Passage 4
Passages 1–14
“కృష్ణా! గోచరమగు ప్రపంచమును ప్రపంచముగా తలంచక, పరమాత్మగా ఎవరు తలంతురో, తెలిసికొందురో అట్టివారే వేదవేత్తలని సెలవిచ్చితిరి. కార్యమైన ప్రపంచము కారణమునకంటే భిన్నము కాదనియు మీరే తెలిపితిరి. ఇది యెట్లు సాధ్యమగును? కనిపించు ప్రపంచము వృద్ధి క్షయముల పొందియుండును. పరమాత్మ, నిత్య, సత్య నిర్లేపమై అచంచలముగా నుండును. నిప్పూ, నీరుకూ, పొత్తు కుదురునా? రెండింటియొక్క ఏకత్వము దేనిని బట్టి యుండునో, సెలవిమ్ము, విని ఆనందింతును” అని అర్జునుడు తన సందేహము వెలిబుచ్చెను.
“బావా! కనిపించు ప్రపంచమునందలి ప్రతిదియు స్వభావమని తెలుపుదురు. స్వభావమనగా, అది ఒక గుణము. గుణిని అనుసరించియే గుణము ఉండును. ప్రపంచమునందలి ప్రతివ్యక్తికిని, ప్రాణికిని గల స్వభావములకు ఆధారము ఒకటి ఉండియే యున్నది. దానినే ఆత్మ అని అందురు. అట్టి ఆధారమైన ఆత్మను విచారించక కేవలము ఆధేయమైన ప్రపంచమును పరిశీలించిన ఫలితము అనిత్యమే చిక్కును. వృక్షమునందలి కొమ్మలు, రెమ్మలు, ఆకులు, పుష్పములు, కాయలు, ఫలములా వీటన్నింటికీ విత్తనమెట్లు ఆధారమని తలంతురో అటులనే ప్రకృతి ప్రపంచమును వృక్షమునందలి సర్వాంగములైన పంచభూత సమ్మిళిత పదార్థములు, ఆత్మయను విత్తనముపై ఆధారపడి యున్నవి. సర్వ స్వభావాధారమైన ఆత్మను ప్రధానముగా తీసుకొన్న, కనబడు సర్వ ప్రపంచము కనపడని పరమాత్మలో చేరియున్నది. ఇట్టి సత్యమును తీవ్రమైన సాధన, విచారణలతో తెలిసికొన్నవారే వేదవేత్తలు కాగలరు. విచారణ సులువక వివేకముతో యోచించక కనిపించునదే ఖాయమని భావించుచు, వాదించుచూ వక్రమార్గమును బట్టువారలకు సక్రమ సంగతి ఎట్లు తెలియును? ఇట్టి సత్యమును తెలుసుకొనగోరు భావములనే దైవ సంపత్తి అనియు, తెలియకపోయిననూ, తెలిసినట్లు వాదించుచు తెలిసికొనుటకు ప్రయత్నించక, అసత్యమునే సత్యమని స్థిరముచేయు స్థితిగల వారి భావములను అసుర సంపత్తి అనియా రెండు అంశములు కలవు” అని పరమాత్ముడు తెలిపిన తక్షణమే సావధానముగా వినుచున్న అర్జునుడు ఆశ్చర్యముగా తలయెత్తి “గోపాలా! ఇంతవరకు సర్వ స్వభావములకు, సర్వజీవులకు ఆత్మయే ఆధారమని నుడివితిరి. (అనగా నేనే ఆధారమని తెలిపిరి) అంతలోనే దైవ సంపత్తి, అసుర సంపత్తి అని రెండు అంశములు కలవని తెలుపుచున్నారు. నాకేమియు అర్థమగుటలేదు. ఏది నమ్మవలెనో ఏది విడువవలెనో తోచుట లేదు. తమరు అర్థములేని పనికాని మాటకాని, సత్యముకానిది అనరని నాకు సంపూర్ణ విశ్వాసము, కాన ఇంతలో ఏదియో గూడార్థము చేరియుండును. లేకున్న, తమరట్లు చెప్పెడివారు కారు. మానవ మనస్సు, మమకారమును మాలిన్యముచే కప్పబడి యుండుటచే, మాధవ మాటలు అర్థము చేసుకొనుట మహా కష్టము, వ్యర్థపు సంశయములతో జీవితములు నిరర్థకము చేసికొందుము. దయచేసి, అర్థమగునటుల అట్టి దైవాసురులు ఎవరో ఏ స్థితిలో ప్రవేశింతురో వారి స్వభావములెట్టివో సెలవిండు” అని అర్థించెను.
