Vālmīki Rāmāyaṇa · The Passing of Jaṭāyu
Tap a verse for its meaning
- 1रामः सम्प्रेक्ष्य तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम् ।सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 2ममायं नूनमर्थेषु यतमानो ।राक्षसेन हतः सङ्ख्ये प्राणांस्त्यक्ष्यति ॥
- 3अयमस्य शरीरेऽस्मिन्प्राणो लक्ष्मण विद्यते ।तथाहि स्वरहीनोऽयं समुदीक्षते ॥
- 4जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः ।सीतामाख्याहि वधमाख्याहि चात्मनः ॥
- 5किं निमित्तोऽहरत्सीतां रावणस्तस्य किं मया ।अपराधं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥
- 6कथं तच्चन्द्रसङ्काशं मुखमासीन्मनोहरम् ।सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन्काले ॥
- 7कथं वीर्यः कथं रूपः किं कर्मा स च राक्षसः ।क्व चास्य भवनं ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥
- 8तमुद्वीक्ष्याथ विलपन्तमनन्तरम् ।वाचाऽतिसन्नया रामं जटायुरिदमब्रवीत् ॥
- 9हृता सा राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा ।मायामास्थाय विपुलां सङ्कुलाम् ॥
- 10मे तात पक्षौ छित्त्वा स राक्षसः ।सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणां दिशम् ॥
- 11मे प्राणाः दृष्टिर्भ्रमति राघव ।पश्यामि वृक्षान्सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥
- 12येन यातो सीतामादाय रावणः ।विप्रनष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामि प्रतिपद्यते ॥
- 13विन्दो नाम मुहूर्तोऽयं स च काकुत्स्थ नाबुधत् ।त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ॥
- 14झषवद्बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ।न च त्वया कार्या जनकस्य सुतां प्रति ॥
- 15वैदेह्या क्षिप्रं हत्वा तं राक्षसं रणे । गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः ॥
- 16आस्यात्सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ।पुत्रो साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ॥
- 17इत्युक्त्वा दुर्लभान्प्राणान्मुमोच ।ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य ॥
- 18त्यक्त्वा शरीरं गृध्रस्य जग्मुः प्राणा ।स शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा ॥
- 19विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात ।तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम् ॥
- 20। ॥
- 21अनेन विशीर्णमिह पक्षिणा ।अनेकवार्षिको यस्तु ॥
- 22सोऽयमद्य हतः शेते कालो हि ।पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे ॥
- 23सीतामभ्यवपन्नो वै रावणेन बलीयसा ।गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत् ॥
- 24मम हेतोरयं प्राणान्मुमोच ।सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो ॥
- 25। ॥
- 26यथा विनाशो गृध्रस्य मत्कृते च ।राजा दशरथः श्रीमान्यथा मम ॥
- 27पूजनीयश्च मान्यश्च तथाऽयं पतगेश्वरः ।सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि ॥
- 28गृध्रराजं दिधक्षामि मत्कृते निधनं गतम् ।नाथं पतगलोकस्य चितामारोप्य राघव ॥
- 29। ॥
- 30। ॥
- 31गृध्रराज संस्कृतश्च मया व्रज ।एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम् ॥
- 32ददाह रामो स्वबन्धुमिव दुःखितः ।रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान् ॥
- 33स्थूलान्हत्वा महारोहीननु तस्तार तं द्विजम् ।रोहिमांसानि चोत्कृत्य महायशाः ॥
- 34। ॥
- 35तत्स्वर्गगमनं तस्य पित्र्यं रामो जजाप ह ।ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ ॥
- 36उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ । जले गृध्राय राघवौ ।स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ॥
- 37। ॥
- 38कृतोदकौ तावपि स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मुतुः ।प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनोवनं सुरेन्द्राविव ॥