। ॥ १ ॥
जन्तूनां दुर्लभमतः पुंस्त्वं ततो तस्मा विद्वत्त्वमस्मा ।विवेचनं नुभवो संस्थिति -र्मुक्ति पुण्यै ॥ २ ॥
। ॥ ३ ॥
। ॥ ४ ॥
। ॥ ५ ॥
देवा - । विमुक्ति - ऽपि ॥ ६ ॥
। ॥ ७ ॥
अतो विद्वा - ।सन्तं महान्तं देशिकं ॥ ८ ॥
। ॥ ९ ॥
। ॥ १० ॥
। ॥ ११ ॥
। ॥ १२ ॥
। ॥ १३ ॥
। ॥ १४ ॥
। ॥ १५ ॥
। ॥ १६ ॥
। ॥ १७ ॥
साधनान्यत्र । सत्स्वेव यदभावे ॥ १८ ॥
। ॥ १९ ॥
। ॥ २० ॥
सोऽयं ।तद्वैराग्यं ॥ २१ ॥
। ॥ २२ ॥
। ॥ २३ ॥
। ॥ २४ ॥
। ॥ २५ ॥
। ॥ २६ ॥
सम्यगास्थापनं ।माधानमित्युक्तं ॥ २७ ॥
। ॥ २८ ॥
पि । सेयं ॥ २९ ॥
वैराग्यं मुमुक्षुत्वं तीव्रं ।तस्मिन्नेवार्थवन्तः ॥ ३० ॥
। ॥ ३१ ॥
। ॥ ३२ ॥
। ॥ ३३ ॥
। ॥ ३४ ॥
। ॥ ३५ ॥
। ॥ ३६ ॥
। ॥ ३७ ॥
दुर्वारसंसारदवाग्नितप्तंदोधूयमानं ।भीतं प्रपन्नं शरण्यमन्यं यदहं ॥ ३८ ॥
शान्ता महान्तो सन्तोवसन्तवल्लोकहितं । स्वयं भीमभवार्णवं जना -नहेतुनान्यानपि ॥ ३९ ॥
अयं स्वत यत्पर -श्रमापनोदप्रवणं ।सुधांशुरेष स्वयमर्ककर्कश -प्रभाभितप्तामवति क्षितिं ॥ ४० ॥
सितै - श्रुतिसुखै ।सन्तप्तं भवतापदावदहनज्वालाभिरेनं धन्या ॥ ४१ ॥
कथं तरेयं भवसिन्धुतं गतिर्मे कतमोऽस्त्युपायः ।व मां संसारदुःखक्षतिमातनुष्व ॥ ४२ ॥
। ॥ ४३ ॥
। ॥ ४४ ॥
विद्वं नास्त्यपायःसंसारसिन्धोऽस्त्युपायः ।येनैव याता यतयोऽस्य पारंतमेव मार्गं ॥ ४५ ॥
। ॥ ४६ ॥
। ॥ ४७ ॥
मुक्षो -र्मुक्ते साक्षाच्छ्रुते ।यो वा एतेष्वेव तिष्ठत्यमुष्यमोक्षोऽविद्याकल्पिता ॥ ४८ ॥
रमात्मनह्यनात्मबन्धस्तत एव ।तयोर्विवेकोदितबोधवह्नि -रज्ञानकार्यं ॥ ४९ ॥
शिष्य - श्रूयतां प्रश्नोऽयं ।यदुत्तरमहं स्यां ॥ ५० ॥
को नाम कथमेष कथं स्य कथं ।कोऽसावनात्मा क तयोर्विवे कथमेतदुच्यताम् ॥ ५१ ॥
- । ॥ ५२ ॥
। स्वस्मादन्यो ॥ ५३ ॥
मस्तकन्यस्तभारादेर्दुःखमन्यै ।क्षुधादिकृतदुःखं ॥ ५४ ॥
। ॥ ५५ ॥
वस्तुस्वरूपं वेद्यं ।चन्द्रस्वरूपं निजचक्षुषैवज्ञातव्यमन्यैरवगम्यते ॥ ५६ ॥
अविद्याकामकर्मादिपाशबन्धं । शक्नुयाद्विनात्मानं कल्पकोटिशतैरपि ॥ ५७ ॥
। नान्यथा ॥ ५८ ॥
। ॥ ५९ ॥
।वैदुष्यं विदुषां तद्व ॥ ६० ॥
शास्त्राधीति ।ऽपि शास्त्राधीति ॥ ६१ ॥
। ॥ ६२ ॥
। ॥ ६३ ॥
पानं व्याधिरौषधशब्दतः ।विनापरोक्षानुभवं ब्रह्मशब्दै ॥ ६४ ॥
। ॥ ६५ ॥
शत्रुसंहारमगत्वाखिलभूश्रियम् ।राजाहमिति शब्दा भवितुमर्हति ॥ ६६ ॥
आप्तोक्तिं खनं तथोपरिशिलापाकर्षणं स्वीकृतिं शब्दै ।तद्वद्ब्रह्मविदोपदेशमननध्यानादिभिमायाकार्यतिरोहितं स्वममलं तत्त्वं न ॥ ६७ ॥
। ॥ ६८ ॥
यस्त्वयाद्य कृतः प्रश्नो वरीयान् शास्त्रविन्मतः ।सूत्रप्रायो निगूढार्थो ज्ञातव्यश्च मुमुक्षुभिः ॥ ६९ ॥
वहितो य ।तदेतच्छ्रवणात्सद्यो भवबन्धा ॥ ७० ॥
। ॥ ७१ ॥
