Passage 12

“అర్జునా! సగుణోపాసన సులభమని లోకులు తలంతురు. కానీ అది అంతటి సత్యము కాదు. అది అసత్యమే అగును. ఇంద్రియ సంయమము కలుగువరకూ, అనగా ప్రారంభ స్థితియందు సగుణోపాసన కొంత తోడ్పడును. దానిని చూచుము. అంతియే.”

“అంత మాత్రముచే ఆరాధనా దైవము అనుగ్రహించి ముక్తిని అందించదు. అట్టి ముక్తిని పొందగోరువారు, మొదట దేహాభిమానము వదలవలెను. అటులకానిదే ఆత్మస్థితి కలుగదు. దేహాభిమానము అవిద్యారూపము. ఆత్మ, ప్రకృతి నుండి వేరు కావలెను. దానికి ధ్యాన తపస్సులచే అంతఃకరణములందు గల విషయవాసన నశించవలెను. అది నశించినతోడనే కొబ్బరి కురిడీలు మరల పీచుతోనూ చిప్పలతోనూ చేరనట్టు, తిరిగి మొలకెత్తనట్టు, ఎంతకాలమైననూ చెడకుండునట్టు జీవుడు జనన మరణముల బారినుండి వేరై మోక్ష సిద్ధినుండి చలించుట ఉండదు. దీనిని జీవన్ముక్తి యొక్క స్థితి అని అందురు.”

“ఇట్టి స్థితిని పొందుటకు నిర్గుణోపాసన ద్వారా దేహాభిమానము వదలవలెను. అటుల కాదేని, సగుణోపాసకులు కూడనూ సమస్త వైదిక, లౌకిక కర్మఫలములను నాయందు సమర్పించి, నేనే పరమ గతిగా ఉపాసన చేసినచో, నన్నే ధ్యానించినచో చిత్తమును నాయందే ఉంచినచో అట్టి వారిని కూడనూ నేను అనుగ్రహింతును. సంసారమనెడి సముద్రమును దాటింతును. మోక్షమను గమ్యమును చేరును. బావా! చిత్తమును నా యందే ఉంచుట అంత సులభమైన పనిగాదు. అందరికీ ఇది సాధ్యము కాదు. ఎంత అభ్యాసము చేసిననూ చిత్తమును నాయందుంచుట దుస్సాధ్యము.”

“అటులయిన ఇక వేరు మార్గము లేదా అని విచారింతువేమో! ఉన్నది, ఏమన నాకు ప్రీతిని కలిగించు కర్మలు చేయుటలో ఎవరు ఆసక్తిని చూపుదురో వారికి కూడనూ ఆత్మస్థితి కలుగును; మోక్షము సిద్ధించును. ప్రార్థన, భజన పూజాదులు సలుపుటచే పాపము నశించి అంతఃకరణ శుద్ధి అయి జ్ఞానోదయము కలుగును”. ఇట్లు శ్రీ కృష్ణభగవానుడు, సగుణ, నిర్గుణోపాసనల ద్వారా దైవానుగ్రహము సంపాదించు విధానము వివరించెను.

పాఠకులు ఈ విషయమును చక్కగా విచారించవలసిన అవసరమెంతేనియూ కలదు. అట్టి విచారణవలననే వివేక సహితమైన విషయము తెలుసు. భక్తి అనగా లోకులు తలంచు అర్థమునకు పరమాత్ముడు ఉపదేశించు అర్థమునకూ ఎంత భేదమున్నదో యోచించుడు. భగవంతునియందు అవ్యాజమైన ప్రేమయే భక్తి అని లోకులు భావింతురు. ఇంత మాత్రమునకే భక్తి అను పదమునకు సార్ధకము చేకూరదు. భగవంతుని ప్రీతితో ఆరాధించుట ఒక విధమైన సాధన మాత్రమే అగును. కానీ భక్తులు కోరువారు అంతమాత్రమునకే తృప్తిపడక, తమ ప్రేమ భగవంతుని యందు ఎంత మాత్రము కలదని, యోచించుట కంటేను, భగవంతుని ప్రేమానుగ్రహములు తనపై ఎంతమాత్రము కలవనియు, ఎట్టి కర్మలు చేసిన, ఏ రీతిగా మెలిగిన భగవంతుడు సంతుష్టుడు కాగలడు, అనగా భగవంతుని ఆనందపరచగలము. అతనిని ఆనందపరచు మార్గమేది అని యోచించి, విచారించి తదనుగుణ్యముగా ప్రవర్తించుటే భక్తియొక్క లక్ష్యమని తెలుసుచున్నది.

