Vālmīki Rāmāyaṇa · Rāma Rebukes Lakṣmaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं ।रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 2किमत्र कार्यमसिना वा सचर्मणा ।महेष्वासे महाप्राज्ञे स्वयमागते ॥
- 3पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम् ।किं करिष्यामि राज्येन लक्ष्मण ॥
- 4यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत् ।नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षा ॥
- 5धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण ।इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते ॥
- 6भ्रातॄणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण ।राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥
- 7नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा ।न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥
- 8यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि ।भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां ॥
- 9मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो ।मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥
- 10श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि ।जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥
- 11।द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽऽगतः ॥
- 12अम्बां च कैकयीं परुषं चाप्रियं वदन् ।प्रसाद्य पितरं राज्यं मे दातुमागतः ॥
- 13प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति ।अस्मासु मनसाऽप्येषः नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥
- 14विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम् ।ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र ॥
- 15न हि ते वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः ।अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥
- 16कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि ।भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे ॥
- 17यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं ।वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥
- 18उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण ।राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥
- 19तथोक्तो भ्रात्रा तस्य हिते रतः ।लक्ष्मणः स्वानि गात्राणि ॥
- 20तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा प्रत्युवाच ह ।त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता स्वयम् ॥
- 21व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा प्रत्युवाच ह ।एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥
- 22अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः ।वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥
- 23इमां वाऽप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम् ।पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥
- 24एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ ।वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥
- 25सैष कम्पते वाहिनीमुखे ।नागः नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥
- 26न तु पश्यामि तच्छत्त्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम् ।पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥
- 27त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः ।इतीव रामो सौमित्रं तमुवाच ह ॥
- 28अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स ।लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥
- 29सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति ।समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥
- 30अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा ।पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥
- 31सा भरतेन सेनाधर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम् ।प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्यविराजते नीतिमता प्रणीता ॥