श्रुतिस्तन्मननं सतत्त्व -ध्यानं चिरं नित्यनिरन्तरं ।ततोऽविकल्पं परमेत्य विद्वा -निहैव निर्वाणसुखं ॥ ७२ ॥
। ॥ ७३ ॥
मज्जास्थिमेदःपलरक्तचर्मत्वगाह्वयैर्धातुभिरेभिरन्वितम् ।पादोरुवक्षोभुजपृष्ठमस्तकैरङ्गैरुपाङ्गैरुपयुक्तमेतत् ॥ ७४ ॥
। ॥ ७५ ॥
। ॥ ७६ ॥
। ॥ ७७ ॥
। - ॥ ७८ ॥
। ॥ ७९ ॥
विषयाशामहापाशाद्यो विमुक्तः सुदुस्त्यजात् ।स एव कल्पते मुक्त्यै नान्यः षट्छास्त्रवेद्यपि ॥ ८० ॥
आपातवैराग्यवतो मुमुक्षू -न्भवाब्धिपारं प्रतियातुमुद्यतान् ।आशाग्रहो ऽन्तराले ॥ ८१ ॥
। ॥ ८२ ॥
। ॥ ८३ ॥
। - ॥ ८४ ॥
अनुक्षणं कृत्य -मनाद्यविद्याकृतबन्धमोक्षणम् । परार्थोऽयममुष्य स स्वमनेन ॥ ८५ ॥
। ॥ ८६ ॥
। ॥ ८७ ॥
। ॥ ८८ ॥
। ॥ ८९ ॥
। । ॥ ९० ॥
। ॥ ९१ ॥
। ॥ ९२ ॥
। ॥ ९३ ॥
। ॥ ९४ ॥
ऽन्तःकरणं मनो धी -रहङ्कृतिश्चित्तमिति ।मन सङ्कल्पविकल्पनादिभि - ॥ ९५ ॥
। ॥ ९६ ॥
। ॥ ९७ ॥
। ॥ ९८ ॥
। ॥ ९९ ॥
स्वप्नो भवत्यस्य । स्वयमेव जाग्र -त्कालीननानाविधवासनाभिः ।कर्त्रादिभावं स्वयञ्ज्योतिरयं ॥ १०० ॥
धीमात्रकोपाधिरशेषसाक्षी ।यस्मादसङ्गस्तत कर्मभि - किञ्चिदुपाधिना ॥ १०१ ॥
। ॥ १०२ ॥
। ॥ १०३ ॥
- । ॥ १०४ ॥
। ॥ १०५ ॥
। ॥ १०६ ॥
। ॥ १०७ ॥
। ॥ १०८ ॥
। । ॥ १०९ ॥
परमेशशक्ति -रनाद्यविद्या । सुधियैव र्वमिदं ॥ ११० ॥
। ॥ १११ ॥
। ॥ ११२ ॥
। ॥ ११३ ॥
क्रोधो -हङ्कारेर्ष्याद्या ।धर्मा पुम्प्रवृत्ति -र्यस्मादेद्रजो ॥ ११४ ॥
वृति शक्ति वस्त्ववभासतेऽन्यथा ।सैषा निदानं संसृते - ॥ ११५ ॥
प्रज्ञावापि पण्डितोऽपि चतुरोऽप्यत्यन्तसूक्ष्मार्थदृ -ग्व्यालीढ न सम्बोधितोऽपि ।रोपितमेव कलयत्यालम्बते शक्तिर्महत्यावृतिः ॥ ११६ ॥
। ॥ ११७ ॥
मालस्य -मुखा । प्रयुक्तो किञ्चि -म्भवदेव ॥ ११८ ॥
सत्त्वं विशुद्धं ताभ्यां । स -न्प्रकाशयत्यर्क खिलं ॥ ११९ ॥
धर्मा -स्त्वमानिताद्या नियमा । भक्ति सम्पत्तिरसन्निवृत्तिः ॥ १२० ॥
। ॥ १२१ ॥
। ॥ १२२ ॥
सर्वप्रकारप्रमितिप्रशा -वस्थितिरेव ।सुषुप्तिरत्रास्य किञ्चिन्न वेद्मीति ॥ १२३ ॥
मनोऽहमादयः विकारा ।व्योमादिभूतान्यखिलं विश्व -मव्यक्तपर्यन्तमिदं ह्यनात्मा ॥ १२४ ॥
। ॥ १२५ ॥
। ॥ १२६ ॥
। ॥ १२७ ॥
। ॥ १२८ ॥
। ॥ १२९ ॥
। ॥ १३० ॥
। ॥ १३१ ॥
। ॥ १३२ ॥
। ॥ १३३ ॥
धीगुहाया -मव्याकृताकाश ।आकाश उच्चैरविव विश्वमिदं ॥ १३४ ॥
। ॥ १३५ ॥
।ऽपि वपुष्यमुष्मि - कुम्भ म्बरं ॥ १३६ ॥
सदसदिदमशेषं । जाग्रदादिष्ववस्था -स्वहमहमिति ॥ १३७ ॥
मुं त्वं स्वमात्मानमात्म -न्ययमहमिति साक्षा ।सिन्धुं कृतार्थो ॥ १३८ ॥
। ॥ १३९ ॥
अतस्मिं विवेकाभावा ।ततोऽनर्थव्रातो समादातुरधिक -स्ततो योऽसद्ग्राहः स ॥ १४० ॥
। ॥ १४१ ॥
स्वात्मन्यमलतरतेजोवति पुमा -ननात्मानं मोहादहमिति शरीरं । कामक्रोधप्रभृतिभिरमुं परं रजस उरुशक्ति ॥ १४२ ॥
