Vālmīki Rāmāyaṇa · Vibhīṣaṇa’s Counsel
Tap a verse for its meaning
- 1तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः ।आज्ञापयत्तस्य वधं रावणः ॥
- 2वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन ।निवेदितवतो दौत्यं विभीषणः ॥
- 3तं रक्षोऽधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम् ।विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः ॥
- 4निश्चितार्थस्ततः पूज्यं शत्रुजिदग्रजम् ।उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं ॥
- 5क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्रप्रसीद मद्वाक्यमिदं शृणुष्व ।वधं न कुर्वन्ति दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः ॥
- 6राजधर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम् ।तव चासदृशं वीर कपेरस्य ॥
- 7धर्मज्ञश्च राजधर्मविशारदः ।परावरज्ञो भूतानां त्वमेव ॥
- 8गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोपि ।ततः शास्त्रविपश्चित्त्वं हि केवलम् ॥
- 9तस्मात्प्रसीद राक्षसेन्द्र दुरासद ।युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूते दण्डो विधीयताम् ॥
- 10विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो ।रोषेण महताविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥
- 11न पापानां वधे पापं विद्यते ।तस्मादेनं वधिष्यामि वानरं पापकारिणम् ॥
- 12अधर्ममूलं बहुदोषयुक्त--मनार्यजुष्टं वचनं निशम्य ।उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वंविभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः ॥
- 13प्रसीद राक्षसेन्द्रधर्मार्थयुक्तं वचनं शृणुष्व ।दूता समयेषु राज--न्सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः ॥
- 14असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धःकृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम् ।न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तोदूतस्य दृष्टा बहवो हि ॥
- 15वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातोमौण्ड्यं तथा लक्षणसन्निपातः ।एतान्हि दूते प्रवदन्ति दण्डा--न्वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽपि ॥
- 16कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिःपरावरप्रत्ययनिश्चितार्थः ।भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठे--त्कोपं नियच्छन्ति हि ॥
- 17न न च लोकवृत्तेन शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु चापि ।विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य--स्त्वं ह्युत्तमः सर्वसुरासुराणाम् ॥
- 18मनस्विनां चसुरासुराणामपि दुर्जयेन ।त्वयाप्रमेयेन सुरेन्द्रसङ्घाजिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः ॥
- 19इत्थं विधस्यामरदैत्यशत्रोःशूरस्य वीरस्य तवाजितस्य ।कुर्वन्ति मूढा मनसो व्यलीकंप्राणैर्वियुक्ता ननु ये पुरा ते ॥
- 20न चाप्यस्य कञ्चित्पश्याम्यहं ।तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः ॥
- 21साधुर्वा यदि वासाधुः परैरेष समर्पितः ।ब्रुवन्परार्थं ॥
- 22अपि चास्मिन्हते राजन्नान्यं पश्यामि ।इह यः पुनरागच्छेत्परं पारं ॥
- 23तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्यः ।भवान्सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति ॥
- 24अस्मिन्विनष्टे न हि दूतमन्यंपश्यामि यस्तौ ।युद्धाय दुर्विनीता--वुद्योजयेद्दीर्घपथावरुद्धौ ॥
- 25अस्मिन्हते सर्वापवादं प्रवदन्ति सर्वे ।न हि प्रपश्यामि गुणान्यशो वालोकापवादो भवति प्रसिद्धः ॥
- 26पराक्रमोत्साहमनस्विनां चसुरासुराणामपि दुर्जयेन ।त्वया नैरृतानांयुद्धायतिर्नाशयितुं न युक्ता ॥
- 27हिताश्च समाहिताश्चकुलेषु जाताश्च महागुणेषु ।मनस्विनः कोट्यग्रतस्ते सुभृताश्च योधाः ॥
- 28तदेकदेशेन बलस्य ताव--त्केचित्तवादेशकृतोऽभियान्तु ।तौ विनिगृह्य मूढौपरेषु ते भावयितुं ॥
- 29निशाचराणामधिपोऽनुजस्यविभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम् ।जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु--र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः ॥
- 30क्रोधं च जातं हृदये निरुध्यविभीषणोक्तं वचनं सुपूज्य ।उवाच रक्षोऽधिपतिर्महात्माविभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठम् ॥