Vālmīki Rāmāyaṇa · The Token of Citrakūṭa
Tap a verse for its meaning
- 1एवमुक्तस्तु महात्मना ।सीताया भाषितं सर्वं न्यवेदयत राघवे ॥
- 2इदमुक्तवती देवी जानकी पुरुषर्षभ ।पूर्ववृत्तमभिज्ञानं चित्रकूटे यथातथम् ॥
- 3त्वया सार्धं जानकी पूर्वमुत्थिता । सहसोत्पत्य विददार स्तनान्तरे ॥
- 4पर्यायेण च सुप्तस्त्वं देव्यङ्के ।पुनश्च किल पक्षी स देव्या जनयति ॥
- 5पुनः पुनरुपागम्य विरराद भृशं किल ।ततस्त्वं बोधितस्तस्याः ॥
- 6वायसेन च तेनैव सततं बाध्यमानया ।बोधितः किल देव्या त्वं सुखसुप्तः ॥
- 7तां तु दृष्ट्वा दारितां च स्तनान्तरे । इव क्रुद्धो निःश्वसन्नभ्यभाषथाः ॥
- 8नखाग्रैः केन ते दारितं तु स्तनान्तरम् ।कः क्रीडति सरोषेण ॥
- 9निरीक्षमाणः सहसा वायसं समवैक्षथाः ।नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैस्तामेवाभिमुखं स्थितम् ॥
- 10सुतः किल स शक्रस्य पततां वरः ।धरान्तरचरः शीघ्रं गतौ समः ॥
- 11ततस्तस्मिन्महाबाहो ।वायसे त्वं कृथाः क्रूरां मतिं मतिमतां वर ॥
- 12स दर्भं संस्तराद्गृह्य ह्ययोजयः ।स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखः खगम् ॥
- 13क्षिप्तवांस्त्वं प्रदीप्तं हि दर्भं तं वायसं प्रति ।ततस्तु वायसं दीप्तः स दर्भोऽनुजगाम ह ॥
- 14स पित्रा च सुरैश्च समहर्षिभिः ।त्रीँल्लोकान्सम्परिक्रम्य त्रातारं नाधिगच्छति ॥
- 15पुनरेवागतस्त्रस्तस्त्वत्सकाशमरिन्दम ।स तं निपतितं भूमौ ॥
- 16वधार्हमपि काकुत्स्थ कृपया पर्यपालयः ।मोघमस्त्रं न शक्यं तु कर्तुमित्येव राघव ॥
- 17भवांस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स ।राम त्वां स नमस्कृत्य राज्ञे च ॥
- 18विसृष्टस्तु तदा काकः प्रतिपेदे स्वमालयम् ।एवमस्त्रविदां श्रेष्ठः सत्त्ववान् शीलवानपि ॥
- 19किमर्थमस्त्रं न योजयति राघवः ।न नागा नापि गन्धर्वा नासुरा न मरुद्गणाः ॥
- 20न च सर्वे शक्ता रामं प्रतिसमासितुम् ।तस्य वीर्यवतः कश्चिद्यद्यस्ति मयि ॥
- 21क्षिप्रं सुनिशितैर्बाणैर्हन्यतां युधि ।भ्रातुरादेशमाज्ञाय लक्ष्मणो वा परन्तपः ॥
- 22स किमर्थं नरवरो न मां रक्षति राघवः ।शक्तौ तौ वाय्वग्निसमतेजसौ ॥
- 23सुराणामपि किमर्थं मामुपेक्षतः ।ममैव दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ॥
- 24समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परन्तपौ । वचनं श्रुत्वा करुणं भाषितम् ॥
- 25पुनरप्यहमार्यां तामिदं वचनमब्रवम् ।त्वच्छोकविमुखो रामो देवि ॥
- 26रामे दुःखाभिभूते तु लक्ष्मणः ।कथञ्चिद्भवती दृष्टा न कालः ॥
- 27इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि भामिनि ।तावुभौ नरशार्दूलौ राजपुत्रावनिन्दितौ ॥
- 28त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लङ्कां ।हत्वा च समरे रौद्रं रावणं सहबान्धवम् ॥
- 29राघवस्त्वां स्वां पुरीं नयते ध्रुवम् ।यत्तु रामो विजानीयादभिज्ञानमनिन्दिते ॥
- 30प्रीतिसञ्जननं तस्य प्रदातुं त्वमिहार्हसि ।साभिवीक्ष्य दिशः सर्वा वेण्युद्ग्रथनमुत्तमम् ॥
- 31मुक्त्वा वस्त्राद्ददौ मह्यं मणिमेतं महाबल ।प्रतिगृह्य मणिं दिव्यं तव हेतो ॥
- 32तां प्रणम्यार्यामहमागमने त्वरे ।गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य ॥
- 33विवर्धमानं च हि मामुवाच ।अश्रुपूर्णमुखी दीना ॥
- 34ममोत्पतनसम्भ्रान्ता शोकवेगसमाहता ।हनुम तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान्ब्रूया ह्यनामयम् ॥
- 35यथा च स महाबाहुर्मां राघवः ।अस्मा समाधातुमर्हसि ॥
- 36इमं च तीव्रं मम शोकवेगंरक्षोभिरेभिः परिभर्त्सनं च ।ब्रूयास्तु रामस्य गतः समीपंशिवश्च तेऽध्वास्तु ॥
- 37एतत्तवार्या सीता वचः प्राह विषादपूर्वम् ।एतच्च बुद्ध्वा गदितं मया त्वंश्रद्धत्स्व सीतां कुशलां समग्राम् ॥