Vālmīki Rāmāyaṇa · Hanumān's Counsel to Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1तं समीक्ष्य महासत्त्वं सत्त्ववा ।वाक्यमर्थवदव्यग्रस्तमुवाच दशाननम् ॥
- 2अहं सुग्रीवसन्देशादिह प्राप्तस्तवालयम् ।राक्षसेन्द्र हरीशस्त्वां भ्राता कुशलमब्रवीत् ॥
- 3भ्रातुः शृणु समादेशं सुग्रीवस्य महात्मनः ।धर्मार्थोपहितं वाक्यमिह चामुत्र च क्षमम् ॥
- 4राजा दशरथो नाम ।पितेव बन्धुर्लोकस्य ॥
- 5ज्येष्ठस्तस्य पुत्रः प्रियकरः प्रभुः ।पितुर्निदेशान्निष्क्रान्तः प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥
- 6लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया चापि भार्यया ।रामो नाम धर्म्यं पन्थानमाश्रितः ॥
- 7। ॥
- 8स मार्गमाणस्तां देवीं राजपुत्रः सहानुजः ।ऋश्यमूकमनुप्राप्तः सुग्रीवेण समागतः ॥
- 9तस्य तेन प्रतिज्ञातं सीतायाः परिमार्गणम् ।सुग्रीवस्यापि रामेण हरिराज्यं निवेदितम् ॥
- 10ततस्तेन हत्वा राजपुत्रेण वालिनम् ।सुग्रीवः स्थापितो राज्ये हर्यृक्षाणां ॥
- 11त्वया विज्ञातपूर्वश्च वाली ।रामेण निहतः सङ्ख्ये वानरः ॥
- 12स सीतामार्गणे व्यग्रः सुग्रीवः ।हरी दिशः सर्वा हरीश्वरः ॥
- 13तां हरीणां सहस्राणि शतानि च ।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते ह्यधश्चोपरि चाम्बरे ॥
- 14केचित्केचित्तत्रानिलोपमाः । शीघ्रा हरिवीरा महाबलाः ॥
- 15अहं तु हनुमान्नाम मारुतस्यौरसः सुतः ।सीतायास्तु कृते तूर्णं शतयोजनमायतम् ॥
- 16समुद्रं लङ्घयित्वैव तां दिदृक्षुरिहागतः ।भ्रमता च मया दृष्टा गृहे ते ॥
- 17तद्भवान्दृष्टधर्मार्थस्तपः कृतपरिग्रहः ।हाप्राज्ञ नोपरोद्धुं त्वमर्हसि ॥
- 18न हि बह्वपायेषु कर्मसु । सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥
- 19कश्च लक्ष्मणमुक्तानां ।शराणामग्रतः स्थातुं शक्तो देवासुरेष्वपि ॥
- 20न चापि राजन्विद्येत कश्चन ।राघवस्य व्यलीकं यः कृत्वा सुखमवाप्नुयात् ॥
- 21तत्त्रिकालहितं वाक्यं धर्म्यमर्थानुबन्धि च ।मन्यस्व नरदेवाय प्रतिदीयताम् ॥
- 22दृष्टा हीयं मया देवी लब्धं यदिह दुर्लभम् ।उत्तरं कर्म यच्छेषं निमित्तं तत्र राघवः ॥
- 23लक्षितेयं मया सीता तथा ।गृह्य यां नाभिजानासि ॥
- 24नेयं जरयितुं शक्या सासुरैरमरैरपि ।विषसंसृष्टमत्यर्थं भुक्तमन्नमिवौजसा ॥
- 25तपःसन्तापलब्धस्ते योऽयं ।न स नाशयितुं न्याय्य आत्मप्राणपरिग्रहः ॥
- 26अवध्यतां तपोभिर्यां भवान्समनुपश्यति ।आत्मनः सासुरैर्देवैर्हेतुस्तत्राप्ययं महान् ॥
- 27सुग्रीवो न हि देवोऽयं नासुरो न च ।न दानवो न गन्धर्वो न यक्षो न च पन्नगः ॥
- 28तस्मात्प्राणपरित्राणं कथं राजन्करिष्यसि ।न तु धर्मोपसंहारमधर्मफलसंहितम् ॥
- 29तदेव फलमन्वेति ।प्राप्तं धर्मफलं तावद्भवता नात्र संशयः ॥
- 30फलमस्याप्यधर्मस्य क्षिप्रमेव प्रपत्स्यसे ।जनस्थानवधं बुद्ध्वा बुद्ध्वा वालिवधं तथा ॥
- 31रामसुग्रीवसख्यं च बुध्यस्व हितमात्मनः ।कामं खल्वहमप्येकः सवाजिरथकुञ्जराम् ॥
- 32लङ्कां नाशयितुं शक्तस्तस्यैष तु न ।रामेण हि प्रतिज्ञातं हर्यृक्षगणसन्निधौ ॥
- 33उत्सादनममित्राणां सीता यैस्तु प्रधर्षिता ।अपकुर्वन्हि रामस्य साक्षादपि ॥
- 34न सुखं प्राप्नुयादन्यः किं पुनस्त्वद्विधो जनः ।यां सीतेत्यभिजानासि येयं तिष्ठति ॥
- 35ति तां विद्धि सर्वलङ्काविनाशिनीम् ।तदलं सीताविग्रहरूपिणा ॥
- 36स्वयं स्कन्धावसक्तेन क्षममात्मनि चिन्त्यताम् । दग्धां ॥
- 37दह्यमानामिमां पश्य पुरीं साट्टप्रतोलिकाम् ।स्वानि मित्राणि मन्त्रींश्च ज्ञातीन्भ्रातॄन्सुतान्हितान् ॥
- 38भोगान्दारांश्च लङ्कां च मा विनाशमुपानय ।सत्यं शृणुष्व वचनं मम ॥
- 39रामदासस्य दूतस्य वानरस्य विशेषतः ।सर्वाँल्लोकान्सुसंहृत्य सभूता ॥
- 40पुनरेव तथा स्रष्टुं शक्तो रामो ।देवासुरनरेन्द्रेषु यक्षरक्षोगणेषु च ॥
- 41सर्वेषु गन्धर्वेषूरगेषु च ।सिद्धेषु किन्नरेन्द्रेषु पतत्रिषु च सर्वतः ॥
- 42सर्वत्र सर्वकालेषु नास्ति सः ।यो रामं प्रतियुध्येत ॥
- 43वं कृत्वा विप्रियमीदृशम् ।रामस्य दुर्लभं तव जीवितम् ॥
- 44देवाश्च दैत्याश्च निशाचरेन्द्र--गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।रामस्य स्थातुं न शक्ताः सर्वे ॥
- 45ब्रह्मा स्वयम्भूश्चतुराननो वारुद्रस्त्रिनेत्रस्त्रिपुरान्तको वा ।इन्द्रो महेन्द्रः सुरनायको वात्रातुं न शक्ता युधि रामवध्यम् ॥
- 46स सौष्ठवोपेतमदीनवादिनःकपेर्निशम्याप्रतिमोऽप्रियं वचः ।दशाननः समादिशत्तस्य वधं महाकपेः ॥