“బావా! అర్జునా! నీ ప్రశ్న మరింత విచిత్రముగా ఉన్నది. అర్థములేని పని చేయననియు, సత్యము కాని మాట ఆడననియు నీవే తెలిపితివి! తిరిగి ఏది నమ్మవలెనో ఏది విడువ వలెనో తెలియకున్నదని విసుగుపడుచున్నావు. పాపము! ఇది యింతయు అర్థముకాని ఆందోళనయే కాని వేరు కాదు”.
“బావా! దైవాసురులను వారు ఇరువురు ప్రత్యేకము లేరు. గుణభేదముల ననుసరించి వారిని రెండు అంశములుగా చీల్చడమైనది. గుణములు కల్పనలు. వీటిని గురించి దీనికి పూర్వమే తెలిపియున్నాను; కుమ్మరి కుండలు, కూజాలు, ప్రమిదలు మట్టితో చేయుచున్నాడు. ఆ చేయబడిన పాత్రలు పూర్వము మట్టిలో సహజ సిద్ధముగా లేవు. సహజము మట్టి; కుండ, కూజాలు, ప్రమిదలు కల్పనా రూపములు, కల్పనయైన రూపనామములనే గుణములని అందురు. ఆధారము మట్టి, ఆధేయము కుండలు కదా! ఆధారమైన మట్టి సహజము. ఆధేయమైన కుండలు కల్పనలు. కాన సహజము నా స్వరూపము. కుండలు నాలో లేవు కాని, కుండలలో నేనున్నాను. అనగా నాలో గుణములు లేవు కాని, గుణములయందు కూడనూ నేనున్నాను. అటులని కుండలను వేరు, మట్టిని వేరు చేయుటకు ప్రయత్నించిన అది సాధ్యము కాదు”.
“కృష్ణా! తమ స్వభావమునకు, ప్రకృతి యొక్క స్వరూపమునకు గల సంబంధమేమి?”.
“బావా! పంచ భూతములనబడు పృథ్వి, జలము, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము నా స్వభావములని నీకు ఇదివరకే తెలిపిన విషయము కదా! ప్రపంచము ఈ పంచభూతములతో చేరినదని అందువా లేక ఏమందువు?
“కృష్ణా! పంచభూతములే లేకున్న ఈ ప్రపంచమున ఏ పదార్థముననూ నిలువ నేరదు కదా! అట్టితరి అవి లేవని నేను మాటమాత్రమెట్లు చెప్పగలను? జీవితమంతయూ వాటితోనే చేరినది కదా!”
