Vālmīki Rāmāyaṇa · The Passing of Vālī
Tap a verse for its meaning
- 1वीक्षमाणस्तु सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन् ।आदावेव तु सुग्रीवं ददर्श त्वात्मजाग्रतः ॥
- 2तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरः ।आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत् ॥
- 3सुग्रीव न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात् ।कृष्यमाणं भविष्येण मां बलात् ॥
- 4युगपद्विहितं न मन्ये सुखमावयोः ।सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं तात नान्यथा ॥
- 5प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम् ।मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि ॥
- 6जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलामिमाम् ।प्रजहाम्येष वै तूर्णं महच्चागर्हितं ॥
- 7अस्यां त्वहमवस्थानां वीर वक्ष्यामि यद्वचः ।यद्यप्यसुकरं राजन् कर्तुमेव तदर्हसि ॥
- 8सुखार्हं सुखसंवृद्धिं बालमेनमबालिशम् ।बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम् ॥
- 9मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमि ।मया हीनमहीनार्थं सर्वतः ॥
- 10त्वमेवास्य हि च परित्राता च सर्वतः ।भयेष्वभयदश्चैव यथाऽहं प्लवगेश्वर ॥
- 11एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया ।रक्षसां तु वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति ॥
- 12अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे ।करिष्यत्येष तारेय तरुणोऽङ्गदः ॥
- 13चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये ।औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ॥
- 14यदेषा साध्विति ब्रूयात् कार्यं त ।न हि किञ्चिदन्यथा परिवर्तते ॥
- 15च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया ।स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्याद्विमानितः ॥
- 16इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव ।उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि ॥
- 17इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना ।हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट् ॥
- 18तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन्युक्तमतन्द्रितः ।जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम् ॥
- 19तां मालां दत्त्वा वाली दृष्ट्वाऽऽत्मजं स्थितम् ।संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत् ॥
- 20भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये ।सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ॥
- 21यथा हि त्वं सततं मया ।न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते ॥
- 22मास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिन्दम ।भर्तुरर्थपरो सुग्रीववशगो भव ॥
- 23न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते ।उभयं हि महान् दोषस्तस्मादन्तरदृग्भव ॥
- 24इत्युक्त्वाऽथ शरसम्पीडितो भृशम् ।विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः ॥
- 25ततो विचुक्रुशुस्तत्र वानरा ।परिदेवयमानास्ते सर्वे प्लवगपुङ्गवाः ॥
- 26ह्यद्य सीत्स्वर्गते वानराधिपे ।उद्यानानि च शून्यानि पर्वताः काननानि च ॥
- 27हते निष्प्रभा वानराः कृताः ।येन दत्तं महद्युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः ॥
- 28महाबाहो ।नैव रात्रौ न दिवसे तद्युद्धमुपशाम्यति ॥
- 29ततस्तु षोडशे वर्षे गोलभो विनिपातितः ।हत्वा तं दुर्विनीतं तु वाली दंष्ट्राकरालवान् ।सर्वाभयकरोऽस्माकं कथमेष निपातितः ॥
- 30हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदाप्लवङ्गमास्तत्र ।वनेचराः सिंहयुते महावनेयथा हि गावो निहते गवां पतौ ॥
- 31ततस्तु मृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा ।जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनंमहाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता ॥