Vālmīki Rāmāyaṇa · Rāma Speaks to Sītā
Tap a verse for its meaning
- 1अभिवाद्य तु कौसल्यां रामः सम्प्रस्थितो वनम् ।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा वर्त्मनि स्थितः ॥
- 2विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम् ।हृदयान्याममन्थेव जनस्य ॥
- 3चापि तत्सर्वं न शुश्राव ।तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम् ॥
- 4देवकार्यं स्वयं कृत्वा हृष्टचेतना ।अभिज्ञा राजधर्मानां राजपुत्रं प्रतीक्षते ॥
- 5प्रविवेशाथ रामस्तु स्व वेश्म ।प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः ॥
- 6अथ सीता समुत्पत्य च तं पतिम् ।अपश्यच्छोकसन्तप्तं ॥
- 7तां दृष्ट्वा स हि न शशाक मनोगतम् ।तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः ॥
- 8विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम् ।आह दुःखाभिसन्तप्ता किमिदानीमिदं प्रभो ॥
- 9अद्य बार्हस्पतः श्रीमानुक्तः पुष्यो नु राघव ।प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि ॥
- 10न ते जलफेननिभेन च ।आवृतं वदनं वल्गु भिविराजते ॥
- 11व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां ।चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम् ॥
- 12वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वं ।स्तुवन्तो नात्र दृश्यन्ते मङ्गलैः ॥
- 13न ते क्षौद्रं च दधि च वेद पारगाः ।मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य दधति स्म विधानतः ॥
- 14न त्वां सर्वाः श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः ।अनुव्रजितुमिच्चन्ति पौरजापपदास्तथा ॥
- 15चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः ।मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः ॥
- 16न हस्ती चाग्रतः श्रीमांस्तव ।प्रयाणे लक्ष्यते वीर ॥
- 17न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि ।भद्रासनं पुरस्कृत्य यातं वीरपुरस्कृतम् ॥
- 18अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव ।अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते ॥
- 19इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच ।सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम् ॥
- 20कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे ।शृणु येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम ॥
- 21राज्ञा पित्रा दशरथेन मे ।कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तो ॥
- 22तयाऽद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते । ससमयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः ॥
- 23हि वर्षाणि वस्तव्यं मया ।पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः ॥
- 24सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम् ।भरतस्य समीपे ते नाहं कदाचन ॥
- 25ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते ।तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥
- 26नापि त्वं तेन विशेषेण कदाचन । शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम् ॥
- 27तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम् ।स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः ॥
- 28अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन् ।वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव ॥
- 29याते च मयि वनं मुनिनिषेवितम् । भवितव्यं त्वयानघे ॥
- 30काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि ।वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः ॥
- 31माता च मम कौसल्या वृद्धा ।धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति ॥
- 32वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा म । समा हि मम मातरः ॥
- 33भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः ।त्वया मम ॥
- 34विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन ।स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च ॥
- 35आराधिता हि प्रयत्नैश्चोपसेविताः । सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये ॥
- 36औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः ।समर्थान्सम्प्रगृह्णन्ति परानपि ॥
- 37सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी ।भरतस्य रता धर्मे ॥
- 38अहं गमिष्यामि महावनं प्रियेत्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि ।यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचि--त्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम ॥