Vālmīki Rāmāyaṇa · The Encounter with Kabandha
Tap a verse for its meaning
- 1कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ ।अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम् ॥
- 2तौ दिशं दक्षिणां गत्वा ।अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिजग्मतुः ॥
- 3। ॥
- 4व्यतिक्रम्य तु वेगेन ।सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ ॥
- 5ततः परं त्रिक्रोशं गम्य राघवौ ।क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥
- 6नानामेघघनप्रख्यं सर्वतः ।नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानाव्यालमृगैर्युतम् ॥
- 7। ॥
- 8ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं तदा ।क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य ॥
- 9दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम् ।नानासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं ॥
- 10ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ ।पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥
- 11आसाद्य तौ दर्यास्तस्या विदूरतः ।ददृशाते महारूपां राक्षसीं ॥
- 12भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम् ।लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालां परुषत्वचम् ॥
- 13भक्षयन्तीं मृगान् भीमान् विकटां ।प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 14सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः ।एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा लक्ष्मणम् ॥
- 15उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा ।अहं त्वयोमुखी नाम लाभस्ते त्वमसि प्रियः ॥
- 16पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च ।आयुःशेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥
- 17एवमुक्तस्तु लक्ष्मणः ।कर्णनासौ स्तनौ चास्या निचकर्तारिसूदनः ॥
- 18कर्णनासे तु विस्वरं सा च ।यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी भीमदर्शना ॥
- 19तस्यां गतायां गहनं विशन्तौ वनमोजसा ।आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 20लक्ष्मणस्तु महातेजाः सत्त्ववाञ्छीलवाञ्छुचिः ।अब्रवी भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥
- 21। ॥
- 22तस्मा त्वं कुरुष्व वचनं हितम् ।ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥
- 23एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः ।आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥
- 24तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा ।सञ्जज्ञे व तद्वनम् ॥
- 25संवेष्टितमिवात्यर्थं गगनं ।वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव ॥
- 26तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः ।ददर्श सुमहाकायं राक्षसं ॥
- 27। ॥
- 28। ॥
- 29अग्निज्वालानिकाशेन दीप्यता ।महापक्ष्मेण विपुलेनायतेन च ॥
- 30एकेनोरसि ।महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम् ॥
- 31। ॥
- 32। ॥
- 33स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः ।अथ तौ समभिक्रम्य ददर्शतुः ॥
- 34महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम् ।कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥
- 35स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भूजौ ।जग्राह सहितावेव राघवौ ॥
- 36दृढधन्वानौ तिग्मतेजोवपुर्धरौ ।भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥
- 37तत्र शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे ।बाल्यादनाश्रयत्वाच्च लक्ष्मणस्त्वतिविव्यथे ॥
- 38उवाच च सन् राघवं ।पश्य मां वीर विवशं राक्षसस्य वशं गतम् ॥
- 39मयैकेन विनिर्युक्तः राघव ।मां हि भूतबलिं दत्त्वा पलायस्व यथासुखम् ॥
- 40वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः ।प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥
- 41तत्र मां राम स्मर्तुमर्हिसि सर्वदा ।लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥
- 42मा स्म त्रासं कृथा वीर न हि त्वादृग्विषीदति ।एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 43पप्रच्छ घननिर्घोषः कबन्धो ।कौ युवां महाखड्गधनुर्धरौ ॥
- 44। ॥
- 45इमं देशमनुप्राप्तौ ह तिष्ठतः ।सबाणचापखड्गौ च ॥
- 46ममास्यमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य ॥
- 47उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन ।कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं ॥
- 48व्यसनं प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम् । सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥
- 49त्वां च मां च व्यसनैः पश्य मोहितौ ।नातिभारोऽस्ति सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥
- 50। ॥
- 51इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमोमहायशा प्रतापवान् ।अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषंस्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत् ॥