। ॥ १४३ ॥
पङ्क्ति -र्भानुं ।हङ्कृतिरात्मतत्त्वं ॥ १४४ ॥
सान्द्रमेघै - हिमझञ्झावायुरुग्रो यथैतान् ।त्मन्यावृते मूढबुद्धिं बहुदुःखै ॥ १४५ ॥
। ॥ १४६ ॥
। ॥ १४७ ॥
अज्ञानमूलोऽयमनात्मबन्धोनैसर्गिकोऽनादिरनन्त ।दुःख -प्रवाहतापं जनयत्यमुष्य ॥ १४८ ॥
। ॥ १४९ ॥
स्वधर्म -निष्ठा तयैवात्मविशुद्धिरस्य । परमात्मवेदनं ॥ १५० ॥
। ॥ १५१ ॥
। ॥ १५२ ॥
। ॥ १५३ ॥
। ॥ १५४ ॥
मुञ्जादिषीकामिव दृश्यवर्गा -त्प्रत्यञ्चमात्मानमसङ्गमक्रियम् । सर्वं स ॥ १५५ ॥
देहोऽयमन्नभवनोऽन्नमय कोशोह्यन्नेन ।पुरीषराशि -यं स्वयं भवितुमर्हति ॥ १५६ ॥
। ॥ १५७ ॥
। ॥ १५८ ॥
। ॥ १५९ ॥
। ॥ १६० ॥
त्वमेदोस्थिपुरीषराशा -वहंमतिं ।विलक्षणं विचारशीलोनिजस्वरूपं ॥ १६१ ॥
देहोऽहमित्येव बुद्धि - विदुषस्त्वहन्धीः ।विवेकविज्ञानवतो महात्मनोहमित्येव ॥ १६२ ॥
। ॥ १६३ ॥
। - ॥ १६४ ॥
।त्मबुद्धि नास्ति का - च तथैव मास्तु ॥ १६५ ॥
देहात्मधीरेव णामसद्धियां ।यतस्ततस्त्वं तां प्रयत्ना - न ॥ १६६ ॥
। ॥ १६७ ॥
नैवात्मापि प्राणमयो वायुविकारोगन्तागन्ता वायुवदन्तर्बहिरेषः ।यस्मात्किञ्चित्क्वापि न वेत्तीष्टमनिष्टंस्वं वान्यं वा किञ्चन नित्यं परतन्त्रः ॥ १६८ ॥
मन स्या -त्कोशो हमिति ।संज्ञादिभेदकलनाकलितो बलीयां -स्तत्पूर्वकोशमनुपूर्य ॥ १६९ ॥
पञ्चभिरेव प्रचीयमानो ।जाज्वल्यमानो बहुवासनेन्धनै -र्मनोमयोऽग्नि ॥ १७० ॥
। ॥ १७१ ॥
ऽर्थशून्ये विश्वं मन ।तथैव जाग्रत्यपि नो विशेष -र्वमेतन्मनसो ॥ १७२ ॥
। ॥ १७३ ॥
। ॥ १७४ ॥
रागं पुरुषं पशुव ।वैरस्यमत्र पश्चा -देनं तन्मन ॥ १७५ ॥
तस्मा कारणमस्य जन्तो - । हेतुर्मलिनं रजोगुणै - शुद्धं विरज ॥ १७६ ॥
विवेकवैराग्यगुणातिरेका -च्छुद्धत्वमासाद्य मनो ।भवत्यतो बुद्धिमतो मुमुक्षो -स्ताभ्यां दृढाभ्यां भवितव्यमग्रे ॥ १७७ ॥
। ॥ १७८ ॥
- । - ॥ १७९ ॥
। ॥ १८० ॥
संसृति -रध्यासबन्धस्त्वमुनैव ।रजस्तमोदोषवतोऽविवेकिनो निदानमेतत् ॥ १८१ ॥
। ॥ १८२ ॥
। ॥ १८३ ॥
रागं । श्रवणादिनिष्ठोरजः स्वभावं स ॥ १८४ ॥
ममयो नापि ह्याद्यन्तवत्त्वा ।दुःखात्मकत्वाद्विषयत्वहेतो -र्द्रष्टा ॥ १८५ ॥
। ॥ १८६ ॥
अनुव्रजच्चित्प्रतिबिम्बशक्ति - प्रकृते ।ज्ञानक्रियावानहमित्यजस्रंदेहेन्द्रियादिष्वभिमन्यते ॥ १८७ ॥
। ॥ १८८ ॥
विचित्रास्वपि व्रज -न्नायाति निर्यात्यध ऊर्ध्वमेषः । जाग्र -त्स्वप्नाद्यवस्थाः ॥ १८९ ॥
श्रमधर्मकर्म -गुणाभिमानः ।विज्ञानकोशोऽयमतिप्रकाशः ।अतो भवत्येष उपाधिरस्ययदात्मधीः ॥ १९० ॥
। ॥ १९१ ॥
परिच्छेदमुपेत्य बुद्धे - त्मनः । पि मृदो घटानिव ॥ १९२ ॥
-प्युपाधिधर्माननुभाति ।अयोविकारानविकारिवह्निव -त्सदैकरूपोऽपि ॥ १९३ ॥
- । ॥ १९४ ॥
। ॥ १९५ ॥
- । ॥ १९६ ॥
। ॥ १९७ ॥
। ॥ १९८ ॥
। ॥ १९९ ॥