“అట్లు అంగీకరింతువేని ఒక్కొక్క భూతమునకును తిరిగి ఐదు తత్త్వములు ప్రత్యేకించి చేరియుండుట కూడ అంగీకరింపవలెను. ఆదిమముగా విచారించిన పంచభూతములకూ ఇరువది ఐదు తత్త్వములుండవలెను. ప్రపంచమున పృథ్వి, జలము, అగ్ని, వాయువు ఈ నాల్గు భూతములే గోచరమగుచున్ననూ, వీటికి ఆకాశమాధారమై యుండినటుల మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తము, అహంకారములనెడి కారణ ధర్మములు నాలుగు కనిపించుచుండినప్పటికిని, అంతఃకరణము పై కారణములు నాలుగింటికిని ఆధారమైయున్నది. అది కనిపించదు. కనిపించు ప్రతి పదార్థమునకునూ కనిపించని ఒక శక్తి, బలము, ఆధారమై యుండును. అట్టి ఆధారమే నేను (ఆత్మ). సర్వ ఆధేయములు నన్ను అనుసరించియే యుండును. అయితే ఆధేయములయందు కొన్ని మార్పులు కలుగుచుండును. వికారములు, క్షీణ వృద్ధులు కలుగుచుండును. అంతమాత్రము చేతనే ఆధారములందు కూడనూ అట్టి మార్పులు కలవని భావించరాదు. ముచ్చటకు చూడు; ఆకాశమునందలి చంద్రుడు అచంచలముగా ప్రకాశించుచుండగా, అతని ప్రతిబింబము జలము నందు చలించుచుండును. ఆధేయమైన జలకదలికచే ఆ బింబము చలించునట్లు కనిపించుచున్నది. కాని చంద్రుడు చలించుట లేదు. కాని చంద్రుడు ఆడుచున్నాడని చిన్నపిల్లలు (తెలియనివారు) తలంతురు. అటులనే ఆధేయమందలి మార్పులు. ఆధారములో నిరూపించుట అసురత్వమనియు, ఆధారమునందలి నిత్యత్వం, సత్యత్వం ఆధేయమందు కూడనూ తెలిసికొనుట, తెలుపుట దైవత్వమనియు అనబడును. రెండింటియొక్క మార్పులో ఒకటి నా స్వభావము, రెండవది నా స్వరూపము, రెండునూ వేరు వేరుగా చూడక రెండింటి యొక్క (స్వరూప, స్వభావములయొక్క) ఏకత్వము దర్శించుటే వేద వేత్తల స్థితి; అన్నింటికీ గుణమార్పే కాని వేరు మార్పుకాదు” అని భగవానుడు తెలిపెను.
అర్జునుడు అతి శ్రద్ధాళుడై “మాధవా! దైవ దానవులకు గుణమార్పులే కారణములని అంటిరి. ఎట్టి గుణములు కలవారు దానవులు? ఎట్టి గుణములు కలవారు దైవాంశమునకు చెందినవారు? కృపతో తెలుపుము”. అని వేడుకొనెను. “బావా! నీ బోటి శ్రద్ధగలవాడు చిక్కవలెనె కాని తెలుపుటకు నేనెల్లప్పుడూ సిద్ధముగానే యుండును. అచంచల మనస్సుడవై వినుము. 1.అభయము, 2.చిత్తశుద్ధి, 3.జ్ఞానయోగమందుండుట, 4.దానము, 5.దమము (బాహ్యేంద్రియ నిగ్రహము), 6.యజ్ఞము, 7.అధ్యయనము, 8.తపస్సు, 9.కపటము లేకుండుట, 10.అహింస, 11.సత్యము, 12.అక్రోధము, 13.త్యాగము, 14.శాంతి, 15.కొండెములు చెప్పకుండుట, 16.సమస్త ప్రాణులయెడ కరుణ, 17.విషయములందు మనస్సు పోకుండుట, 18.తేజస్సు, 19. క్షమ (ద్వంద్వములను సహించుట), 20. ఆత్మాభిమానమందు సహితము ధైర్యమును విడవకుండుట, 21.శౌచము, 22.పరులకు ద్రోహము చేయకుండుట, 23.మృదు స్వభావము (వాక్ మాధుర్యము), 24. ధర్మ విరుద్ధ కార్యములలో ప్రవేశింపకుండుట, 25.చంచల స్వభావము లేకుండుట. ఇట్టి పవిత్రమైన ఇరువది ఐదు గుణములు కలవారిదే దైవ సంపత్తినియును, డంబము, గర్వము, దురభిమానము, కోపము, పరులను పీడించేలాగున వంచించు స్వభావము, వివేకజ్ఞానహీనత, ఇత్యాది దుర్గుణములు కలవారలను దానవాంశ మనియును అందురు. ఆకారమున మానవులవలె కనిపించుచంత మాత్రమున మానవులు కాలేరు” అని మాధవుడు పార్థునకు తెలియజెప్పెను.
