Vālmīki Rāmāyaṇa · The Foundation of Truth
Tap a verse for its meaning
- 1जाबालेस्तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः ।उवाच परया स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥
- 2भवान् मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मितम् ॥
- 3निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।मानं न लभते सत्सु भिन्नदर्शनः ॥
- 4कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम् ॥
- 5अनार्यस्त्वार्यसङ्काशः शौचाद्धीनस्तथा शुचिः ।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुःशील शीलवानिव ॥
- 6अधर्मं यदीमं ।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥
- 7कश्चेतयानः पुरुषः ।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं ॥
- 8कस्य धास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।अनया वर्तमानो हि वृत्त्या ॥
- 9लोकः कृत्स्नः समुपवर्तते ।यद्वृत्ताः सन्ति राजानस्तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः ॥
- 10सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम् ।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥
- 11ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे । हि लोकेऽस्मिन् परमं गच्छति ॥
- 12उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः ।धर्मः सत्यं परो लोके चोच्यते ॥
- 13सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं श्रिता सदा । सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥
- 14दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास्तस्मात् सत्यपरो भवेत् ॥
- 15एकः लोकमेकः पालयते कुलम् ।मज्जत्येको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते ॥
- 16सोऽहं पितुर्नियोगन्तु किमर्थं नानुपालये । सत्यं सत्येन ॥
- 17नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः । भेत्स्यामि सत्यप्रतिश्रवः ॥
- 18सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥
- 19प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।भारः सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥
- 20क्षात्त्रं धर्ममहं त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥
- 21कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य च ।अनृतं जिह्वया चाह ॥
- 22भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।स्वर्गस्थं चानुपश्यन्ति भजेत तत् ॥
- 23श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम् ।आह युक्तिकरैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥
- 24कथं ह्यहं वनवासमिमं गुरौ ।भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा ॥
- 25स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा । सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥
- 26वनवासं वसन्नेवं शुचि ।मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितॄन् देवांश्च ॥
- 27सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये । श्रद्दधानस्सन् कार्याकार्यविचक्षणः ॥
- 28कर्मभूमिमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां ॥
- 29शतं देवराट् त्रिदिवङ्गतः ।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥
- 30अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाःनिशम्य त ।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजोविगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥
- 31सत्यं च धर्मं च पराक्रमं चभूतानुकम्पां प्रियवादिताश्च ।द्विजातिदेवातिथिपूजनं चपन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥
- 32तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थम्एकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।धर्मं चरन्तः सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥
- 33निन्दाम्यहं कर्म पितुः कृतं तत्यस्त्वामगृह्णा ।बुद्ध्यानयैवंविधया चरन्तम्सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥
- 34यथा हि चोरः स तथा हि बुद्धःतथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।तस्माद्धि यः शङ्क्यतमः प्रजानाम्न बुधः स्यात् ॥
- 35त्वत्तो जनाः वराश्चशुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।जित्वा सदेमं च परञ्च लोकम्तस्माद्द्विजाः स्वस्ति हुतं कृतं च ॥
- 36धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेताःतेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।अहिंसका वीतमलाश्च लोकेभवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥
- 37इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषंरामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।उवाच तथ्यं पुनरास्तिकं चसत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥
- 38न नां वचनं ब्रवीम्यहम्न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन ।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवम्भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥
- 39स चापि कालोऽयमुपागतश्शनैःयथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।निवर्तनार्थं तव राम कारणात्प्रसादनार्थं तु मयैतदीरितम् ॥