। ॥ २०० ॥
। ॥ २०१ ॥
। ॥ २०२ ॥
। ॥ २०३ ॥
। ॥ २०४ ॥
। ॥ २०५ ॥
। ॥ २०६ ॥
स्फुट -प्रतीतिरेतस्य ।ततो करणीय -सदात्मनः साध्वहमादिवस्तुनः ॥ २०७ ॥
। । ॥ २०८ ॥
। ॥ २०९ ॥
। ॥ २१० ॥
। ॥ २११ ॥
। ॥ २१२ ॥
। । ॥ २१३ ॥
- । । ॥ २१४ ॥
- । ॥ २१५ ॥
। ॥ २१६ ॥
। ॥ २१७ ॥
। ॥ २१८ ॥
योऽसौ हमहमित्यन्तः कधा ।नानाकारविकारभाजिन हन्धीमुखा - स्वमेतं ॥ २१९ ॥
बिम्बितमर्कबिम्ब -मालोक्य मूढो रविमेव । चिदाभासमुपाधिसंस्थंहमित्येव जडोऽभिमन्यते ॥ २२० ॥
। ॥ २२१ ॥
। ॥ २२२ ॥
सुसूक्ष्म -मन्तर्बहिः शून्यमनन्यमात्मनः । सम्यङ्निजरूपमेत - विरजा ॥ २२३ ॥
विशोक आघनो विपश्चि - कुतश्चिन्न ।नान्योऽस्ति पन्था भवबन्धमुक्ते - ॥ २२४ ॥
। ॥ २२५ ॥
। ॥ २२६ ॥
। ॥ २२७ ॥
। ॥ २२८ ॥
। ॥ २२९ ॥
। ॥ २३० ॥
।अतो कल्पित मोहा -न्मृदेव ॥ २३१ ॥
। ॥ २३२ ॥
। ॥ २३३ ॥
स्याज्जगदेतदात्म -ऽनन्तत्वहानि ।असत्यवादित्वमपीशितुः स्या -न्नैत ॥ २३४ ॥
। ॥ २३५ ॥
। ॥ २३६ ॥
। - ॥ २३७ ॥
। ॥ २३८ ॥
। ॥ २३९ ॥
। ॥ २४० ॥
। ॥ २४१ ॥
। ॥ २४२ ॥
तत्त्वम्पदाभ्यामभिधीयमानयो - शोधितयोर्यदित्थम् । तयोस्तत्त्वमसीति सम्य -गेकत्वमेव ॥ २४३ ॥
ऐक्यं तयोर्लक्षितयो वाच्ययो -ऽन्योन्यविरुद्धधर्मिणोः ।खद्योतभान्वोरिव ॥ २४४ ॥
तयोर्विरोधोऽयमुपाधिकल्पितो कश्चिदुपाधिरेषः । महदादिकारणं कार्यं ॥ २४५ ॥
एतावुपाधी परजीवयोसम्यङ् परो ।राज्यं खेटक -स्तयोरपोहे भटो ॥ २४६ ॥
। ॥ २४७ ॥
नेदं नेदं कल्पितत्वान्न सत्यंरज्जौ दृष्टव्यालवत्स्वप्नवच्च ।इत्थं दृश्यं साधु युक्त्या व्यपोह्यज्ञेयः पश्चादेकभावस्तयोर्यः ॥ २४८ ॥
तत तयोरखण्डैकरसत्वसिद्धये ।लं जहत्याकिं तूभयार्थैकतयैव ॥ २४९ ॥
। ॥ २५० ॥
सदात्मनो -रखण्डभावः ।एवं ब्रह्मात्मनोरैक्यमखण्डभावः ॥ २५१ ॥
। । ॥ २५२ ॥
मृत्कार्यं सकलं सततं मृत्रमेवाभित -ज्जनितं सदात्मकमिदं सन्मात्रमेवाखिलम् ।यस्मान्नास्ति परं त्यं स स्वयंतस्मात्तत्त्वमसि प्रशान्तममलं ब्रह्माद्वयं य ॥ २५३ ॥
सर्वं तद्वदिहापि ।यस्मादेवमिदं शरीरकरणप्राणाहमाद्यप्यस - प्रशान्तममलं द्वयं ॥ २५४ ॥
जातिनीतिकुलगोत्रदूरगं । य - ॥ २५५ ॥
रं सकलवागगोचरंगोचरं ।शुद्धचिद्घनमनादिवस्तु य - ॥ २५६ ॥
षड्भिरूर्मिभिरयोगि योगिहृ -द्भावितं करणै ।बुद्ध्यवेद्यमनवद्यभूति य - ॥ २५७ ॥
भ्रान्तिकल्पितजगत्कलाश्रयंस्वाश्रयं ।निष्कलं निरुपमानमृद्धिम - ॥ २५८ ॥
जन्मवृद्धिपरिणत्यपक्षय -व्याधिनाशनविहीनमव्ययम् ।विश्वसृष्ट्यवनघातकारणं ॥ २५९ ॥
अस्तभेदमनपास्तलक्षणं ।नित्यमुक्तमविभक्तमूर्ति य - ॥ २६० ॥
। ॥ २६१ ॥
। ॥ २६२ ॥
य सदनेकधा भ्रमा - ।यमविक्रियं ॥ २६३ ॥
। ॥ २६४ ॥
उक्तमर्थमिममात्मनि स्वयं प्रथितयुक्तिभि ।संशयादिरहितं कराम्बुव - तत्त्वनिगमो ॥ २६५ ॥
