Vālmīki Rāmāyaṇa · The Road to Pampā and Ṛśyamūka
Tap a verse for its meaning
- 1निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने ।वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः पुनरब्रवीत् ॥
- 2एष राम यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः ।प्रतीचीं दिशमाश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः ॥
- 3जम्बूप्रियालपनसप्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकाः ।अश्वत्थाः कर्णिकाराश्च चूताश्चान्ये च पादापाः ॥
- 4धन्वना नागवृक्षाश्च तिलका नक्तमालकाः ।नीलाशोकाः कदम्बाश्च करवीराश्च ॥
- 5अग्निमुख्या अशोकाश्च पारिभद्रकाः ।तानारूह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान् बलात् ॥
- 6फलान्यमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः ।तदतिक्रम्य काकुत्स्थ वनं पुष्पितपादपम् ॥
- 7नन्दनप्रतिमं चान्यत् कुरवो ह्युत्तरा इव ।सर्वकामफला वृक्षाः पादपास्तु ॥
- 8सर्वे च वने चैत्ररथे यथा ।फलभारानतास्तत्र महाविटपधारिणः ॥
- 9शोभन्ते सर्वतस्तत्र ।तानारुह्याथ वा भूमौ पातयित्वा यथासुखम् ॥
- 10फलान्यमृतकल्पानि लक्ष्मणस्ते प्रदास्यति । वरान् देशान् शैलाच्छैलं वनाद्वनम् ॥
- 11ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः ।अशर्करामविभ्रंशां समतीर्थामशैवलाम् ॥
- 12राम सञ्जातवालूकां कमलोत्पलशालिनीम् ।तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश्चैव राघव ॥
- 13वल्गुस्वना निकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः ।नोद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा शुभाः ॥
- 14स्थूलांस्तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः ।रोहितान् वक्रतुण्डांश्च नडमीनांश्च राघव ॥
- 15पम्पायामिषुभिर्मत्स्यांस्तत्र राम वरान् हतान् ।निस्त्वक्पक्षानयस्तप्तानकृशानेककण्टकान् ॥
- 16तव समायुक्तो लक्ष्मणः सम्प्रदास्यति ।भृशं ते खादतो मत्स्यान् पम्पायाः पुष्पसञ्चये ॥
- 17पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतमनामयम् ।उद्धृत्य सतताक्लिष्टं ॥
- 18। ॥
- 19। ॥
- 20सायाह्ने विचरन् राम विटपीन् माल्यधारिणः ।शीतोदकं च पम्पाया दृष्ट्वा ॥
- 21सुमनोभिश्चितांस्तत्र तिलकान्नक्तमालकान् ।उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव ॥
- 22न तानि कश्चिन्माल्यानि तत्रारोपयिता नरः ।न च वै म्लानतां यान्ति न च शीर्यन्ति राघव ॥
- 23मतङ्गशिष्यास्तत्रासन्नृषयः सुसमाहिताः ।तेषां भाराभितप्तानां वन्यमाहरतां गुरोः ॥
- 24ये प्रपेतुर्महीं तूर्णं शरीरात् ।तानि जातानि माल्यानि मुनीनां तपसा तदा ॥
- 25। ॥
- 26। ॥
- 27। ॥
- 28। ॥
- 29विविधास्तत्र वै नागा वने तस्मिंश्च पर्वते ।ऋषेस्तस्य विधानात्तच्च काननम् ॥
- 30मतङ्गवनमित्येव विश्रुतं रघुनन्दन ।तस्मिन्नन्दनसङ्काशे देवारण्योपमे वने ॥
- 31नानाविहगसङ्कीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः ।ऋश्यमूकश्च पम्पायाः पुरस्तात् पुष्पितद्रुमः ॥
- 32। ॥
- 33। ॥
- 34न त्वेनं विषमाचारः धिरोहति ।यस्तु तं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति ॥
- 35तत्रैव प्रहरन्त्येनं सुप्तमादाय ।तत्रापि शिशुनागानामाक्रन्दः श्रूयते महान् ॥
- 36क्रीडतां राम पम्पायां मतङ्गारण्यवासिनाम् ।सिक्ता रुधिरधाराभिः संहृत्य ॥
- 37प्रचरन्ति पृथक्कीर्णा मेघवर्णास्तरस्विनः ।ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं शीतमव्ययम् ॥
- 38निर्वृताः संविगाहन्ते वनानि ।ऋक्षांश्च द्वीपिनश्चैव नीलकोमलकप्रभान् ॥
- 39रुरूनपेतापजयान् दृष्ट्वा शोकं जहिष्यसि ।राम तस्य तु शैलस्य ॥
- 40। ॥
- 41फलमूलान्वितो रम्यो नानामृगसमावृतः ।तस्यां वसति सुग्रीवश्चतुर्भिः सह वानरैः ॥
- 42कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यावतिष्ठते ।कबन्धस्त्वनुशास्यैवं तावुभौ रामलक्ष्मणौ ॥
- 43। ॥
- 44प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यमूचतुरन्तिके ।गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थमिति तावब्रवीत्स च ।सुप्रीतौ तावनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस्तदा ॥
- 45स तत्कबन्धः प्रतिपद्य रूपंवृतः श्रिया भास्करतुल्यदेहः ।निदर्शयन् राममवेक्ष्य खस्थःति तदाऽभ्युवाच ॥