Vālmīki Rāmāyaṇa · The Departure of Hanumān
Tap a verse for its meaning
- 1मणिं दत्त्वा ततः हनुमन्तमथाब्रवीत् ।अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः ॥
- 2मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥
- 3स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो ।अस्मिन्कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥
- 4त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।त्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ॥
- 5तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ।स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ॥
- 6शिरसाऽऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं ॥
- 7बाष्पगद्गदया वाचा वाक्यमब्रवीत् ।कुशलं हनुमन्ब्रूयाः सहितौ ॥
- 8सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान्सर्वांश्च वानरान् ।ब्रूयास्त्वं कुशलं धर्मसंहितम् ॥
- 9यथा स च महाबाहुर्मां तारयति ।अस्माद्दुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ॥
- 10जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति ।तत्तथा हनुमन्वाच्यो वाचा धर्ममवाप्नुहि ॥
- 11नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचः श्रुत्वा त्वयेरिताः ।वर्धिष्यते पौरुषं मदवाप्तये ॥
- 12मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव ।पराक्रमविधिं वीरो विधिवत्संविधास्यति ॥
- 13सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥
- 14क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥
- 15न हि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।यस्तस्य क्षिपतो तुमुत्सहतेऽग्रतः ॥
- 16अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं ।स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ॥
- 17स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहते ।त्वन्निमित्तो हि जयो ॥
- 18तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक्सत्यं सुभाषितम् । बहु मेनेऽथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 19ततस्तं प्रस्थितं वीक्षमाणा पुनः पुनः ।न्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ॥
- 20यदि वा मन्यसे वसैकाहमरिन्दम ।कस्मिंश्चित्संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥
- 21मम चेदल्पभाग्यायाः सान्निध्यात्तव ।अस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥
- 22गते हि पुनरागमनाय तु ।प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥
- 23तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव ॥
- 24अयं च सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु ॥
- 25कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति ।तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥
- 26त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।शक्तिः स्या तव वा वा ॥
- 27तदस्मिन्कार्यनिर्योगे वं दुरितक्रमे ।किं पश्यसि समाधानं त्वं हि ॥
- 28काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।पर्याप्तः यशस्यस्ते फलोदयः ॥
- 29बलैः समग्रैर्यदि मां रावणं जित्य सम्युगे ।विजयी स्वपुरीं यायात्तत्तु मे स्या ॥
- 30शरैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥
- 31। ॥
- 32तदर्थोपहितं वाक्यं सहितं हेतुसंहितम् ।निशम्य हनुमाञ्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥
- 33देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः । सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥
- 34स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।क्षिप्रमेष्यति राक्षसानां निबर्हणः ॥
- 35तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो ।मनः सङ्कल्पसम्पाता निदेशे स्थिताः ॥
- 36येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते ।न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥
- 37असकृत्तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा ।प्रदक्षिणीकृता भूमि ॥
- 38मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र ।मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति ॥
- 39अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते ।न हि प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥
- 40। ॥
- 41मम पृष्ठगतौ तौ च दितौ ।त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥
- 42तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ ।आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥
- 43सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः ।त्वामादाय वरारोहे स्वपुरं प्रतियास्यति ॥
- 44तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।न चिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम् ॥
- 45निहते राक्षसेन्द्रेऽस्मिन्सपुत्रामात्यबान्धवे ।त्वं समेष्यसि शशाङ्केनेव ॥
- 46क्षिप्रं त्वं शोकस्य पारं यास्यसि ।रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसेऽचिरात् ॥
- 47एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमा ।गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ॥
- 48तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि ।लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम् ॥
- 49। ॥
- 50शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः ॥
- 51स तु घोरेण ताडितो ।न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥
- 52मा रुदो देवि शोकेन मा भूत्ते मनसोऽप्रियम् ।शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा ह्यसि ॥
- 53। ॥
- 54नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशेऽतिरौद्रे ।न ते चिरादागमनं प्रियस्यक्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम् ॥