అయితే, సామాన్యముగా మానవ లోకమున ఇట్టి విచారణ సలుపుట లేదు. ఆరాధించువాని యొక్క ప్రేమ పరమాత్మయందు ఎంత గాఢముగా నున్నదో అంతమాత్రమే చూచుకొందురు. అట్లు చేయుటచేత, భగవత్ప్రీతికరమైన కర్మలను కాని ధర్మములను కాని కొంత యోచించకపోవచ్చును. ఆచరించక పోవచ్చును.

అందులకే కాబోలు, ఆరాధించువాని అభీష్ట కర్మలంకంటెను, ఆరాధింపబడు భగవత్ ప్రీతికరమైన కర్మలు అత్యుత్తమమైనవని కృష్ణుడు నిరూపించెను. భక్తులనబడువారు ఏ కర్మలు చేసిననూ, ఏమి తలంచిననూ, ఏమి చూచిననూ భగవత్ ప్రీతికరమైనవిగా ఉండవలెను, లేక భగవదర్పితమై యుండవలెను. అంతేకాని, తన ప్రీతి ననుసరించి సర్వకర్మలయందూ సాధన సాగిపోయిన అది సారములేని భారము కాగలదు. ఏమి చేసిననూ ఈ పని, ఈ భావము, భగవంతునికి ప్రీతి అయినదేనా, కాదా? అని విచారించుట భక్తుని యొక్క ముఖ్య కర్తవ్యము.

అట్లు కాక భగవంతునియందు గాఢమగు ప్రేమ విశ్వాసములుండియు, భగవదాజ్ఞకు విరుద్ధముగా కాని, లేక భగవానుని శాసనమైన శాస్త్రమునందు తెలుపబడిన ధర్మములకు విరుద్ధముగా కాని ప్రవర్తించిన, అట్టివారు భక్తులు కారని కూడనూ తెలుపుచున్నది గీత. అదియే “భక్తిమాన్ యః స మే ప్రియః” అని కృష్ణుడు తెలుపుటలో భావము, భక్తుడు ఏ కర్మలు ఆచరించినను తాను మమ కర్మ అని భావించకూడదు. ఈశ్వరీయ కర్మగా ఉండవలెనని కూడనూ తెలుపుచున్నాడు. అనగా కొన్ని కర్మలు తనవిగాను, మరికొన్ని కర్మలు భగవంతునివిగాను, భావించుచుందురు. అట్లు భావించుట భక్తుని లక్షణము కాదు. సర్వకర్మలు భగవదర్పితమైన కర్మలుగా భావించిన అభిమాన మమకారములందున చేరవు. మమకార అభిమానములను నిర్మూలన చేసుకొను సాధనే భక్తి. సర్వమును భగవత్ మయముగా భావించవలెను.

అందులకే భక్తుడనగా భగవంతునితో విభక్తము కానివాడని అనేక ఆధ్యాత్మిక తత్త్వములందు తెలుపబడినది. సర్వకాల సర్వస్థలయందూ భగవత్ మయమైన భావములుగా కర్మలుగా నుండవలెను. అట్లు కాక కష్టములు, నష్టములు, దుఃఖములు, బాధలు కలిగినప్పుడు మాత్రము భగవంతుడా! వీటిని నివారింపమని ప్రార్థించుట, అది తీరగనే, నెరవేరగనే భగవంతుని స్మరణ అయిననూ లేక ప్రకృతికి దాసులగుట, ఇట్టి ప్రవర్తన భక్తులకు పరమ విరుద్ధమైన పద్ధతిగా కూడనూ తెలుపుచున్నది గీత. అవసరము ననుసరించి భగవంతుని ఆరాధించరాదు.

నోరు చెడినప్పుడు ఊరగాయను కోరినట్లు, బాధలు కలిగినప్పుడు భగవంతుని కోరరాదు. అయితే, నేటి కలి మహాత్మ్యమేమో కాని, ఎక్కడ చూచిననూ ఇట్టి ఆడంబర భక్తే తాండవమాడుచున్నది. ఎంత గొప్ప సాధకులన్నవారు కాని, ఎంతో త్యాగములు చేసి దైవమే మా సర్వస్వమని భావించి ఆరాధించు భక్తులయందు కాని, కాలక్రమ స్థానములను పట్టి భక్తిని ప్రదర్శించుచున్న చర్యలే కనిపించుచున్నవి. అనేక మంది యాత్రలు సలుపు సమయములందూ, పెద్దల దర్శనమునకు వెళ్ళు సమయములందూ లేక దేవాలయములకు పోవు సమయములలో భక్తి అను బురఖాలు ధరించుచున్నారు. తిరిగి ఇంటికి చేరగానే ఆ చింతన కానీ, ఆ భావములు కానీ వెతికిననూ చిక్కవు. ఎంత ప్రయత్నించినా కనిపించవు. ఇట్టి ప్రవర్తన, భక్తి అనిపించుకోనదు.