। ॥ २६६ ॥
। ॥ २६७ ॥
वस्तुन्यपि नादिरेषा प्यहमिति स्य ।त्मनि पनेया प्र -न्मुक्तिं प्राहुस्तदिह मुनयो वासनातानवं यत् ॥ २६८ ॥
। ॥ २६९ ॥
। ॥ २७० ॥
। ॥ २७१ ॥
पि । ज्ञानं यथावन्नैव ॥ २७२ ॥
संसारकारागृहमोक्षमिच्छो -रयोमयं । पटुवासनात्रयंयोऽस्मा ॥ २७३ ॥
भूत -दुर्गन्धधूतागरुदिव्यवासना । सम्य - ॥ २७४ ॥
अन्तःश्रितानन्तदुरन्तवासना -धूलीविलिप्ता ।प्रज्ञातिसङ्घर्षणतो ॥ २७५ ॥
। ॥ २७६ ॥
प्रत्यगवस्थितं मन - । वासनाना -मात्मानुभूतिः ॥ २७७ ॥
। ॥ २७८ ॥
। ॥ २७९ ॥
। ॥ २८० ॥
। ॥ २८१ ॥
। ॥ २८२ ॥
। ॥ २८३ ॥
। ॥ २८४ ॥
। ॥ २८५ ॥
। ॥ २८६ ॥
। ॥ २८७ ॥
। ॥ २८८ ॥
। ॥ २८९ ॥
। ॥ २९० ॥
। ॥ २९१ ॥
। ॥ २९२ ॥
त्यभूतं निजरूपमाद्यंचिदद्वयानन्दमरूपमक्रियम् ।तदेत्य मिथ्यावपुरुत्सृजैत -च्छैलूषवद्वेषमुपात्तमात्मनः ॥ २९३ ॥
दृश्यमिदं मृषैवनैवाहमर्थः ।जानाम्यहं सर्वमिति कुतोऽहमादेः ॥ २९४ ॥
। ॥ २९५ ॥
विकारिणां नित्योऽविकारो भवितुं । स्फुटंपुनः पुनर्दृष्टमसत्त्वमेतयोः ॥ २९६ ॥
। ॥ २९७ ॥
भिमानं कुलगोत्रनाम -रूपाश्रमेष्वार्द्रशवाश्रितेषु । धर्मानपि कर्तृतादीं - ॥ २९८ ॥
। ॥ २९९ ॥
। ॥ ३०० ॥
। ॥ ३०१ ॥
। ॥ ३०२ ॥
ब्रह्मानन्दनिधिर्महाबलवताहङ्कारघोराहिनासंवेष्ट्यात्मनि रक्ष्यते गुणमयैश्चण्डैस्त्रिभिर्मस्तकैः ।विज्ञानाख्यमहासिना द्युतिमता विच्छिद्य शीर्षत्रयंनिर्मूल्याहिमिमं निधिं सुखकरं धीरोऽनुभोक्तुं क्षमः ॥ ३०३ ॥
। ॥ ३०४ ॥
। ॥ ३०५ ॥
। ॥ ३०६ ॥
चिदात्म विभो -रानन्दमूरनवद्यकीर्तेः ।नैवान्यथा क्वाप्यविकारिणस्तेहमध्यासममुष्य ॥ ३०७ ॥
। ॥ ३०८ ॥
। ॥ ३०९ ॥
समूलकृत्तोऽपि महानहं पुन - स्या । विक्षेपशतं वारिदो ॥ ३१० ॥
। ॥ ३११ ॥
। ॥ ३१२ ॥
। ॥ ३१३ ॥
। ॥ ३१४ ॥
। ॥ ३१५ ॥
। ॥ ३१६ ॥
। ॥ ३१७ ॥
। ॥ ३१८ ॥
। ॥ ३१९ ॥
। ॥ ३२० ॥
। ॥ ३२१ ॥
। ॥ ३२२ ॥
। ॥ ३२३ ॥
। ॥ ३२४ ॥
ऽपकृष्टं शैवालं क्षणमात्रं । प्राज्ञं वापि ॥ ३२५ ॥
लक्ष्यच्युतं चे चित्तमीष -द्बहिर्मुखं । पतितो ॥ ३२६ ॥
। ॥ ३२७ ॥
। । ॥ ३२८ ॥
प्रमादा परोऽस्ति मृत्यु -र्विवेकिनो । सिद्धिमुपैति सम्य - ॥ ३२९ ॥
। ॥ ३३० ॥
यदा कदा वापि विपश्चिदेषब्रह्मण्यनन्तेऽप्यणुमात्रभेदम् ।पथामुष्य भयं तदेवयदीक्षितं ॥ ३३१ ॥
। ॥ ३३२ ॥
सत्याभिसन्धानरतो विमुक्तोमहत्त्वमात्मीयमुपैति ।मिथ्याभिसन्धानरत नश्ये -द्दृष्टं तदेतद्यदचोरचोरयोः ॥ ३३३ ॥
। ॥ ३३४ ॥
लंदुर्वासनामेव ततस्ततोऽधिकाम् । बाह्यंस्वात्मानुसन्धिं ॥ ३३५ ॥
। ॥ ३३६ ॥
। ॥ ३३७ ॥
देहादिसंसक्तिमतो मुक्ति - । जागरणं न स्वप्नस्तयो ॥ ३३८ ॥
। ॥ ३३९ ॥
। ॥ ३४० ॥
ग्रहणं कथं तिष्ठतोबाह्यार्थानुभवप्रसक्तमनसस्तत्तत्क्रियां ।संन्यस्ताखिलधर्मकर्मविषयैर्नित्यात्मनिष्ठापरै - करणीयमात्मनि सदानन्देच्छुभि ॥ ३४१ ॥
