Vālmīki Rāmāyaṇa · The Inner Chambers of Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विपुलमायतम् ।ददर्श भवनश्रेष्ठं ॥
- 2अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं हि तत् ।भवनं ॥
- 3मार्गमाणस्तु सीतामायतलोचनाम् ।सर्वतः परिचक्राम हनुमानरिसूदनः ॥
- 4उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन् ।आससादाथ ॥
- 5चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च ।परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः ॥
- 6राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम् ।आहृताभिश्च राजकन्याभिरावृतम् ॥
- 7तन्नक्रमकराकीर्णं ।वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम् ॥
- 8या हि लक्ष्मीर्या चेन्द्रे हरिवाहने ।सा रावणगृहे सर्वा नित्यमेवानपायिनी ॥
- 9या च राज्ञः यमस्य वरुणस्य च ।तादृशी तद्विशिष्टा वा रक्षोगृहेष्विह ॥
- 10तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थं वेश्म चान्यत्सुनिर्मितम् ।बहुनिर्यूहसङ्कीर्णं ददर्श ॥
- 11। ॥
- 12। ॥
- 13ईहामृगसमायुक्तैः ।सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया ॥
- 14मेरुमन्दरसङ्काशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् । शुभाकारैः सर्वतः समलङ्कृतम् ॥
- 15। ॥
- 16जालवातायनैर्युक्तं काञ्चनैः स्फाटिकैरपि । ॥
- 17विचित्रेण मणिभिश्च महाधनैः ।निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिस्तलेनाभिविराजितम् ॥
- 18च रक्तेन तपनीयनिभेन च । युक्तमादित्यतरुणोपमम् ॥
- 19कूटागारैर्वराकारैर्विविधैः समलङ्कृतम् ।विमानं पुष्पकं दिव्यमारुरोह ॥
- 20तत्रस्थः स तदा गन्धं ।दिव्यं सम्मूर्छितं जिघ्र ॥
- 21स गन्धस्तं महासत्त्वं बन्धुर्बन्धुमिवोत्तमम् ।इत एहीत्युवाचेव तत्र यत्र स रावणः ॥
- 22ततस्तां प्रस्थितः शालां ददर्श महतीं शुभाम् ।रावणस्य मनःकान्तां कान्तामिव वरस्त्रियम् ॥
- 23मणिसोपानविकृतां हेमजालविराजिताम् ।स्फाटिकैरावृततलां दन्तान्तरितरूपिकाम् ॥
- 24मुक्ताभिश्च प्रवालैश्च रूप्यचामीकरैरपि ।विभूषितां सुबहुस्तम्भभूषिताम् ॥
- 25समैरृजुभिरत्युच्चैः समन्तात्सुविभूषितैः ।स्तम्भैः पक्षैरिवात्युच्चै ॥
- 26महत्या कुथयास्तीर्णां ।पृथिवीमिव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहमालिनीम् ॥
- 27नादितां मत्तविहगैर्दिव्यगन्धाधिवासिताम् ।परार्ध्यास्तरणोपेतां ॥
- 28विमलां हंसपाण्डुराम् ।चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम् ॥
- 29मनःसंह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम् ।तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः सञ्जननीमिव ॥
- 30इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैश्च पञ्चपञ्चभिरुत्तमैः ।तर्पयामास तदा रावणपालिता ॥
- 31स्वर्गोऽयं देवलोकोऽयमिन्द्रस्येयं पुरी भवेत् ।सिद्धिर्वेयं परा हि स्यादित्यमन्यत ॥
- 32पश्यत्प्रदीपांस्तत्र काञ्चनान् ।धूर्तानिव महाधूर्तैर्देवनेन पराजितान् ॥
- 33दीपानां च प्रकाशेन च ।अर्चिर्भिर्भूषणानां च प्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत ॥
- 34ततोऽपश्यत्कुथासीनं नानावर्णाम्बरस्रजम् ।सहस्रं वरनारीणां नानावेषविभूषितम् ॥
- 35परिवृत्तेऽर्धरात्रे तु ।क्रीडित्वोपरतं रात्रौ बलवत्तदा ॥
- 36। ॥
- 37तासां संवृतदन्तानि मारुतिः ।अपश्य वदनानि सुयोषिताम् ॥
- 38पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये ।पुनः रात्राविव बभुस्तदा ॥
- 39इमानि नियतं ।अम्बुजानीव फुल्लानि प्रार्थयन्ति पुनः पुनः ॥
- 40इति चामन्यत श्रीमानुपपत्त्या महाकपिः ।मेने हि गुणतस्तानि समानि ॥
