Vālmīki Rāmāyaṇa · The Arrival of Vibhīṣaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणं रावणानुजः ।आजगाम यत्र रामः सलक्ष्मणः ॥
- 2। ॥
- 3स हि मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः ।वरायुधधरो वीरो ॥
- 4ये चाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो ।तेऽपि वर्मायुधोपेता भूषणैश्चापि भूषिताः ॥
- 5। ॥
- 6चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु वानरांस्तानुवाच ह ।र्वानिदं ॥
- 7एष सर्वायुधोपेतश्चतुर्भिः सह राक्षसैः ।राक्षसोऽभ्येति पश्यध्वमस्मान्हन्तुं न संशयः ॥
- 8सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते । शैलांश्च इदं वचनमब्रुवन् ॥
- 9शीघ्रं नो राजन्वधायैषां ।निपतन्ति हता यावद्धरण्यामल्पतेजसः ॥
- 10तेषां सम्भाषमाणानामन्योन्यं स ।उत्तरं तीरमासाद्य खस्थ एव व्यतिष्ठत ॥
- 11उवाच च स्वरेण महता महान् ।सुग्रीवं तांश्च सम्प्रेक्ष्य सर्वा ॥
- 12। ॥
- 13तेन सीता जनस्थानाद्धृता हत्वा ।रुद्धा च विवशा दीना राक्षसीभिः सुरक्षिता ॥
- 14तमहं हेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्च न्यदर्शयम् ।साधु निर्यात्यतां सीता रामायेति पुनः पुनः ॥
- 15स च न प्रतिजग्राह रावणः ।उच्यमानं हितं वाक्यं विपरीत इवौषधम् ॥
- 16। ॥
- 17। ॥
- 18। ॥
- 19। ॥
- 20युक्तो भवितुमर्हसि ।वानराणां च भद्रं ते परेषां च ॥
- 21अन्तर्धानगता ह्येते राक्षसाः ।शूराश्च निकृतिज्ञाश्च तेषु जातु न विश्वसेत् ॥
- 22प्रणीधी राक्षसेन्द्रस्य रावणस्य भवेदयम् ।अनुप्रविश्य सोऽस्मासु भेदं कुर्यान्न संशयः ॥
- 23अथवा स्वयमेवैष छिद्रमासाद्य बुद्धिमान् ।अनुप्रविश्य विश्वस्ते कदाचि ॥
- 24मित्राटवीबलं चैव मौलं भृत्यबलं तथा ।सर्वमेतद्बलं ग्राह्यं वर्जयित्वा ॥
- 25राक्षसो ह्येष भ्राताऽमित्रस्य वै प्रभो ।आगतश्च रिपोः पक्षात्कथमस्मिन्हि विश्वसेत् ॥
- 26रावणेन प्रणिहितं तमवेहि विभीषणम् ।तस्याहं निग्रहं मन्ये क्षमं क्षमवतां वर ॥
- 27राक्षसो सन्दिष्टोऽयमुपस्थितः ।प्रहर्तुं मायया च्छन्नो विश्वस्ते त्वयि राघव ॥
- 28प्रविष्टः शत्रुसैन्यं हि प्राज्ञः शत्रुरतर्कितः ।निहन्यादन्तरं लब्ध्वा ॥
- 29वध्यतामेष सचिवैः सह ।रावणस्य नृशंसस्य भ्राता ह्येष विभीषणः ॥
- 30एवमुक्त्वा तु तं रामं संरब्धो ।वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं ततो ॥
- 31सुग्रीवस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा रामो महायशाः ।समीपस्थानुवाचेदं ॥
- 32यदुक्तं रावणावरजं प्रति ।वाक्यं हेतुमदर्थ्यं च भवद्भिरपि तच्छ्रुतम् ॥
- 33ह्यर्थकृच्छ्रेषु युक्तं बुद्धिमता सता ।समर्थेनापि सन्देष्टुं शाश्वतीं भूतिमिच्छता ॥
- 34। ॥
- 35अज्ञातं नास्ति ते किञ्चि राघव ।आत्मानं सूचयन्राम पृच्छस्यस्मा ॥
- 36त्वं हि शूरो धार्मिको दृढविक्रमः ।परीक्ष्यकारी स्मृतिमान्निसृष्टात्मा सुहृत्सु च ॥