ఇవి కేవలము ఆడంబర అవిద్యలు, సర్వస్థానములందు సర్వవేళలయందూ సర్వాత్మ భావమే నిజమైన భక్తి అని కూడనూ తెలుసుకోవలెను. కొందరు సర్వకర్మలూ భగవదర్పితమని మాటలతో తెలుపుతూ దేహార్పితము చేయుచుందురు. కృష్ణార్పణమని చెప్పుతూ పుత్రార్పితము చేయుట. రామార్పితమని అంటూ రాగార్పితము చేయుట జరుగుచుండును. అట్టి అర్పితము అర్పిత మనబడదు. మనోవాక్కాయ కర్మలతో చేసిన అర్పితము అర్పితమనబడును. భక్తి అనబడును; కానీ మాటలతో చెప్పినది మనసుతో చేయక, మనసున తలచినది క్రియతో చేర్చక ఉండుట బూటకపు ఆటలని తలంచవచ్చును. చెప్పవచ్చును.

కర్త, కర్మ, క్రియలన్నియూ పరమాత్మను ఆశ్రయించి యున్నవని దృఢనమ్మకము కలిగి దైవమునకు భక్తులు కావలెను కానీ, ధనమునకు, దారాదులకు, పుత్రాదులకు, భక్తులు కారాదు, కారాదు. అభిమానమెక్కడో అక్కడ దైవభక్తి అని చెప్పలేరు. భక్తి పరిశుద్ధమైన గంగవంటిది. కర్మ యమున వంటిది. జ్ఞానము గుప్తగామినియైన సరస్వతి వంటిది. ఇది బయటికి కనుపించునది కాదు. ఈ మూడింటి సమ్మేళనే త్రివేణి అని పిలువబడును.

అట్టి, త్రివేణి, అనగా త్రిగుణముల ఏకత్వమే మనోలయము. అదియే మమకార రహితమని అందురు. అట్లు కాక మరి కొంతమంది నిత్యము రెండు వేళల స్నానసంధ్యాదులు చేయుచు, ఆరాధన అర్చనాదులు సలుపుచు, నొసట పెద్ద పెద్ద విభూతి పట్టెలు, గంధపు పట్టెలు, కుంకుమ బొట్లు పెట్టుచు, జపమాలలు కంఠములందును హస్తములందును ధరించి దేవాలయములకు గాని, పెద్దల దగ్గరకు గాని లేక క్షేత్రముల సందర్శనమునకు గాని వెళ్ళుచుందురు, ప్రదక్షిణలు తిరుగుచుందురు. లేక సత్సాంగత్యములైన ప్రసంగములు, హరికథలు, పారాయణములు ఇత్యాది పురాణ కాలక్షేపములకు వెళ్ళుచుందురు. ఇట్టి స్థితిని, ఇట్టి కర్మలను, సత్ కర్మలనియు సదాచారములనియు చెప్పవచ్చునే కానీ ఇట్టి కర్మలు సలుపువారందరిని భక్తులని చెప్ప వీలులేదు.

భక్తికిని, వేషభాషలకునూ ఏ మాత్రమూ సంబంధములేదు. వేష భాషలున్నంత మాత్రమున అట్టివారిని భక్త కోటికి చేరిన వారనుట ఎట్లు సాధ్యమగును? భక్తి భావములో చేరినదే కాని, బాహ్యముతో చేరినది కాదు. పొగ ఉన్నచోట నిప్పు ఉన్నదని చెప్పవచ్చును. నిప్పు ఉన్న చోటంతయూ పొగ ఉండుననుట కల్ల. పొగలేని నిప్పుకూడనూ ఉండవచ్చును. కానీ నిప్పులేని పొగ మాత్రము ఉండనేరదు. అటులనే, భావములేని కర్మలు ఉండవచ్చును. కానీ, ఆడంబరకర్మలు లేని భావము లేదని చెప్ప వీలుకాదు.

