Vālmīki Rāmāyaṇa · The Golden Cave of Ṛkṣabila
Tap a verse for its meaning
- 1सह ताराङ्गदाभ्यां तु सङ्गम्य कपिः ।विचिनोति स्म गुहाश्च गहनानि च ॥
- 2शिलाश्च सरितस्तथा ।विषमेषु नगेन्द्रस्य च ॥
- 3आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं ।तेषां तत्रैव वसतां स कालो ॥
- 4स हि देशो गुहागहनवान् महान् ।तत्र सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम् ॥
- 5परस्परेण हनुमानन्योन्यस्याविदूरतः ।गजो गवाक्षो गवयः शरभो ॥
- 6मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नलः ।अङ्गदो तारश्च ॥
- 7देशान् मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ।विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम् ॥
- 8दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम् । श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः ॥
- 9अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते ।ततः हंसाश्च सारसाश्चापि निष्क्रमन् ॥
- 10जलार्द्रा रक्ताङ्गाः पद्मरेणुभिः ।ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि ॥
- 11विस्मयव्यग्रमनसो बभूवु ।सञ्जातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः ॥
- 12अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः ।नानासत्त्वसमाकीर्णं ॥
- 13दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः ।ततः हनुमान् पवनात्मजः ॥
- 14अब्रवीद्वानरान् सर्वान् ।गिरिजालावृतान् देशान् मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ॥
- 15वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्याम ।अस्माच्चापि क्रौञ्चाश्च सह सारसैः ॥
- 16जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च स्म सर्वतः ।नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः ॥
- 17तथा चेमे बिलद्वारे ।इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशु ॥
- 18हरयो ददृशू ।निशाम्य तस्मात्सिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्षिणः ॥
- 19प्रविष्टा बिलं तिमिरसंवृतम् ।न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः ॥
- 20वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते ।ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं ॥
- 21प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम् ।ततस्तस्मिन् बिले दुर्गे नानापादपसङ्कुले ॥
- 22अन्योन्यं सम्परिष्वज्य जग्मु ।ते नष्टसञ्ज्ञास्तृषिताः सम्भ्रान्ताः सलिलार्थिनः ॥
- 23परिपेतुर्बिले तस्मिन् कञ्चित्कालमतन्द्रिताः ।ते कृशा परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः ॥
- 24आलोकं ददृशुर्वीरा तदा ।ततस्तं देशमागम्य सौम्यं ॥
- 25ददृशुः ।सालांस्तालांश्च पुन्नागान् ककुभान् वञ्जुलान् धवान् ॥
- 26। ॥
- 27आपीडैश्च लताभिश्च ।तरुणादित्यसङ्काशान् ॥
- 28विभ्राजमानान् वपुषा पादपांश्च ।नीलवैडूर्यवर्णाश्च पतगावृताः ॥
- 29महद्भिः काञ्चनैः पद्मैर्वृता ।जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः ॥
- 30नलिनीस्तत्र ददृशुः ।काञ्चनानि राजतानि तथैव च ॥
- 31च ।हैमराजतभौमानि वैडूर्यमणिमन्ति च ॥
- 32ददृशुस्तत्र हरयो सर्वशः ।पुष्पितान् फलिनो वृक्षान् ॥
- 33मधूनि च समन्ततः ।मणिकाञ्चनचित्राणि च ॥
- 34महार्हाणि च यानानि ददृशुस्ते समन्ततः ।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च सञ्चयान् ॥
- 35अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च सञ्चयान् ।शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥
- 36च पानानि मधूनि रसवन्ति च ।दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च सञ्चयान् ॥
- 37कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च सञ्चयान् ।तत्र तत्र च विन्यस्तान् दीप्तान् वैश्वानरप्रभान् ॥
- 38ददृशुर्वानराः शुभ्रान् ।तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तस्मि ॥
- 39ददृशुर्वानराः शूराः स्त्रियं काञ्चिददूरतः ।तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ता ॥
- 40।विस्मिता हरयस्तत्र व्यवातिष्ठन्त सर्वशः ।पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम् ॥
- 41ततो हनूमान् कृताञ्जलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम् ।पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं चरत्नानि हेमानि वदस्व कस्य ॥