- 37तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तु सचिवास्तव ।हेतुतो समर्थाश्च पुनः पुनः ॥
- 38। ॥
- 39शत्रोः सकाशात्सम्प्राप्तः सर्वथा । सहसा न कर्तव्यो विभीषणः ॥
- 40। ॥
- 41विनिश्चित्य व्यवसायं भजेत ह ।गुणतः सङ्ग्रहं कुर्याद्दोषतस्तु विसर्जयेत् ॥
- 42यदि दोषो महांस्तस्मिंस्त्यज्यतामविशङ्कितम् ।गुणान्वाऽपि बहून् ज्ञात्वा सङ्ग्रहः क्रियतां नृप ॥
- 43शरभस्त्वथ निश्चित्य सार्थं वचनमब्रवीत् ।क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र ॥
- 44प्रणिधाय हि चारेण यथाव ।परीक्ष्य च ततः कार्यो यथान्यायं ॥
- 45जाम्बवांस्त्वथ सम्प्रेक्ष्य विचक्षणः ।वाक्यं विज्ञापयामास गुणवद्दोषवर्जितम् ॥
- 46बद्धवैराच्च पापाच्च राक्षसेन्द्राद्विभीषणः । सम्प्राप्तः सर्वथा शङ्क्यतामयम् ॥
- 47ततो मैन्दस्तु सम्प्रेक्ष्य ।वाक्यं वचनसम्पन्नो बभाषे हेतुमत्तरम् ॥
- 48वचनं नाम तस्यैष रावणस्य विभीषणः ।पृच्छ्यतां मधुरेणायं शनै ॥
- 49भावमस्य तु विज्ञाय ततस्तत्त्वं करिष्यसि ।यदि दुष्टो न दुष्टो वा बुद्धिपूर्वं ॥
- 50। ॥
- 51न भवन्तं मतिश्रेष्ठं समर्थं वदतां वरम् ।अतिशाययितुं शक्तो बृहस्पतिरपि ब्रुवन् ॥
- 52न वादान्नापि सङ्घर्षान्नाधिक्यान्न च कामतः ।वक्ष्यामि वचनं राजन्यथार्थं ॥
- 53अर्थानर्थनिमित्तं हि यदुक्तं सचिवैस्तव ।तत्र दोषं प्रपश्यामि क्रिया न ह्युपपद्यते ॥
- 54ऋते नियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुं न शक्यते ।सहसा विनियोगो हि दोषवान्प्रतिभाति मा ॥
- 55चारप्रणिहितं युक्तं यदुक्तं सचिवैस्तव ।अर्थस्यासम्भवात्तत्र कारणं नोपपद्यते ॥
- 56अदेशकाले सम्प्राप्त इत्ययं य ।विवक्षा तत्र मेऽस्तीयं तां निबोध यथामति ॥
- 57स एष भवतीति यथातथा ।पुरुषात्पुरुषं प्राप्य तथा दोषगुणावपि ॥
- 58दौरात्म्यं रावणे दृष्ट्वा विक्रमं च तथा त्वयि ।युक्तमागमनं तस्य सदृशं तस्य बुद्धितः ॥
- 59पुरुषैः स राजन्पृच्छ्यतामिति ।यदुक्तमत्र मे प्रेक्षा काचिदस्ति समीक्षिता ॥
- 60पृच्छ्यमानो विशङ्केत सहसा चः ।तत्र मित्रं प्रदुष्येत मिथ्या पृष्टं सुखागतम् ॥
- 61अशक्यः सहसा राजन्भावो वेत्तुं परस्य वै ।अन्तःस्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यं पश्यता भृशम् ॥
- 62न त्वस्य ब्रुवतो जातु लक्ष्यते दुष्टभावता ।प्रसन्नं वदनं चापि तस्मान्मे नास्ति संशयः ॥
- 63। ॥
- 64आकारश्छाद्यमानोऽपि न शक्यो विनिगूहितुम् ।बलाद्धि विवृणोत्येव भावमन्तर्गतं नृणाम् ॥
- 65देशकालोपपन्नं च कार्यं कार्यविदां वर ।स्वफलं कुरुते क्षिप्रं प्रयोगेणाभिसंहितम् ॥
- 66। ॥
- 67राज्यं प्रार्थयमानश्च बुद्धिपूर्वमिहागतः ।एतावत्तु पुरस्कृत्य युज्यते तत्र सङ्ग्रहः ॥
- 68यथाशक्ति मयोक्तं तु राक्षसस्यार्जवं प्रति ।त्वं प्रमाणं तु शेषस्य श्रुत्वा बुद्धिमतां वर ॥