బాహ్యాడంబరములు లేకపోయిననూ భావశుద్ధి ఉండి యుండవచ్చును. కాన, భావశుద్ధియే ప్రధానము! దానికి తగిన సదాచారములు వాటికి ఆధారములు. భావశుద్ధితో చేసిన కర్మలే భగవత్ కర్మలు. భావశుద్ధి లేక బాహ్యాండంబరము కొరకు చేసిన కర్మలు, ప్రకృతి కర్మలనే చెప్పవచ్చును! ఇట్టి కర్మలు భక్తునకు విరుద్ధ ప్రవర్తనలు.

తరువాత, అర్జునుడు అడిగిన ప్రశ్నలో: సగుణ భక్తుడనియు, నిర్గుణ భక్తుడనియు రెండు విధానములు కలవు. ఇందులో ఆర్తి, అర్థార్థి, జిజ్ఞాసు, సగుణభక్తులనియు, అనగా రూపనామములతో ఆరాధన సలుపు వారినియు, జ్ఞాని నిర్గుణ భక్తుడనియు తలంచవలెను. వీరిరువురియందు గల భక్తి ప్రవర్తనలలో ఏది శ్రేష్ఠమైనదనియు అర్జునుని సందేహము.

ఈ విషయమున ఆనాటి అర్జునునకేకాక నేటి మానవులందరికీ ఈ సందేహము లేకపోలేదు. నేటికిని ఇట్టి సగుణ నిర్గుణ భక్తి పై అనేక వాదోపవాదములు జరుగుచునేయున్నవి. కొందరు సగుణ భక్తియే శ్రేష్ఠమనియు, మరికొందరు నిర్గుణ భక్తియే శ్రేష్ఠమనియూ, ఇంకనూ కొందరు సగుణ నిర్గుణ సమ్మేళన భక్తియే శ్రేష్ఠమనియూ ఈ రీతిగా ఒక నిర్ణయము కాక తికమకలు పడుచున్నారు. కానీ, గీత ఈ సందేహమును సులభముగా తీర్చుచున్నది. పరమాత్ముని తీర్పే సరియైన తీర్పు కానీ పామరుల తీర్పు దీనికి అన్వయించదు. ఈ మార్గులన్నియూ సాధకుని దృష్టి భేదములే కానీ సర్వేశ్వరుని సృష్టి భేదములు కావు.

ఉదాహరణమునకు ఒకటి చూతము, ఒక వ్యక్తికి రెండు పాదములున్నవి. అందులో ఏ పాదము ప్రధానమన్న కర్మ కలాపములకు కుడి యెడమ అని భేదము పాటింతుము. కానీ నడచుటకును, దేహసంబంధమైన బాధలకును రెండునూ తనవే కదా! ఏ పాదమునకు దెబ్బ తగిలిననూ ఆ పాదములు కల వ్యక్తికే కదా బాధ! ఏ కాలుకి బాధ కలిగినా తానే బాధపడును. కనుక, బాధ ఏ కాలునకూ రావలెనని ఎవరూ కోరరు. ఏ కాలునకు బాధ కలుగుటకూ ఏ వ్యక్తియూ అంగీకరించడు. ఇప్పుడు ఏ కాలు ప్రధానము, ఏ కాలు ప్రధానము కాదని ఎట్లు తెలుపగలరు? రెండు పాదములూ చేరే మానవుని నడకను సాగించుచున్నవి.

సగుణ నిర్గుణములు భగవంతుని పాదముల వంటివి. దేనికి అది ప్రధానమే. ఆధారమే. ఒకటి శ్రేష్ఠమనియూ, మరొకటి శ్రేష్ఠము కాదనియూ చెప్ప వీలులేదు. అయితే కుడి యెడములని మాత్రము చెప్పక తప్పదు; సగుణము ఎడమ కాలనియూ, నిర్గుణము కుడి కాలనియూ చెప్పవచ్చును. ఏ మంగళ కార్యమునందైనా కుడి కాలు మొదట పెట్టినట్లు, మోక్ష సాధమునకు నిర్గుణమును కుడికాలు మొదట పెట్టవలెను! అదే మంగళము. అనగా మోక్షసాధమునకు నిర్గుణుడు మొదట ప్రవేశించును. తరువాత సగుణుడు ప్రవేశించును. ప్రవేశము ఇరువురికి కలదు. అట్లు లేదని చెప్పుటకు వీలులేదు. ఎవరైననూ ఒక పాదము లోపల, మరొక పాదము వెలుపల, యెంత సేపని పెట్టుకోగలడు! అట్లుండిననూ ఏమి ప్రయోజనము? కాన, సగుణ భక్తిని సాధనంగానూ, నిర్గుణ భక్తిని సాధ్యంగానూ తలంచవచ్చును. అనగా నిర్గుణనకు విశ్వమంతయూ విశ్వేశ్వరుడని వలె కనిపించవచ్చును. సగుణుడు విశ్వము వేరుగాను, విశ్వేశ్వరుని వేరుగానూ తలంచవచ్చును, చూచవచ్చును. ఈ రెండునూ లక్ష్యార్థమున చూచిన ఒక్కటియే. ఎట్లన కొన్ని చోట్ల దారముగా ఉన్న వస్తువే మరికొన్ని చోట్ల వస్త్రముగా కనిపించును. వస్త్రము వేరు, దారము వేరుగా ఉండును కాని, దారమే వస్త్రము, వస్త్రమే దారము. దారమును వేరుగా వస్త్రమును వేరుగా, చూచుట సగుణోపాసన తత్త్వము. దారము యొక్క సమ్మేళనే వస్త్రమని రెండిటినీ ఏకముగా చూచుటే, నిర్గుణాని యొక్క తత్త్వముగా భావించవలెను.