పై తెలిపిన దైవగుణములు కలవారలనే దైవాంశముగల మానవులనియునూ, దానవగుణములు కలవారలనే దానవాంశముతో ధర నవతరించిన దానవ మానవులనియు తలంచవచ్చును. కొంతమంది మానవులు తమను తాము దైవాంశము కలవారమని తలంచుచుందురు. కాని అందుకు తగిన దైవ గుణములు అన్నియూ లేక పోయినప్పటికిని ఏ కొంతమాత్రమైననూ దయా, ధర్మ, పరోపకార, శాంతములైననూ వుండిన కొంతవరకూ దైవాంశమని తలంచవచ్చును. అటుల కాక పూర్తిగా విరుద్ధమైన దానవ ప్రవృత్తులే పైన కనిపించుచుండ, అట్టి వారిని దైవాంశమని చెప్ప ఎట్లు వీలగును! లేనివాటిని ఉన్నట్లు చెప్పుట కానీ, ప్రదర్శించుట కానీ డంబమందురు. డంబము కూడను దానవ గుణమే కానీ దైవ గుణము కానేరదు. ఇట్టి దైవ, దానవ అంశములు ఎవరికివారే, వారి వారి స్వభావములను బట్టి సులభముగా నిర్ణయించుకొనవచ్చును. వీటికి ఆకారము, ఆస్తిపాస్తులు, పదవీ ప్రతిష్టలు ఆధారములు కావు. ఎటులన, రావణుడు మానవాకారుడే, అధికారములో, చక్రవర్తి స్థానము, ఆస్తిపాస్తులలో కుబేరుని మించినవాడు. అంతమాత్రముచేతనే అతనిని దైవాంశమైన మానవుడని తలంతురా! కాదు. గుణములయొక్క స్వభావమునుబట్టి రాక్షస సంతతికి చేరడమైనది. అసుర గుణములన్నింటికిని కామము, క్రోధము, లోభము, అనెడి మూడు గుణములనూ హేతువై యున్నవి. ఆత్మ వినాశమునకునూ, అసుర వికాసమునకునూ మూలకారణము పై మూడు గుణములే, వాటిని జయించుటకు దైవగుణములైన వైరాగ్యము, శాంతము, త్యాగము అను ఉత్తమ గుణములే సరియైన సైనికులు. ఈ సైనికులను చక్కని శ్రద్ధతో బలపరచిన నిమిషమాత్రములో కామ క్రోధ లోభములనబడు రాక్షస మూలాధార సారధులను నిర్మూలము చేతురు. దైవత్వమును నిర్మాణము గావింతురు. కామ, క్రోధ, లోభము అనబడు అసురులలో ఏ ఒక్కడు మిగిలియుండిననూ, జీవితమునకు ప్రమాదమే కాన మూడింటిని మంట గలుపవలెను. అప్పుడే జీవితము ధన్యము కాగలదు.
ఎటులన, వృక్షమునకు వేరు లేటువంటివో జీవులకు ఆశా పాశములటువంటివి. వేరులు అంతకు అంతకు తీసివేసిన, (నరికివేసిన) వృక్షము అంతకు అంతకు వృద్ధి తగ్గిపోవును. ఏ యొక్క వేరు ఆధారముగ ఉన్ననూ వృక్షముకూడ యెండి రాలదు, చావదు, వేరులు పూర్తిగా తీసివేసిననే చెట్టు చచ్చి కూలిపోవును. అట్లు చావక, కూలక, యెండక చెట్టు నిలిచియుండియూ వేరులు పూర్తిగా తీసివేసితిమని చెప్పువారల మాటలు బూటకములు కాగలవు. అటులనే జీవుని యొక్క ఆశాపాశములు అంతకంతకు తగ్గించుకొనిన అంతకంతకు జీవునకు ఆవేశించిన మాయ శమించును. కొంతమంది ధ్యానసాధనలు చేయువారు, కొన్నింటిని మాత్రము అరికట్టి (తగ్గించుకొని) ధ్యానమును చేతురు. అట్టివారలకు పూర్తి ఏకాగ్రత కుదరక ఇటు చంచలత్వములేక, మధ్యావస్థలో బుద్ధిని చెరచుకొందురు కారణమేమి?
