Vālmīki Rāmāyaṇa · The Council and Kumbhakarṇa's Rebuke
Tap a verse for its meaning
- 1स तां परिषदं कृत्स्नां समीक्ष्य ।प्रचोदयामास तदा प्रहस्तं ॥
- 2यथा ते स्युः कृतविद्या ।योधा नगररक्षायां तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥
- 3स प्रहस्तः चिकीर्षन् ।विनिक्षिपद्बलं सर्वं बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥
- 4ततो विनिक्षिप्य बलं पृथङ्नगरगुप्तये ।प्रहस्तः राज्ञो निषसाद जगाद च ॥
- 5निहितं बहिरन्तश्च बलं बलवतस्तव ।कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रं यदभिप्रेतमस्ति ते ॥
- 6प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा । सुहृदां मध्ये व्याजहार स रावणः ॥
- 7सुखं दुःखं लाभालाभौ हिताहिते । यूयमार्हथ वेदितुम् ॥
- 8युष्माभिः समारब्धानि सर्वदा । न जातु विफलानि मे ॥
- 9ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव ।भवद्भिरहमत्यर्थं वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥
- 10अहं तु खलु सर्वान्वः समर्थयितुमुद्यतः । तु स्वप्नान्नेममर्थमचोदयम् ॥
- 11अयं हि सुप्तः षण्मासान्कुम्भकर्णो ।सर्वशस्त्रभृतां मुख्यः स इदानीं ॥
- 12इयं च दण्डकारण्याद्रामस्य महिषी प्रिया ।रक्षोभिश्चरिताद्देशादानीता ॥
- 13सा मे न शय्यामारोढुमिच्छत्यलसगामिनी ।त्रिषु लोकेषु चान्या मे न मता ॥
- 14पृथुश्रोणी शारदेन्दुनिभानना ।हेमबिम्बनिभा सौम्या ॥
- 15सुलोहिततलौ श्लक्ष्णौ सुप्रतिष्ठितौ ।दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे ॥
- 16हुताग्नेरर्चिसङ्काशामेनां सौरीमिव प्रभाम् ।दृष्वा सीतां विशालाक्षीं ॥
- 17उन्नसं वदनं वल्गु विपुलं चारुलोचनम् ।पश्यंस्तदाऽवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान् ॥
- 18क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ।शोकसन्तापनित्येन कामेन ॥
- 19सा तु संवत्सरं कालं मामयाचत भामिनी । भर्तारं राममायतलोचना ॥
- 20तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातं वचः शुभम् ।श्रान्तोऽहं सततं कामाद्यातो हय इवाध्वनि ॥
- 21कथं सागरमक्षोभ्यं उत्तरन्ति ।बहुसत्त्वसमाकीर्णं तौ वा दशरथात्मजौ ॥
- 22अथवा कपिनैकेन कृतं नः कदनं महत् । कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति ॥
- 23मानुषान्मे भयं नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ।तदा देवासुरे युद्धे युष्माभिः सहितोऽजयम् ॥
- 24ते मे भवन्तश्च तथा ।परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य ॥
- 25सीतायाः पदवीं प्राप्तौ सम्प्राप्तौ ।अदेया च यथा सीता दशरथात्मजौ ॥
- 26भवद्भि सुनीतिश्चाभिधीयताम् ।न हि शक्तिं प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित् ॥
- 27सागरं वानरैस्तीर्त्वा निश्चयेन जयो मम ।तस्य निशम्य परिदेवितम् ।कुम्भकर्णः वचनं चेदमब्रवीत् ॥
- 28यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य सीता खलु सा ।सकृत्समीक्ष्यैव सुनिश्चितं तदाभजेत चित्तं यमुनेव यामुनम् ॥
- 29सर्वमेत कृतमप्रतिमं तव ।विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥
- 30राजकार्याणि यः करोति ।न स सन्तप्यते पश्चान्निश्चितार्थमतिर्नृपः ॥
- 31कर्माणि विपरीतानि यानि च ।क्रियमाणानि दुष्यन्ति ॥
- 32यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति ।पूर्वं चापरकार्याणि न स वेद ॥
- 33तु कृत्येषु प्रसमीक्ष्याधिकं ।क्षिप्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥
- 34त्वयेदं महदारब्धं कार्यमप्रतिचिन्तितम् ।दिष्ट्या त्वां नावधीद्रामो विषमिश्रमिवामिषम् ॥
- 35तस्मात्त्वया समारब्धं ह्यप्रतिमं परैः ।अहं समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूंस्तवानघ ॥
- 36अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव ।यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ ।तावहं योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि ॥
- 37महापरिघयोधिनः ।नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभियाद्वै ॥
- 38पुनर्मां स द्वितीयेन शरेण निहनिष्यति ।ततोऽहं तस्य पास्यामि रुधिरं काममाश्वस ॥
- 39वधेन वै सुखावहंजयं तवाहर्तुमहं यतिष्ये ।हत्वा च रामं सह लक्ष्मणेनखादामि सर्वान् ॥
- 40रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणींकुरुष्व कार्याणि हितानि विज्वरः ।मया तु रामे गमिते यमक्षयंचिराय सीता वशगा भविष्यति ॥