అయితే భక్తి అనునది ఎక్కడి నుండియో వచ్చి పడునది కాదు, ఎవరూ అందించునది కాదు. భూమినుండి రాలేదు. ఆకాశము నుండి పడలేదు. తనలోనుండియే వచ్చు భగవదనురాగము, భక్తునిలోని ప్రేమవృత్తి ప్రవాహము చెల్లాచెదరై ప్రవహించక భగవంతునిపై ఏకోన్ముఖముగా ప్రవహించిన ప్రేమ ప్రవాహమే భక్తి అని పిలువబడును. ప్రేమ సర్వప్రాణుల యందును కలదు. ప్రేమలేని జీవి లేదు. పశుపక్షి మృగాదులకు, క్రిమికీటకాదులకు కూడా వాటికి తగిన ప్రేమవాటికున్నది, వేయేల? ప్రేమే జీవనము, జీవనమే ప్రేమ.

ఆయా జీవరాసులు అన్నింటికిని తమ తమ బిడ్డలపై, తల్లిదండ్రులపై, మిత్రులపై, వస్తువాహనాదులపై, తిండి తీర్థాదులపై, పరిపరివిధముల ప్రేమ ప్రవహించుచుండును. దీనిని పట్టి, తగిన నామములు నియమములగుచున్నవి. అన్నింటికిని భక్తి అని చెప్పవీలలేదు. అది సరియైనది కాదు; తమ ప్రేమ, తమ తమ బిడ్డలపై మరలినప్పుడు, అట్టి ప్రేమ వాత్సల్యమని పిలువబడును. అదే ప్రేమ దాయాదులపై తిరిగినప్పుడు, మోహమని పిలువబడును. అటులనే దీనులపై పడినప్పుడు కరుణ అనియు, సమానులపై చూపినప్పుడు మైత్రి అనియు, వస్తువాహములపై పడినప్పుడు ఇచ్ఛ అనియు, వాంఛ అనియు అందురు.

అయితే పూజనీయులైన తల్లిదండ్రులపై, విద్యాగురువులైన ఆచార్యులపై ఈ ప్రేమ ప్రవహించిన దానిని గౌరవమనియు, వినయమనియు, విధేయత అనియు అందురు.

కాని, ఒక్క భగవంతునిపై మాత్రము ప్రవహించిన ప్రేమయే భక్తి అని పిలువబడును. చాలా చీలికలుగా ఏర్పడి, క్షీణించి ఎందుకూ కొరకాక, అశాంతి, దుఃఖములకు చిక్కుకొని విలపించుటకంటే, ఏక ముఖ్యమున తన ప్రేమ ప్రవాహమును భగవత్ అనుగ్రహమను సాగరమున చేరునట్లు చేయు సాధననే భక్తి అందురు. సంసార సాగరమున చేరి, నిస్సారమగుటకన్న, సర్వేశ్వరానుగ్రహ సాగరమును చేరి సార్ధకమగుట, సచ్చిదానందమును పొందుట ఎంత పవిత్రము! జన్మ ధన్యము; అదే ఆనందము; ఈ విధమైన ప్రయత్నములతో సాధించి సంతసించినవారే గోపికలు; తలంచినవారే గోపికలు. గోపికలయొక్క మనోవాక్కాయ కర్మలన్నియూ సర్వకాల సర్వస్థలయందునూ కృష్ణచరణారవిందములందు, అర్పితములగుచుండెడివి. కనుకనే గోపికలు యోగులని పిలువబడెను. కృష్ణపరమాత్మయే గోపికలను యోగులని పిలువలేనన్న, వారలది యెంతటి పవిత్ర హృదయమో యోచించుడు!