। ॥ ३४२ ॥
। - ॥ ३४३ ॥
। ॥ ३४४ ॥
विक्षेपशक्तिविजयो विषमो विधातुंशेषमावरणशक्तिनिवृत्त्यभावे । स्फुटपयोजलववरणमात्मनि । प्रतिबन्धशून्योनिक्षेपणं न यदि चे ॥ ३४५ ॥
। ॥ ३४६ ॥
परावरैकत्वविवेकवह्नि -र्दहत्यविद्यागहनं ह्यशेषम् ।किं बीज -मद्वैतभावं समुपेयुषोऽस्य ॥ ३४७ ॥
। ॥ ३४८ ॥
। ॥ ३४९ ॥
अयोऽग्नियोगादिव मन्वया - ।तत्कार्यमेतत्त्रितयं यतो दृष्टं ॥ ३५० ॥
ततो प्रकृतेरहंमुखादेहावसाना विषया ।ऽन्यथाभाविन एष नाप्येति ॥ ३५१ ॥
। ॥ ३५२ ॥
। ॥ ३५३ ॥
। ॥ ३५४ ॥
त्वमहमिदमितीयं बुद्धिदोषा - परमात्मन्यद्वये । समाधावस्य सर्वो विकल्पोविलयनमुपगच्छे ॥ ३५५ ॥
शान्तो परमुपरतः समाधिंत्यं । विकल्पा - सुखं निष्क्रियो ॥ ३५६ ॥
समाहिता बाह्यं स्वमहं ।त मुक्ता भवपाशब -र्नान्ये ॥ ३५७ ॥
यमेव स्वयमेव ।तस्मादुपाधे विद्वा -कल्पसमाधिनिष्ठया ॥ ३५८ ॥
। ॥ ३५९ ॥
। ॥ ३६० ॥
। ॥ ३६१ ॥
। ॥ ३६२ ॥
। ॥ ३६३ ॥
नेन समस्तवासना -ग्रन्थेर्विनाशोऽखिलकर्मनाशः ।अन्त सर्वत स्वरूपविस्फूर्तिरयत्नतः ॥ ३६४ ॥
। ॥ ३६५ ॥
। ॥ ३६६ ॥
। ॥ ३६७ ॥
। ॥ ३६८ ॥
एकान्तस्थितिरिन्द्रियोपरमणे हेतुर्दम करणं विलयं यायादहंवासना ।नन्दरसानुभूतिरचला योगिन -स्तस्माच्चित्तनिरोध सततं प्रयत्ना ॥ ३६९ ॥
। ॥ ३७० ॥
। ॥ ३७१ ॥
। ॥ ३७२ ॥
। ॥ ३७३ ॥
। ॥ ३७४ ॥
पक्षिव - ।विमुक्तिसौधाग्रतलाधिरोहणंताभ्यां ॥ ३७५ ॥
। बन्धमुक्ति -र्मुक्तात्मनो ॥ ३७६ ॥
वैराग्या परं जनकं वश्यात्मन -स्तच्चेच्छुद्धतरात्मबोधसहितं ।एतद्द्वारमजस्रमुक्तियुवतेमस्मात्परं त्मनि प्रज्ञां ॥ ३७७ ॥
आशां विषयेष्वेषैव सृति - जातिकुलाश्रमेष्वभिमतिं ।देहादावसति त्मधिषणां प्रज्ञां त्वं स्यमलोऽसि निर्द्वयपरं य ॥ ३७८ ॥
। ॥ ३७९ ॥
। ॥ ३८० ॥
एष स्वयञ्ज्योतिरशेषसाक्षी विलसत्यजस्रम् ।लक्ष्यं नमसद्विलक्षण -मखण्डवृत्त्यात्मतयानुभावय ॥ ३८१ ॥
। ॥ ३८२ ॥
। ॥ ३८३ ॥
विशुद्धमन्तःकरणं साक्षिण्यवबोधमात्रे । शनैर्निश्चलतामुपानय -न्पूर्णत्वमेवानुविलोकये ॥ ३८४ ॥
। ॥ ३८५ ॥
घटकलशकुसूलसूचिमुख्यै -र्गगमुपाधिशतैर्विमुक्तमेकम् । न विविधं तथैव शुद्धंपरमहमादिविमुक्तमेकमेव ॥ ३८६ ॥
। ॥ ३८७ ॥
। ॥ ३८८ ॥
। ॥ ३८९ ॥
। ॥ ३९० ॥
। ॥ ३९१ ॥
। ॥ ३९२ ॥
। ॥ ३९३ ॥
- । ॥ ३९४ ॥
। ॥ ३९५ ॥
। ॥ ३९६ ॥
। ॥ ३९७ ॥
। ॥ ३९८ ॥
। ॥ ३९९ ॥
। ॥ ४०० ॥
। ॥ ४०१ ॥
। ॥ ४०२ ॥
। ॥ ४०३ ॥
। ॥ ४०४ ॥
ह्यस्ति विश्वं परतत्त्वबोधा - ।कालत्रये नाप्यरीक्षितो ह्यम्बुबि ॥ ४०५ ॥
। ॥ ४०६ ॥
। ॥ ४०७ ॥
। ॥ ४०८ ॥
। ॥ ४०९ ॥
। ॥ ४१० ॥
। ॥ ४११ ॥
। ॥ ४१२ ॥
। ॥ ४१३ ॥
छायेव परिदृश्यमा -माभासरूपेण ।शरीरमाराच्छववन्निरस्तंपुनर्न सन्धत्त इदं ॥ ४१४ ॥
