य धनम् । तत्तदिव पामराणामाकिञ्चन्यं धनं विदुषाम् ॥ | Nīlakaṇṭha-dīkṣita’s Vairāgyaśataka 43 | 645 |
| द्वे विद्ये वेदितव्ये ...परा चैवापरा च । | Muṇḍaka-upaniṣad 1.1.4 | 646 |
| कारीर्या वृष्टिकामो यजेत । | Āpastamba-śrautasūtra 19.25.16 | 646 |
| ज्योतिष्टोमेन स्वर्गकामो यजेत । | Āpastamba-śrautasūtra 10.2.1 | 646 |
| अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते । | Muṇḍaka-upaniṣad 1.1.5 | 646 |
| निचाय्य तन्मृत्युमुखात्प्रमुच्यते ॥ | Kaṭha-upaniṣad 1.3.15 | 647 |
| वाक्यार्थश्च विचार्यतां … श्रुतिमतस्तर्कोऽनुसन्धीयताम् । | Upadeśapañcaka 3 | 647 |
| तर्काप्रतिष्ठानात् … | Brahma-sūtra 2.1.11 | 647 |
| यत्नेनानुमितोप्यर्थः कुशलैरनुमातृभिः । अभियुक्ततरैरन्यैरन्यथैवोपपाद्यते ॥ | Bhāmatī on Brahma-sūtra 2.1.11 | 647 |
| विदुषां निवहैरिहैकमत्या यददुष्टं निरटङ्क यच्च दुष्टम् । मयि जल्पति कल्पनाधिनाथे रघुनाथे मनुतां तदन्यथैव ॥ | Dīdhiti | 647 |
| पूर्णमदः पूर्णमिदम् | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 5.1.1 | 648 |
| पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयंभूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन् । | Kaṭha-upaniṣad 2.1.1 | 649 |
| तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ | Bhagavad-gītā 6.34 | 649 |
| अर्के चेन्मधु विन्देत किमर्थं पर्वतं व्रजेत् । इष्टस्यार्थस्य संसिद्धौ को विद्वान्यत्नमाचरेत् ॥ | Maxim cited in the Śābara-bhāṣya on Mīmāṁsā-sūtra 1.2.4 | 650 |
| असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि । | Bhagavad-gītā 16.14 | 650 |
| न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ | Manu-smṛti 2.94 | 650 |
| नित्यानित्यविवेकः सर्वेषां घटघटत्वयोरास्ते । स विवेको यः शान्तिकृदविवेकोऽन्यः समस्तोऽपि ॥ | Nīlakaṇṭha-dīkṣita’s Vairāgya-śataka 20 | 651 |
| तरति शोकमात्मवित् | Chāndogya-upaniṣad 7.1.3 | 651 |
| आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 2.4.5 | 651 |
| पिशुनैः प्रकाममुदितां परस्य निन्दां शृणोति कर्णाभ्याम् । तेन परः किं म्रियते व्यर्थं मनुजोऽतिपापभाग्भवति ॥ | Prabodha-sudhākara 59 | 652 |
| यस्माद्यावत्सुखं स्यादिह हि विषयतस्तावदस्मिन्प्रियत्वं यावद्दुःखं च यस्माद्भवति खलु ततस्तावदेवाप्रियत्वम् । नैकस्मिन्सर्वकालेऽस्त्युभयमपि कदाऽप्यप्रियोऽपि प्रियःस्यात्प्रेयानप्यप्रियो वा सततमपि ततः प्रेय आत्माख्यवस्तु ॥ | Śataślokī 10 | 653 |
| यया यया भवेत्पुंसां व्युत्पत्तिः प्रत्यगात्मनि । सा सैव प्रक्रियेह स्यात्साध्वी सा चानवस्थिता ॥ | Bṛhadāraṇyakopaniṣad-bhāṣya-vārtika 1.4.402 | 654 |
| जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु स्फुटतरं योऽसौ समुज्जृम्भते प्रत्यग्रूपतया सदाऽहमहमित्यन्तः स्फुरन्नेकधा । नानाकारविकारभाजिन इमान्पश्यन्नहंधीमुखान्नित्यानन्दचिदात्मना स्फुरति तं विद्धि स्वमेतं हृदि ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 219 | 654 |
| शान्ता महान्तो निवसन्ति सन्तो वसन्तवल्लोकहितं चरन्तः । तीर्णाः स्वयं भीमभवार्णवं जनानहेतुनाऽन्यानपि तारयन्तः ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 39 | 654 |
| प्रज्ञावानपि पण्डितोऽपि चतुरोऽप्यत्यन्तसूक्ष्मार्थदृ-ग्व्यालीढस्तमसा न वेत्ति बहुधा सम्बोधितोऽपि स्फुटम् । भ्रान्त्यारोपितमेव साधु कलयत्यालम्बते तद्गुणा-न्हन्तासौ प्रबला दुरन्ततमसश्शक्तिर्महत्यावृतिः ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 116 | 655 |
| आविद्यो ह्येष बन्धो विरमति न विना वेदनं कर्मजालै-र्मालोद्भूताहिरस्तं व्रजति किमु नमस्कारमन्त्रौषधाद्यैः । | Svārājyasiddhi 1.7 | 656 |
| ज्ञात्वा देवं सर्वपाशापहानिः | Śvetāśvatara-upaniṣad 1.11 | 656 |
| तमेवं विद्वानमृत इह भवति । | Taittirīya-āraṇyaka 3.12.7 | 656 |
| आदावन्ते च यन्नास्ति वर्तमानेऽपि तत्तथा । | Gauḍapāda-kārikā 2.6 | 656 |
