Vālmīki Rāmāyaṇa · Vibhīṣaṇa’s Counsel
Tap a verse for its meaning
- 1स्य निशम्य वाक्यंस कुम्भकर्णस्य च गर्जितानि ।विभीषणो राक्षसराजमुख्यंउवाच वाक्यं हितमर्थयुक्तम् ॥
- 2वृतो हि बाह्वन्तरभोगराशि--श्चिन्ताविषः सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोतिकायःसीतामहाहिस्तव केन ॥
- 3यावन्न लङ्कां समभिद्रवन्ति पर्वतकूटमात्राः ।दंष्ट्रायुधाश्चैव नखायुधाश्चप्रदीयतां दाशरथाय ॥
- 4यावन्न गृह्णन्ति शिरांसि बाणारामेरिता राक्षसपुङ्गवानाम् ।वज्रोपमा वायुसमानवेगाःप्रदीयतां मैथिली ॥
- 5न कुम्भकर्णेन्द्रजितौ न राजातथा महापार्श्वमहोदरौ वा ।निकुम्भकुम्भौ च तथातिकायःस्थातुं न शक्ता युधि ॥
- 6जीवंस्तु रामस्य न मोक्ष्यसे त्वंगुप्तः सवित्राऽप्यथवा मरुद्भिः ।न वासवस्याङ्कगतो न मृत्यो--र्न खं न पातालमनुप्रविष्टः ॥
- 7निशम्य वाक्यं तु विभीषणस्यततः प्रहस्तो वचनं बभाषे ।न नो भयं विद्म न दैवतेभ्योन दानवेभ्यो ह्यथवा कुतश्चित् ॥
- 8न यक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयं न सङ्ख्ये पतगोत्तमेभ्यः ।कथं नु रामाद्भविता भयं नोमरे कदाचित् ॥
- 9प्रहस्तवाक्यं त्वहितं निशम्यविभीषणो ।ततो वचनं बभाषे ।धर्मार्थकामेषु निविष्टबुद्धिः ॥
- 10प्रहस्त राजा च महोदरश्चत्वं कुम्भकर्णश्च यथार्थजातम् ।ब्रवीथ रामं प्रति तन्न शक्यंयथा गतिः स्वर्गम ॥
- 11वधस्तु रामस्य मया त्वया वाप्रहस्त सर्वैरपि राक्षसैर्वा ।कथं भवेदर्थविशारदस्यमहार्णवं तर्तुमिवाप्लवस्य ॥
- 12धर्मप्रधानस्य महारथस्य राज्ञः ।प्रहस्त देवाश्च तथाविधस्यकृत्येषु शक्तस्य भवन्ति ॥
- 13तीक्ष्णा नता यत्तव कङ्कपत्रादुरासदा राघवविप्रमुक्ताः ।भित्त्वा शरीरं प्रविशन्ति बाणाःप्रहस्त तेनैव त्वम् ॥
- 14न रावणो नातिबलस्त्रिशीर्षोन कुम्भकर्णस्य सुतो निकुम्भः ।न चेन्द्रजिद्दाशरथिं प्रसोढुंत्वं वा रणे शक्रसमं ॥
- 15देवान्तको वाऽपि नरान्तको वातथाऽतिकायोऽतिरथो महात्मा ।अकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुं न शक्ता युधि राघवस्य ॥
- 16अयं हि राजा व्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः ।अन्वास्यते राक्षसनाशनायतीक्ष्णः प्रकृत्या ह्यसमीक्ष्यकारी ॥
- 17सहस्रमूर्ध्नानागेन भीमेन महाबलेन ।बलात्परिक्षिप्तमिमं भवन्तोराजानमुत्क्षिप्य विमोचयन्तु ॥
- 18यावद्धि केशग्रहणां समेत्य सर्वैः परिपूर्णकामैः ।निगृह्य राजा परिरक्षितव्योभूतैर्यथा भीमबलैर्गृहीतः ॥
- 19संहारिणा प्रच्छाद्यमानस्तरसा भवद्भिः ।युक्तस्त्वयं तारयितुं समेत्यकाकुत्स्थ पतन्सः ॥
- 20इदं पुरस्यास्य सराक्षसस्यराज्ञश्च पथ्यं ससुहृज्जनस्य ।सम्यग्घि वाक्यं स्वमतं ब्रवीमिनरेन्द्रपुत्राय ददाम ॥
- 21परस्य वीर्यं स्वबलं च बुद्ध्वास्थानं क्षयं चैव तथैव वृद्धिम् ।तथा स्वपक्षेप्यनुमृश्य बुद्ध्यावदेत्क्षमं च मन्त्री ॥