పూర్ణ ఏకాగ్రత కలుగవలెనన్న, పూర్ణముగా ఆశాపాశములు దూరము కావలెను. ఎప్పుడు పూర్ణ ఏకాగ్రత కుదరలేదో తాను పూర్ణ ఆశాపాశములు విడువలేదనియే అర్థము. అందులకే కామ క్రోధ లోభములు మానవునకు పట్టిన కలిగిన రాక్షసులని అందురు. రాక్షసులు వికార ఆకారములు కలిగియుందురు కదా అని తలంతురేమో! ఆకార మాత్రమున వికారముండిన ప్రమాదమంత వుండేదేమికాదు; దానిని వికార ఆకారమని మాత్రమె చెప్పవచ్చును.
రాక్షస గుణాకారులే లోకానికి ప్రమాదకారులు, రూపములు అందచందముగా వుండినంత మాత్రమున, పలుకులు చిలుక పలుకులై ఉండినంత మాత్రమున అట్టివారలను దైవాంశమున పుట్టిన పవిత్ర మానవులని తలంచరాదు. అట్టి వారలలో దానవ గుణములే తాండవ మాడుచుండిన వారి అందచందములను కూడను దానవ గుణములు నానా వికారముగా మార్చును, వారి మాటలు కడకు నత్తియెట్టు, కత్తిపోటులుగా మారును.
కాన దానవ దైవ సంపత్తి గుణములలో చేరినదే కాని కాయములలో కాదు అని తెలుసుకొనవలెను.
1Arjuna asked, “Kṛṣṇa, You said that one who no longer sees the visible world merely as ‘world’ but knows it as Paramātma is a true Vedavit, and that the effect is not separate from its cause. How is this possible? The visible world grows and decays, while Paramātma is eternal, true, stainless, and unmoving. How can fire and water be one? Explain the basis of this unity so that I may understand.” 2Kṛṣṇa replied, “Bāvā, every appearance in the world has what is called svabhāva, a quality or mode. A quality depends upon that which possesses it. Behind the many svabhāvas of living beings and things there is one support, Ātma. If you examine only the dependent world and never its support, you find only anitya. As branches, leaves, flowers, fruit, and the entire tree depend upon the seed, so the Pañca-bhūta world of Prakṛti depends upon Ātma as its seed. One who penetrates this truth through Sādhana and Vicāra becomes a Vedavit. The disposition that longs to know this Reality is Daivī-sampat; the disposition that refuses enquiry yet insists that appearance alone is truth is Āsurī-sampat.” Arjuna was puzzled: “You have just said Ātma is the one support of all, yet now speak of Daivī and Āsurī natures as two. I know You do not speak meaningless or untrue words, so a deeper meaning must be present. Please explain who these divine and demonic dispositions are and how they arise.” 3Kṛṣṇa answered, “Bāvā, your question is curious. You yourself say I do not act without meaning or speak untruth, yet at once become anxious over what to accept and reject. The confusion comes only because the meaning has not yet been seen.” 4“Daiva and Asura are not two separate species of being. They are distinctions according to guṇa. The guṇas are superimposed modes. A potter makes pots, jars, and lamps from clay; these forms were not separately present in the natural clay. Clay is the underlying substance; pot, jar, and lamp are constructed nāma-rūpas. My Svarūpa is like the clay. The pots are not separate entities inside Me, yet I am present in every pot as its substance. Guṇas are not limiting properties in Me, but nothing possessing guṇas exists apart from Me. Just as clay and pot cannot finally be torn into two independent substances, Svarūpa and its appearing modes are not two ultimate realities.” 5Arjuna asked, “Kṛṣṇa, what is the relation between Your Svabhāva and the Svarūpa of Prakṛti?” 