- 41सा तस्य शुशुभे शाला ताभिः स्त्रीभिर्विराजिता । प्रसन्ना द्यौस्ताराभिरभिशोभिता ॥
- 42स च ताभिः परिवृतः शुशुभे ।यथा ह्युडुपतिः श्रीमांस्ताराभिरभिसंवृतः ॥
- 43याश्च्यवन्तेऽम्बरात्ताराः ।इमास्ताः सङ्गताः कृत्स्ना इति मेने हरिस्तदा ॥
- 44ताराणामिव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम् ।प्रभा वर्णप्रसादाश्च विरेजुस्तत्र योषिताम् ॥
- 45व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः ।पानव्यायामकालेषु ॥
- 46काश्चित्काश्चिदुद्भ्रान्तनूपुराः ।पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित्परमयोषितः ॥
- 47मुक्ताहारावृताश्चान्याः काश्चि ।व्याविद्धरशनादामाः वाहिताः ॥
- 48सुकुण्डलधराश्चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः । फुल्ला लता इव महावने ॥
- 49चन्द्रांशुकिरणाभाश्च हाराः कासाञ्चिदुत्कटाः । बभुः सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम् ॥
- 50अपरासां च कादम्बा इव पक्षिणः ।हेमसूत्राणि चान्यासां भवन् ॥
- 51हंसकारण्डवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ।आपगा इव ता रेजु पुलिनैरिव ॥
- 52किङ्किणीजालसङ्कोशास्ता हैमविपुलाम्बुजाः ।भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाबभुः ॥
- 53कासाञ्चित्कुचाग्रेषु च संस्थिताः ।बभूवुर्भूषणानीव शुभा ॥
- 54अंशुकान्ताश्च कासाञ्चि ।उपर्युपरि वक्त्राणां व्याधूयन्ते पुनः पुनः ॥
- 55ताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः ।नानावर्णः सुवर्णानां रेजिरे ॥
- 56ववल्गुश्चात्र कासाञ्चि शुभार्चिषाम् ।मुखमारुतसंसर्गान्मन्दं मन्दं ॥
- 57शर्करासवगन्धैश्च प्रकृत्या सुरभिः सुखः ।तासां वदननिःश्वासः रावणं तदा ॥
- 58रावणाननशङ्काश्च काश्चिद्रावणयोषितः ।मुखानि स्म सपत्नीनामुपाजिघ्रन्पुनः पुनः ॥
- 59अत्यर्थं रावणे ता वरस्त्रियः । सपत्नीनां प्रियमेवाचरंस्तदा ॥
- 60बाहूनुपनिधायान्याः ।अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास्तत्र ॥
- 61अन्या चान्यस्यास्तस्याः काश्चित्पुनर्भुजम् ।अपरा त्वङ्कमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपरा भुजौ ॥
- 62ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्य समाश्रिताः । मदस्नेहवशानुगाः ॥
- 63अन्योन्यस्याङ्गसंस्पर्शात्प्रीयमाणाः । सर्वाः सुषुपुस्तत्र योषितः ॥
- 64अन्योन्यभुजसूत्रेण ग्रथिता हि सा ।मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे ॥
- 65लतानां फुल्लानां वायुसेवनात् ।अन्योन्यमालाग्रथितं संसक्त ॥
- 66व्यतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम् ।आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत् ॥
- 67उचितेष्वपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा । शक्य आधातुं ॥
- 68रावणे ताः स्त्रियो विविधप्रभाः ।ज्वलन्तः काञ्चना दीपाः प्रैक्षन्तानिमिषा इव ॥
- 69राजर्षिपितृदैत्यानां गन्धर्वाणां च योषितः ।राक्षसानां च याः कन्यास्तस्य ॥
- 70ताः सर्वा रावणेन हृताः स्त्रियः ।समदा काश्चिदागताः ॥
- 71न तत्र काश्चित्प्रमदाः वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धाः ।न चान्यकामापि न चान्यपूर्वाविना वरार्हां जनकात्मजां ताम् ॥
- 72न चाकुलीना न च हीनरूपानादक्षिणा नानुपचारयुक्ता ।ऽभवत्तस्य न हीनसत्त्वान चापि कान्तस्य न कामनीया ॥
- 73बभूव बुद्धिस्तु यदीदृशी ।इमा यथा राक्षसराजभार्याःसुजातमस्येति हि साधुबुद्धेः ॥
- 74पुनश्च सोऽचिन्तयदार्तरूपोध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता ।अथायमस्यां कृतवान्महात्मालङ्केश्वरः कष्टमनार्यकर्म ॥