Vālmīki Rāmāyaṇa · Bharata's True Purpose
Tap a verse for its meaning
- 1एवमुक्तस्तु भरतर्निषादाधिपतिं ।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम् ॥
- 2ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः मम ।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि ॥
- 3इत्युक्त्वा तु गुहं वचनमुत्तमम् ।अब्रवीद्भरतः निषादाधिपतिं पुनः ॥
- 4कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह ।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गानूपो ॥
- 5तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो ॥
- 6दाशास्त्वाऽनुगमिष्यन्ति सुसमाहिताः ।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः ॥
- 7कच्छिन्न व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे ॥
- 8तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव ।भरतः गुहं वचनमब्रवीत् ॥
- 9माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि । स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृसमो मतः ॥
- 10तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं ।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते ॥
- 11स तु संहृष्टवदनः श्रुत्वा भरतभाषितम् ।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति ॥
- 12धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले ।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि ॥
- 13शाश्वती खलु ते लोकाननुचरिष्यति ।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि ॥
- 14एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा ।बभौ नष्टप्रभः सूर्यो चाभ्यवर्तत ॥
- 15सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः । सह श्रीमान् शयनं पुनरागमत् ॥
- 16राम चिन्तामयः भरतस्य महात्मनः ।उपस्थितः ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः ॥
- 17दहनः सन्तापयति ।वन दाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम् ॥
- 18प्रसृतः सर्वगात्रेभ्यः स्वेदं शोकाग्निसम्भवम् ।यथा सूर्यांशुसन्तप्तः प्रसृतः हिमम् ॥
- 19निर्दरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना ।दैन्यपादपसङ्घेन यासाधिशृङ्गिणा ॥
- 20प्रमोहानन्त सत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना ।आक्रान्तर्दुःख शैलेन महता ॥
- 21विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततःप्रमूढसञ्ज्ञः परमापदं गतः ।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितःनरर्षभोऽयूथगतो यथर्षभः ॥
- 22गुहेन सार्धं भरतः समागतः सजनः समाहितः ।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनःगुहः समाश्वासयदग्रजं प्रति ॥