नन्दरूपं पाधिमेतं । पुनरपि नैव स्मर्यतां स्मरणविषयभूतं ॥ ४१५ ॥
। - ॥ ४१६ ॥
। - ॥ ४१७ ॥
। ॥ ४१८ ॥
। ॥ ४१९ ॥
। ॥ ४२० ॥
। ॥ ४२१ ॥
। । ॥ ४२२ ॥
विद्याफलं स्यादसतो प्रवृत्तिरज्ञानफलं तदीक्षितम् ।तज्ज्ञाज्ञयोर्यनो चेद्विदो दृष्टफलं किमस्मात् ॥ ४२३ ॥
अज्ञानहृदयग्रन्थेर्विनाशो यद्यशेषतः ।अनिच्छो किं नु कारणं ॥ ४२४ ॥
। । ॥ ४२५ ॥
निर्मुक्तबाह्यार्थधी -रन्यावेदितभोग्यभोगकलनो निद्रालुव ।स्वप्नालोकितलोकवज्जगदिदं चिल्लब्धधी -रास्ते कश्चिदनन्तपुण्यफलभु स मान्यो ॥ ४२६ ॥
। ॥ ४२७ ॥
। । ॥ ४२८ ॥
। ॥ ४२९ ॥
। ॥ ४३० ॥
। ॥ ४३१ ॥
वर्तमानेऽपि देहेऽस्मिंश्छायावदनुवर्तिनि ।अहन्ताममताभावो जीवन्मुक्तस्य लक्षणम् ॥ ४३२ ॥
। ॥ ४३३ ॥
। ॥ ४३४ ॥
। ॥ ४३५ ॥
। ॥ ४३६ ॥
। ॥ ४३७ ॥
। ॥ ४३८ ॥
। ॥ ४३९ ॥
। ॥ ४४० ॥
। ॥ ४४१ ॥
प्रविष्टा परेरितानदीप्रवाहा । विक्रिया -मुत्पादयन्त्येष यति ॥ ४४२ ॥
। ॥ ४४३ ॥
। ॥ ४४४ ॥
।तथैव ॥ ४४५ ॥
। ॥ ४४६ ॥
। ॥ ४४७ ॥
।सञ्चितं विलयं ॥ ४४८ ॥
। ॥ ४४९ ॥
। ॥ ४५० ॥
नभो ।त्मोपाधियोगेन तद्धर्मैर्नैव ॥ ४५१ ॥
। ॥ ४५२ ॥
। ॥ ४५३ ॥
प्रारब्धं बलवत्तरं विदां ।ब्रह्मात्मैक्यमवेक्ष्य संस्थिता -स्तेषां तत्त्रितयं क्वचिदपि ॥ ४५४ ॥
- । ॥ ४५५ ॥
देहोपयोगिन्यपि च ।करोत्यहन्तां ममतामिदन्तांकिं तु स्वयं ॥ ४५६ ॥
सङ्ग्रहस्तज्जगतोऽपि ।नुवृत्तिर्यदि चे मुक्त इतीष्यते ॥ ४५७ ॥
। ॥ ४५८ ॥
निर्मितो प्रारब्धं ।नानादेरात्मनो युक्तं नैवात्मा कर्म ॥ ४५९ ॥
। ॥ ४६० ॥
प्रारब्धं ।देहात्मभावो नैवेष्टः प्रारब्धं त्यज्यतामतः । भ्रान्तिरेव ॥ ४६१ ॥
। ॥ ४६२ ॥
। । ॥ ४६३ ॥
। श्रुतेरभिप्रायः ॥ ४६४ ॥
। ॥ ४६५ ॥
। ॥ ४६६ ॥
। ॥ ४६७ ॥
। ॥ ४६८ ॥
। ॥ ४६९ ॥
। ॥ ४७० ॥
। ॥ ४७१ ॥
। ॥ ४७२ ॥
। ॥ ४७३ ॥
त्मतत्त्वं ।संशयं सम्यगवेक्षितश्चे -च्छ्रुतः पदार्थो न पुन ॥ ४७४ ॥
विद्याबन्धसम्बन्धमोक्षा - ।शास्त्रं युक्ति प्रमाणंचान्तःसिद्धा स्वानुभूतिः ॥ ४७५ ॥
। ॥ ४७६ ॥
। ॥ ४७७ ॥
। ॥ ४७८ ॥
। ॥ ४७९ ॥
गुरुवचनाच्छ्रुतिप्रमाणा -त्परमवगम्य सतत्त्वमात्मयुक्त्या । क्वचिदचलाकृतिरात्मनिष्ठितोऽभूत् ॥ ४८० ॥
। ॥ ४८१ ॥
बुद्धि प्रवृत्ति -र्ब्रह्मात्मरेकतयाधिगत्या ।इदं न ऽप्यदं न किं किय सुखमस्य ॥ ४८२ ॥
। ॥ ४८३ ॥
। ॥ ४८४ ॥
। ॥ ४८५ ॥
। ॥ ४८६ ॥
। ॥ ४८७ ॥
यत्कटाक्षशशिसान्द्रचन्द्रिका -पातधूतभवतापजश्रमः ।प्राप्तवानहमखण्डवैभवा -नन्दमात्मपदमक्षयं ॥ ४८८ ॥
। ॥ ४८९ ॥
। ॥ ४९० ॥
। ॥ ४९१ ॥
। ॥ ४९२ ॥
। ॥ ४९३ ॥
। ॥ ४९४ ॥
। ॥ ४९५ ॥
। ॥ ४९६ ॥
। ॥ ४९७ ॥
स्थूलादिभावा कल्पिता भ्रमा -दारोपितानुस्फुरणेन । कल्पकवत्सरायन -र्त्वादयो ॥ ४९८ ॥
आरोपितं श्रयदूषकं भवे - मूढै ।र्द्रीकरोत्यूषरभूमिभागं ॥ ४९९ ॥
