Vālmīki Rāmāyaṇa · The Reunion at the Leaf-Hut
Tap a verse for its meaning
- 1निविष्टायां तु सेनायामुत्सुको भरतस्तदा ।जगाम भ्रातरं द्रष्टुं शत्रुघ्नमनुदर्शयन् ॥
- 2ऋषिं वसिष्ठं सन्दिश्य मातॄर्मे शीघ्रमानय ।इति त्वरितमग्रे सः जगाम ॥
- 3सुमन्त्रस्त्वपि शत्रुघ्नमदूरादन्वपद्यत ।रामदर्शनजस्तर्षो भरतस्येव तस्य च ॥
- 4गच्छन्नेवाथ भरतस्तापसालयसंस्थिताम् ।भ्रातुः पर्णकुटीं श्रीमानुटजं च ददर्श ह ॥
- 5शालायास्त्वग्रतस्तस्याः ददर्श भरतस्तदा । चावभग्नानि पुष्पाण्युपचितानि च ॥
- 6स ददर्शाश्रममीयुषः ।कृतं वृक्षेष्वभिज्ञानं क्वचित् क्वचित् ॥
- 7ददर्श च वने तस्मिन्महतः सञ्चयान् कृतान् ।मृगाणां महिषाणां च ॥
- 8गच्छन्नेव महाबाहु भरतस्तदा ।शत्रुघ्नं चाब्रवीद्धृष्टस्तानमात्यांश्च सर्वशः ॥
- 9मन्ये प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ।नातिदूरे हि मन्येऽहं नदीं मन्दाकिनीमितः ॥
- 10उच्चैर्बद्धानि भवेदयम् ।अभिज्ञानकृतः विकाले गन्तुमिच्छता ॥
- 11इदं चोदात्तदन्तानां कुञ्जराणां । परिक्रान्तमन्योन्यमभिगर्जताम् ॥
- 12यमेवाधातुमिच्छन्ति सततं वने ।तस्यासौ दृश्यते सङ्कुलः ॥
- 13अत्राहं गुरुसंस्कारकारिणम् ।आर्यं द्रक्ष्यामि संहृष्टो महर्षिमिव ॥
- 14अथ गत्वा मुहूर्तं तु चित्रकूटं स । जनं चेदमब्रवीत् ॥
- 15जगत्यां आस्ते रतः ।जनेन्द्रो निर्जनं प्राप्य धिङ्मे सजीवितम् ॥
- 16व्यसनं प्राप्तो लोकनाथो महाद्युतिः ।सर्वान्कामान्परित्यज्य वने वसति राघवः ॥
- 17इति पादेष्वद्य प्रसादयन् । निपतिष्यामि सीताया लक्ष्मणस्य च ॥
- 18एवं स वने दशरथात्मजः ।ददर्श महतीं पुण्यां पर्णशालां ॥
- 19सालतालाश्वकर्णानां पर्णैर्बहुभिरावृताम् ।विशालां मृदुभिस्तीर्णां कुशैर्वेदिमिवाध्वरे ॥
- 20शक्रायुधनिकाशैश्च कार्मुकैर्भारसाधनैः ।रुक्मपृष्ठैर्महासारैः शोभितां शत्रुबाधकैः ॥
- 21अर्करश्मिप्रतीकाशैर्घोरैस्तूणीगतैः ।शोभितां दीप्तवदनैः सर्पैर्भोगवतीमिव ॥
- 22महारजतवासोभ्यामसिभ्यां च विराजिताम् ।रुक्मबिन्दुविचित्राभ्यां चर्मभ्यां चापि शोभिताम् ॥
- 23गोधाङ्गुलित्रैरासक्तैश्चित्रैः काञ्चनभूषितैः ।अरिसङ्घैरनाधृष्यां मृगैः सिंहगुहामिव ॥
- 24प्रागुदक्प्रवणां वेदिं विशालां ।ददर्श भरतस्तत्र पुण्यां ॥
- 25निरीक्ष्य स मुहूर्तं तु ददर्श भरतो । राममासीनं जटामण्डलधारिणम् ॥
- 26तं तु कृष्णाजिनधरं ।ददर्श राममासीनमभितः ॥
- 27सिंहस्कन्धं महाबाहुं ।पृथिव्याः सागरान्ताया भर्तारं धर्मचारिणम् ॥
- 28उपविष्टं महाबाहुं ।स्थण्डिले दर्भसंस्तीर्णे लक्ष्मणेन च ॥
- 29तं दृष्ट्वा भरतः श्रीमान् ।अभ्यधावत भरतः कैकयीसुतः ॥
- 30दृष्ट्वैव र्तो गिरा ।अशक्नुवन् धारयितुं धैर्याद्वचनमब्रवीत् ॥
- 31यः प्रकृतिभिर्भवेद्युक्तोपासितुम् ।वन्यैर्मृगैरुपासीनः सोऽयमास्ते ममाग्रजः ॥
- 32वासोभिर्बहुसाहस्रैर्यो पुरोचितः । सोऽयमिह प्रवस्ते धर्ममाचरन् ॥
- 33अधारयद्यो विविधाश्चित्राः सुमनसस्तदा ।सोऽयं जटाभारमिमं वहते कथम् ॥
- 34यस्य यज्ञैर्यथोद्दिष्टैर्युक्तो सञ्चयः ।शरीरक्लेशसम्भूतं स धर्मं परिमार्गते ॥
- 35महार्हेण यस्याङ्गमुपसेवितम् । तस्याङ्गमिदं कथमार्यस्य सेव्यते ॥
- 36मन्निमित्तमिदं दुःखं प्राप्तो रामः ।धिग्जीवितं मम लोकविगर्हितम् ॥
- 37इत्येवं ।पादावप्राप्य रामस्य पपात भरतो रुदन् ॥
- 38दुःखाभितप्तो भरतो राजपुत्रो महाबलः ।उक्त्वार्येति सकृद्दीनं पुनर्नोवाच किञ्चन ॥
- 39बाष्पापिहितकण्ठश्च प्रेक्ष्य रामं ।त्येवाथ सङ्क्रुश्य व्याहर्तुं नाशकत्तदा ॥
- 40शत्रुघ्नश्चापि रामस्य ववन्दे ।तावुभौ स समालिङ्ग्य रामश्चाश्रूण्यवर्तयत् ॥
- 41ततः चैवसमीयतू राजसुतावरण्ये ।दिवाकरश्चैव निशाकरश्चयथाम्बरे शुक्रबृहस्पतिभ्याम् ॥
- 42तासमागतांस्तत्र महत्यरण्ये ।वनौकसस्तेऽपि समीक्ष्य सर्वे--प्यश्रूण्यमुञ्चन् प्रविहाय हर्षम् ॥