Vālmīki Rāmāyaṇa · The Fall of Jaṭāyus
Tap a verse for its meaning
- 1इत्युक्तस्य यथान्यायं रावणस्य ।क्रुद्धस्याग्निनिभाः सर्वा रेजुर्विंशति ॥
- 2संरक्तनयनः कोपात्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।राक्षसेन्द्रोऽभिदुद्राव पतगेन्द्रममर्षणः ॥
- 3स सम्प्रहारस्तुमुलस्तयोस्तस्मिन् महावने ।बभूव वातोद्धतयोर्मेघयोर्गगने यथा ॥
- 4तद्बभूवाद्भुतं युद्धं गृध्रराक्षसयोस्तदा ।सपक्षयोर्माल्यवतोर्महापर्वतयोरिव ॥
- 5। ॥
- 6स तानि शरजालानि गृध्रः ।जटायुः रावणास्त्राणि सम्युगे ॥
- 7। ॥
- 8अथ क्रोधाद्दशग्रीवो जग्राह दश मार्गणान् । घोरान् शत्रुमर्दनकाङ्क्षया ॥
- 9स तैर्बाणैर्महावीर्यः पूर्णमुक्तैरजिह्मगैः ।बिभेद निशितैस्तीक्ष्णैर्गृध्रं घोरैः ॥
- 10स राक्षसरथे पश्यन् जानकीं ।अचिन्तयित्वा तान् बाणान् राक्षसं समभिद्रवत् ॥
- 11ततोऽस्य सशरं चापं मुक्तामणिविभूषितम् ।चरणाभ्यां महातेजा बभञ्ज ॥
- 12ततोऽन्यद्धनुरादाय रावणः ।ववर्ष शतशोऽथ सहस्रशः ॥
- 13शरैरावारितस्तस्य सम्युगे पतगेश्वरः ।कुलायमुपसम्प्राप्तः पक्षीव तदा ॥
- 14स तानि शरवर्षाणि पक्षाभ्यां च विधूय च ।चरणाभ्यां महातेजा बभञ्जास्य ॥
- 15तच्चाग्निसदृशं दीप्तं रावणस्य ।पक्षाभ्यां स महावीर्यो तगेश्वरः ॥
- 16काञ्चनोरश्छदान् दिव्यान् पिशाचवदनान् ।तांश्चास्य जवसम्पन्नान् जघान बली ॥
- 17वरं त्रिवेणुसम्पन्नं कामगं पावकार्चिषम् ।मणिहेमविचित्राङ्गं बभञ्ज च ॥
- 18पूर्णचन्द्रप्रतीकाशं छत्रं च व्यजनैः सह ।पातयामास ग्राहिभी राक्षसैः सह ॥
- 19सारथेश्चास्य वेगेन तुण्डेनैव महच्छिरः ।पुनर्व्यपाहरच्छ्रीमान् महाबलः ॥
- 20स विरथो हताश्वो हतसारथिः ।अङ्केनादाय वैदेहीं पपात भुवि रावणः ॥
- 21। ॥
- 22परिश्रान्तं तु तं दृष्ट्वा पक्षियूथपम् ।उत्पपात पुनर्हृष्टो मैथिलीं गृह्य रावणः ॥
- 23तं प्रहृष्टं निधायाङ्के गच्छन्तं । समुत्पत्य समभिद्रुत्य रावणम् ॥
- 24समावार्य महातेजा जटायुरिदमब्रवीत् । भार्यां रामस्य रावण ॥
- 25हरस्येनां खलु रक्षसाम् ।समित्रबन्धुः सामात्यः सबलः सपरिच्छदः ॥
- 26विषपानं पिबस्येतत्पिपासित इवोदकम् ।अनुबन्धमजानन्तः कर्मणामविचक्षणाः ॥
- 27। ॥
- 28वधाय बडिशं गृह्य सामिषं जलजो यथा ।न हि जातु दुराधर्षो तव रावण ॥
- 29। ॥
- 30तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः । यदि शूरोऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण ॥
- 31। ॥
- 32विनाशायात्मनोऽधर्म्यं प्रतिपन्नोऽसि कर्म तत् ।पापानुबन्धो वै यस्य कर्मणः कर्म को नु तत् ॥
- 33कुर्वीत लोकाधिपतिः स्वयम्भूर्भगवानपि ।एवमुक्त्वा शुभं वाक्यं जटायुस्तस्य रक्षसः ॥
- 34निपपात भृशं पृष्ठे दशग्रीवस्य ।तं गृहीत्वा नखैस्तीक्ष्णैर्विरराद समन्ततः ॥
- 35अधिरूढो गजारोहो यथा स्या ।विरराद नखैरस्य तुण्डं पृष्ठे समर्पयन् ॥
- 36केशांश्चोत्पाटयामास ।स तथा गृध्रराजेन क्लिश्यमानो मुहुर्मुहुः ॥
- 37सन् प्राकम्पत स रावणः ।स परिष्वज्य वैदेहीं रावणः ॥
- 38भिजघानाशु जटायुं क्रोधमूर्छितः ।जटायुस्तमभिक्रम्य तुण्डेनास्य ॥
- 39तदा व्यपाहरदरिन्दमः ।सञ्छिन्नबाहोः सद्यैव बाहवः सहसाऽभवन् ॥
- 40विषज्वालावलीयुक्ता पन्नगाः ।ततः क्रोधाद्दशग्रीवः सीतामुत्सृज्य रावणः ॥
- 41मुष्टिभ्यां चरणाभ्यां च गृध्रराजमपोथयत् ।ततो मुहूर्तं सङ्ग्रामो बभूवातुलवीर्ययोः ॥
- 42राक्षसानां च मुख्यस्य पक्षिणां प्रवरस्य च ।तस्य व्यायच्छमानस्य स रावणः ॥
- 43पक्षौ पार्श्वौ च पादौ च खड्गमुद्धृत्य सोऽच्छिनत् ।स सहसा रक्षसा रौद्रकर्मणा ।निपपात हतो गृध्रो धरण्यामल्पजीवितः ॥
- 44तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम् ।अभ्यधावत स्वबन्धुमिव दुःखिता ॥
- 45। ॥
- 46ततस्तु तं पत्ररथं महीतलेनिपातितं रावणवेगमर्दितम् ।पुनः परिष्वज्य रुरोद सीता जनकात्मजा तदा ॥