6“Bāvā, I have already told you that Pṛthvī, Jala, Agni, Vāyu, and Ākāśa—the Pañca-bhūtas—are expressions of My Svabhāva. Could the world stand without them?” 7Arjuna replied, “No, Kṛṣṇa. Without the Pañca-bhūtas no object of this world can stand. Life itself is bound up with them.” 8“Then accept also the deeper tattvas associated with them. Behind what is seen there is always an unseen support. Even Manas, Buddhi, Citta, and Ahaṅkāra depend upon the Antaḥkaraṇa as their common field, and all dependent modes ultimately rest in Me, Ātma. Changes occur in the dependent level—growth, decay, movement, modification—but do not therefore attribute those changes to the support. The moon remains steady in the sky while its reflection dances in moving water; only a child thinks the moon itself is dancing. To project the movements of the dependent reflection upon the unmoving support is Āsurī understanding. To discern the nityatva and satyatva of the support through the changing appearance is Daivī understanding. The Vedavit sees Svarūpa and Svabhāva in their unity without confusing the change of guṇa with change in the ground.” 9Arjuna asked, “Mādhava, if differences of guṇa create Daivī and Āsurī dispositions, what qualities mark each?” Kṛṣṇa replied, “Bāvā, for one with your Śraddhā I am always ready to explain. Hear steadily. Daivī-sampat includes: fearlessness, Citta-śuddhi, steadfastness in Jñāna-yoga, dāna, dama or control of the outer senses, yajña, study, Tapas, freedom from deceit, Ahiṁsā, Satya, freedom from anger, Tyāga, Śānti, absence of tale-bearing and slander, compassion toward all beings, restraint from sense-obsession, Tejas, Kṣamā, steadfast courage, Śauca, absence of treachery, gentleness and sweetness of speech, avoidance of actions contrary to Dharma, and freedom from fickleness. Āsurī-sampat is marked by dambha, pride, arrogant self-importance, anger, cruelty and deceit toward others, and lack of Viveka and Jñāna. Human shape alone does not make one truly humane.” 10Those who embody Daivī qualities may be called persons of divine tendency; those in whom Āsurī qualities dominate are human in form but asuric in disposition. Claims of being ‘divine’ are not proved by title, property, office, or outward appearance. Even a little genuine dayā, Dharma, service, and Śānti can show a movement toward Daivī-sampat; but where demonic tendencies dominate, merely claiming divinity is itself dambha, an Āsurī quality. Rāvaṇa had human form, imperial power, and enormous wealth; those things did not make him Daivī. Guṇa revealed his disposition. Kāma, Krodha, and Lobha are named as major roots of Āsurī-sampat and of self-destruction. Their opposing forces are Vairāgya, Śānti, and Tyāga. Strengthen these with Śraddhā and the roots of Kāma, Krodha, and Lobha can be cut. If even one remains dominant, spiritual life remains in danger. 11As roots sustain a tree, desire-bonds sustain the tree of saṁsāric identification. Cut the roots little by little and the tree weakens; leave even one strong root and it does not fully die. So too, reducing some desires while preserving others cannot be called complete freedom. Some meditators restrain only selected attachments and then wonder why full Ekāgratā does not arise and why Manas remains suspended in an unstable middle condition. 12For Pūrṇa-ekāgratā, the network of craving must be completely weakened and finally released. If complete concentration has not arisen, it shows that some desire-bonds remain. Kāma, Krodha, and Lobha are therefore called rākṣasas that seize the human being. The danger is not grotesque outward appearance but distorted inner guṇa. 13Those whose guṇas are rākṣasic are the real danger to the world. A beautiful body and charming speech do not prove Daivī birth. When Āsurī qualities dance within, outward charm eventually becomes distorted and sweet words can turn into wounds like knife-thrusts. 14Therefore understand clearly: Daivī-sampat and Āsurī-sampat belong to guṇa and disposition, not to the mere shape of the body.