ल्पविदूरगोऽह -मादित्यवद्भास्यविलक्षणोऽहम् ।अहार्यवन्नित्यविनिश्चलोऽह -मम्भोधिवत्पारविवर्जितोऽहम् ॥ ५०० ॥
। ॥ ५०१ ॥
। ॥ ५०२ ॥
। ॥ ५०३ ॥
निश्चेतसो निर्विकृते ।कुतो खण्डसुखानुभूते - ह्यनन्वागतमित्यपि ॥ ५०४ ॥
। ॥ ५०५ ॥
। । ॥ ५०६ ॥
रवे साक्षिभावोवह्ने ।रज्जोरोपितवस्तुसङ्ग -स्तथैव कूटस्थचिदात्मनो ॥ ५०७ ॥
। ॥ ५०८ ॥
चलत्युपाधौ प्रतिबिम्बलौल्य -मौपाधिकं मूढधियो ।स्वबिम्बभूतं रविवद्विनिष्क्रियंस्मि स्मि हतोऽस्मि हेति ॥ ५०९ ॥
। ॥ ५१० ॥
कर्तृत्वभोक्तृत्वखलत्वमत्तता -जडत्वबद्धत्वविमुक्ततादयः ।बुद्धेर्विकल्पा ऽद्वये ॥ ५११ ॥
। ॥ ५१२ ॥
स्थूलपर्यन्तमेत -द्विश्वं भासमात्रं ।व्योमप्रख्यं सूक्ष्ममाद्यन्तहीनंद्वैतं देवाहमस्मि ॥ ५१३ ॥
। ॥ ५१४ ॥
। ॥ ५१५ ॥
। ॥ ५१६ ॥
। ॥ ५१७ ॥
। ॥ ५१८ ॥
। ॥ ५१९ ॥
। ॥ ५२० ॥
। ॥ ५२१ ॥
। ॥ ५२२ ॥
कस्तां परानन्दरसानुभूति -मुत्सृज्य । चित्रेन्दुमालोकयितुं क ॥ ५२३ ॥
कि - ह्यस्ति तृप्तिर्न च ।तदद्वयानन्दरसानुभूत्या सुखं ॥ ५२४ ॥
। ॥ ५२५ ॥
। ॥ ५२६ ॥
तूष्णीमवस्था परमोपशान्ति -र्बुद्धेरस । ब्रह्मविदो महात्मनोसुखं ॥ ५२७ ॥
। ॥ ५२८ ॥
गच्छंस्तिष्ठन्नुपविशञ्शयानो वान्यथापि वा ।यथेच्छया वसेद्विद्वानात्मारामः सदा मुनिः ॥ ५२९ ॥
- । ॥ ५३० ॥
। ॥ ५३१ ॥
। ॥ ५३२ ॥
। ॥ ५३३ ॥
। ॥ ५३४ ॥
। ॥ ५३५ ॥
एष स्वयञ्ज्योतिरनन्तशक्ति -रात्माप्रमेयः ।यमेव विमुक्तबन्धोजयत्ययं ब्रह्मविदुत्तमोत्तमः ॥ ५३६ ॥
। ॥ ५३७ ॥
। ॥ ५३८ ॥
। ॥ ५३९ ॥
। ॥ ५४० ॥
। ॥ ५४१ ॥
कामान्नी कामरूपी संश्चरत्येकचरो मुनिः ।स्वात्मनैव सदा तुष्टः स्वयं सर्वात्मना स्थितः ॥ ५४२ ॥
क्वचिन्मूढो चिदपि क्वचि चिदजगराचारकलितः । क्वचिदवमतः क्वाप्यविदित -श्चरत्येवं ॥ ५४३ ॥
। ॥ ५४४ ॥
अपि कुर्वन्नकुर्वाणश्चाभोक्ता फलभोग्यपि ।शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः ॥ ५४५ ॥
। ॥ ५४६ ॥
। ॥ ५४७ ॥
। ॥ ५४८ ॥
। ॥ ५४९ ॥
। ॥ ५५० ॥
। ॥ ५५१ ॥
। ॥ ५५२ ॥
। ॥ ५५३ ॥
। ॥ ५५४ ॥
। ॥ ५५५ ॥
। ॥ ५५६ ॥
। ॥ ५५७ ॥
। ॥ ५५८ ॥
। ॥ ५५९ ॥
। ॥ ५६० ॥
शव -द्देहेन्द्रियप्राणधियां ।नैवात्मनः -नन्दाकृतेर्वृक्षवदास्त ॥ ५६१ ॥
। ॥ ५६२ ॥
। ॥ ५६३ ॥
। ॥ ५६४ ॥
। ॥ ५६५ ॥
। ॥ ५६६ ॥
। ॥ ५६७ ॥
। ॥ ५६८ ॥
। ॥ ५६९ ॥
। ॥ ५७० ॥
। । ॥ ५७१ ॥
। ॥ ५७२ ॥
। ॥ ५७३ ॥
। ॥ ५७४ ॥
रोधो न त्पत्ति - ब न । मुमुक्षु मुक्तइत्येषा ॥ ५७५ ॥
सकलनिगमचूडास्वान्तसिद्धान्तगुह्यंपरमिदमतिगुह्यं दर्शितं द्य । कामनिर्मुक्तबुद्धि -स्तदतुलमसकृत्त्वं भावयेदं ॥ ५७६ ॥
। ॥ ५७७ ॥
गुरुरेष सदानन्द -सिन्धौ ।सुधां सर्वां ॥ ५७८ ॥
। ॥ ५७९ ॥
। ॥ ५८० ॥
तापभानुकिरणप्रोद्भूतदाहव्यथा -खिन्नानां ।अत्यासन्नसुधाम्बुधिं सुखकरं ब्रह्माद्वयं दर्शय -न्त्येषा ॥ ५८१ ॥