Vālmīki Rāmāyaṇa · A Winter Morning by the Godāvarī
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2स कदाचित्प्रभातायां शर्वर्यां ।प्रययावभिषेकार्थं रम्यां गोदावरीं नदीम् ॥
- 3। ॥
- 4अयं स कालः सम्प्राप्तः प्रियो यस्ते ।अलङ्कृत इवाभाति येन शुभः ॥
- 5नीहारपरुषो लोकः पृथिवी सस्यशालिनी ।जलान्यनुपभोग्यानि सुभगो ॥
- 6नवाग्रयणपूजाभिरभ्यर्च्य ।कृताग्रयणकाः काले सन्तो ॥
- 7प्राज्यकामा सम्पन्नतरगोरसाः ।विचरन्ति महीपाला यात्रास्था ॥
- 8सेवमाने दृढं सूर्ये दिशमन्तकसेविताम् ।विहीन स्त्री नोत्तरा दिक्प्रकाशते ॥
- 9। ॥
- 10अत्यन्तसुखसञ्चारा मध्याह्ने सुखाः । सुभगादित्याश्छायासलिलदुर्भगाः ॥
- 11सनीहाराः समारुताः ।शून्यारण्या हिमध्वस्ता दिवसा भान्ति साम्प्रतम् ॥
- 12निवृत्ताकाशशयनाः पुष्यनीता हिमारुणाः ।शीता वृद्धतरा यामास्त्रियामा यान्ति साम्प्रतम् ॥
- 13रविसङ्क्रान्तसौभाग्यस्तुषारारुणमण्डलः ।निःश्वासान्ध इवादर्शश्चन्द्रमा न प्रकाशते ॥
- 14तुषारमलिना पौर्णमास्यां न राजते । चातपश्यामा लक्ष्यते न तु शोभते ॥
- 15प्रकृत्या शीतलस्पर्शो हिमविद्धश्च साम्प्रतम् ।प्रवाति काले ॥
- 16बाष्पच्छन्नान्यरण्यानि च ।शोभन्तेऽभ्युदिते सूर्ये नदद्भिः ॥
- 17खर्जूरपुष्पाकृतिभिः शिरोभिः पूर्णतण्डुलैः ।शोभन्ते किञ्चिदानम्राः ॥
- 18। ॥
- 19अग्राह्यवीर्यः पूर्वाह्णे स्पर्शतः सुखः ।संरक्तः किञ्चिदापाण्डुरातपः शोभते क्षितौ ॥
- 20किञ्चित्प्रक्लिन्न ।वनानां शोभते भूमिर्निविष्टतरुणातपा ॥
- 21स्पृशंस्तु विपुलं शीतमुदकं सुखम् ।अत्यन्ततृषितो वन्यः प्रतिसंहरते ॥
- 22एते हि समुपासीना विहगा जलचारिणः ।न विगाहन्ति सलिलमप्रगल्भा इवाहवम् ॥
- 23अवश्यायतमोनद्धा नीहारतमसा वृताः ।प्रसुप्ता इव लक्ष्यन्ते विपुष्पा ॥
- 24बाष्पसञ्छन्नसलिला रुतविज्ञेय ।हिमार्द्रवालुकैस्तीरैः सरितो भान्ति साम्प्रतम् ॥
- 25तुषारपतनाच्चैव मृदुत्वाद्भास्करस्य च ।शैत्यादगाग्रस्थमपि प्रायेण ॥
- 26जराजर्झरितैः शीर्णकेसरकर्णिकैः ।नालशेषैर्हिमध्वस्तैर्न भान्ति ॥
- 27अस्मिंस्तु काले दुःखसमन्वितः ।तपश्चरति धर्मात्मा त्वद्भक्त्या पुरे ॥
- 28। ॥
- 29सोऽपि वेलामिमां नूनमभिषेकार्थमुद्यतः ।वृतः प्रकृतिभिर्नित्यं प्रयाति सरयूं नदीम् ॥
- 30अत्यन्तसुखसंवृद्धः सुकुमारः सुखोचितः ।कथं न्वपररात्रेषु सरयूमवगाहते ॥
- 31पद्मपत्रेक्षणो वीरः श्यामो निरुदरो महान् ।धर्मज्ञः सत्यवादी च ह्रीनिषेधो ॥
- 32प्रियाभिभाषी मधुरो दीर्घबाहुररिन्दमः ।सन्त्यज्य विविधान् भोगानार्यं श्रितः ॥
- 33। ॥
- 34न पित्र्यमनुवर्तन्ते मातृकं द्विपदा इति ।ख्यातो लोकप्रवादोऽयं भरतेनान्यथा कृतः ॥
- 35भर्ता दशरथो यस्याः साधुश्च भरतः सुतः ।कथं नु साम्बा तादृशी क्रूरशीलिनी ॥
- 36। ॥
- 37न तेऽम्बा तात गर्हितव्या कथञ्चन ।तामेवेक्ष्वाकुनाथस्य भरतस्य कथां कुरु ॥
- 38निश्चितापि हि मे बुद्धि दृढव्रता ।भरतस्नेहसन्तप्ता बालिशीक्रियते पुनः ॥
- 39संस्मराम्यस्य प्रियाणि मधुराणि च ।हृद्यान्यमृतकल्पानि मनः प्रह्लादनानि च ॥
- 40कदा न्वहं समेष्यामि महात्मना । च वीरेण त्वाया च रघुनन्दन ॥
- 41इत्येवं विलपंस्तत्र प्राप्य गोदावरीं नदीम् ।चक्रेऽभिषेकं काकुत्स्थः सानुजः सह ॥
- 42। ॥
- 43कृताभिषेकः स रराज सीताद्वितीयः सह ।कृताभिषेको गिरिराजपुत्र्यारुद्रः सनन्दी भगवानिवेशः ॥