| स्वस्याविद्याबन्धसंबन्धमोक्षात्सत्यज्ञानानन्दरूपात्मलब्धौ । शास्त्रं युक्तिर्देशिकोक्तिः प्रमाणं चान्तस्सिद्धा स्वानुभूतिः प्रमाणम् ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 475 | 657 |
| स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । | Taittirīya-upaniṣad 2.8.5 | 657 |
| ब्रह्मविदाप्नोति परम् । | Taittirīya-upaniṣad 2.1.1 | 657 |
| यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । | Taittirīya-upaniṣad 2.7.1 | 657 |
| संसारजसुखासक्तं ब्रह्मज्ञोऽस्मीति वादिनम् । कर्मब्रह्मोभयभ्रष्टं तं त्यजेदन्त्यजं यथा ॥ | Garuḍa-purāṇa 2.49.64 | 658 |
| वाग्वैखरी शब्दझरी शास्त्रव्याख्यानकौशलम् । वैदुष्यं विदुषां तद्वद्भुक्तये न तु मुक्तये ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 60 | 658 |
| शान्तो दान्तः परमुपरतः क्षान्तियुक्तः समाधिं कुर्वन्नित्यं कलयति यतिः स्वस्य सर्वात्मभावम् । तेनाविद्यातिमिरजनितान्साधु दग्ध्वा विकल्पान्ब्रह्माकृत्या निवसति सुखं निष्क्रियो निर्विकल्पः ॥ | Vivekacūḍāmaṇi 356 | 658 |
| ब्रह्म वेद ब्रह्मैव भवति | Muṇḍaka-upaniṣad 3.2.9 | 659 |
| तस्य पुत्रा दायमुपयन्ति सुहृदः साधुकृत्यां द्विषन्तः पापकृत्याम् | Termed a śruti of the Śāṭyāyanins in the bhāṣya on Brahma-sūtra 3.3.26 | 659 |
Chapter 25: His Scientific Insight
| दीर्घचतुरश्रस्याक्ष्णया रज्जुः पार्श्वमानी तिर्यङ्मानी च यत्पृथग्भूते कुरुतस्तदुभयं करोति ॥ | Bodhāyana-sulba-sūtra 1.48 | 667 |
| स एवाधस्तात्स उपरिष्टात्स पश्चात्स पुरस्तात्स दक्षिणतस्स उत्तरतस्स एवेद... सर्वमित्यथातो ... । | Chāndogya-upaniṣad 7.25.1 | 668 |
| त्वं स्त्री त्वं पुमानसि त्वं कुमार उत वा कुमारी । त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः ॥ नीलः पतङ्गो हरितो लोहिताक्षस्तडिद्गर्भ ऋतवः समुद्राः । | Śvetāśvatara-upaniṣad 4.3,4.4 | 668 |
| ब्रह्मैवेदं विश्वमिदं वरिष्ठम् । | Muṇdaka-upaniṣad 2.2.12 | 668 |
| नक्षत्राणामहं शशी… इन्द्रियाणां मनश्चास्मि…मेधा... सरसामस्मि सागरः… मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं… पवनः पवतामस्मि… झषाणां मकरश्चास्मि… अक्षराणामकारोऽस्मि… अहमेवाक्षयः कालो… ऋतूनां कुसुमाकरः... द्यूतं छलयतामस्मि… व्यवसायोऽस्मि… मौनं चैवास्मि गुह्यानां… | Bhagavad-gītā - 10.21, 10.22, 10.34, 10.24, 10.30, 10.31, 10.31, 10.33, 10.33, 10.35, 10.36, 10.36, 10.38 | 668 |
| मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ प्रभवः प्रलयस्स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ | Bhagavad-gītā 9.16, 9.18 | 668 |
| अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः । प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ | Bhagavad-gītā 15.14 | 668 |
| नम आयच्छद्भ्यो विसृजद्भ्यश्च वो नमो नमोऽस्यद्भ्यो विद्ध्यद्भ्यश्च वो नमः । | Śrī-rudra 6.2 | 669 |
| यच्च स्वभावं पचति विश्वयोनिः पाच्यांश्च सर्वान्परिणामयेद्यः । | Śvetāśvatara-upaniṣad 5.5 | 670 |
| न जायते म्रियते वा विपश्चिन्नायं कुतश्चिन्न बभूव कश्चित् । | Kaṭha-upaniṣad 1.2.18 | 671 |
Chapter 26: Beyond Embodiment
| नीरोग उपविष्टो वा रुग्णो वा विलुठन्भुवि । मूर्च्छितो वा त्यजत्वेष प्राणान्भ्रान्तिर्न सर्वथा ॥ | Paṅcadaśī 2.106 | 682 |
| तीर्थे श्वपचगृहे वा नष्टस्मृतिरपि परित्यजन् देहम् । ज्ञानसमकालमुक्तः कैवल्यं याति हतशोकः ॥ | Paramārthasāra 81 | 682 |
| तदधिगम उत्तरपूर्वाघयोरश्लेषविनाशौ तद्व्यपदेशात् ॥ इतरस्याप्येवमसंश्लेषः पाते तु ॥ | Brahma-sūtra 4.1.13-14 | 683 |
| अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ | Bhagavad-gītā 5.26 | 683 |
| तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्येऽथ सम्पत्स्य इति । | Chāndogya-upaniṣad 6.14.2 | 683 |
| न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ब्रह्मैव सन्ब्रह्माप्येति । | Bṛhadāraṇyaka-upaniṣad 4.4.6 | 683 |