Vālmīki Rāmāyaṇa · Bharata Rejects the Throne
Tap a verse for its meaning
- 1तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां म् ।ददर्श पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥
- 2आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा । द्योतिता सा सभोत्तमा ॥
- 3सा सभा सुरुचिरा तदा ।अदृश्यत पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥
- 4राज्ञस्तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य ।इदं वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥
- 5तात राजा दशरथः स्वर्गतर्धर्ममाचरन् ।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥
- 6रामस्तथा सतां धर्ममनुस्मरन् ।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥
- 7पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं ।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥
- 8प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्यभिहरन्तु ते ॥
- 9तच्छ्रुत्वा भरतः वाक्यं ।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो ॥
- 10स बाष्प कलया वाचा युवा ।विललाप सभामध्ये च पुरोहितम् ॥
- 11धीमतः ।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥
- 12कथं दशरथाज्जातो भवे ।राज्यं चाहं च रामस्य ॥
- 13ज्येष्ठः श्रेष्ठश्च दिलीपनहुषोपमः ।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥
- 14अनार्य जुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं ॥
- 15यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपिरोचये ।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि ॥
- 16राममेवानुगच्छामि स राजा ।त्रयाणामपि लोकानां राघवो राज्यमर्हति ॥
- 17तद्वाक्यं धर्मसम्युक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि ॥
- 18यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥
- 19सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।समक्षमार्य मिश्राणां साधूनां ॥
- 20विष्टिकर्मान्तिकाः सर्वे ।प्रस्थापिता मया पूर्वं ऽपि मम रोचते ॥
- 21एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतः ।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं ॥
- 22गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥
- 23एवमुक्तः सुमन्त्रस्तु भरतेन ।हृष्टस्तदादिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥
- 24ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलस्य च ।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥
- 25ततः सर्वा भर्त्रून् सर्वान् गृहे गृहे ।यात्रा गमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म ॥
- 26ते हयैर्गोरथैः शीघ्रैः स्यन्दनैश्च ।सहयोधैः बलाध्यक्षाः बलं सर्वमचोदयन् ॥
- 27सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतः ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥
- 28भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं ॥
- 29स राघवः प्रतापवान्ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनम्प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥
- 30तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छबलस्य योगाय ।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थम्प्रसाद्य रामं ॥
- 31स भरतेन सम्यक्आज्ञापितः ।शशास सर्वान्प्रकृति प्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥
- 32ततः समुत्थाय कुले कुले ते विप्राः ।अयूयुजन्नुष्ट्ररथान् खरांश्चनागान् हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