The Commanders of the Vānaras · Vālmīki Rāmāyaṇa

तद्वचः मक्लीबं सारणेनाभिभाषितम् ।निशम्य रावणो राजा प्रत्यभाषत सारणम् ॥

यदि मामभियुञ्जीरन्देवगन्धर्व ।नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि ॥

। ॥

को हि नाम मां समरे जेतुमर्हति ।इत्युक्त्वा परुषं वाक्यं रावणो ॥

आरुरोह ततः श्रीमान्प्रसादं ।बहुतालसमुत्सेधं रावणोऽथ दिदृक्षया ॥

। ॥

ददर्श पृथिवीदेशं सुसम्पूर्णं ।तदपारमसङ्ख्येयं वानराणां ॥

आलोक्य रावणो राजा परिपप्रच्छ सारणम् ।एषां वानरमुख्यानां के शूराः के ॥

के पूर्वमभिवर्तन्ते समन्ततः ।केषां शृणोति सुग्रीवः के वा यूथपयूथपाः ॥

सारणाचक्ष्व के प्रधानाः प्लवङ्गमाः ।सारणो वचनं परिपृच्छतः ॥

आचचक्षेऽथ मुख्यज्ञो मुख्यांस्तांस्तु ।एष योभिमुखो लङ्कां नर्दंस्तिष्ठति वानरः ॥

। ॥

लङ्का प्रवेपते सर्वा सशैलवनकानना ।सर्वशाखामृगेन्द्रस्य ॥

बलाग्रे तिष्ठते वीरो नामैष यूथपः ।बाहू प्रगृह्य यः पद्भ्यां महीं गच्छति ॥

लङ्कामभिमुखः क्रोधादभीक्ष्णं च विजृम्भते । ॥

स्फोटयत्यभिसंरब्धो लाङ्गूलं च पुनः पुनः ।यस्य लाङ्गूलशब्देन स्वनन्ति दश ॥

एष वानरराजेन सुग्रीवेणाभिषेचितः ।यौवराज्येङ्गदो नाम त्वामाह्वयति ॥

सदृशः पुत्रः सुग्रीवस्य सदा प्रियः । पराक्रान्तः शक्रार्थे वरुणो यथा ॥

एतस्य सा मतिः सर्वा यद्दृष्टा । वेगवता राघवस्य हितैषिणा ॥

बहूनि वानरेन्द्राणामेष यूथानि ।परिगृह्याभियाति त्वां स्वेनानीकेन ॥

अनु बलेन महतावृतः ।वीरस्तिष्ठति सङ्ग्रामे सेतुहेतुरयं नलः ॥

ये तु विष्टभ्य गात्राणि नदन्ति च ।उत्थाय च विजृम्भन्ते क्रोधेन ॥

एते घोरश्चण्डा ।अष्टौ शतसहस्राणि दशकोटिशतानि च ॥

य एनमनुगच्छन्ति वीरा ।एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन ॥

रजतसङ्काशश्चपलो भीमविक्रमः ।बुद्धिमान्वानरो वीरस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥

तूर्णं सुग्रीवमागम्य पुनर्गच्छति ।विभजन्वानरीं सेनामनीकानि प्रहर्षयन् ॥

यः पुरा रम्यं पर्येति पर्वतम् ।नाम्नां नानानगयुतो गिरिः ॥

तत्र राज्यं प्रशास्त्येष नाम यूथपः ।योऽसौ शतसहस्राणां सहस्रं परिकर्षति ॥

यस्य वाला बहुव्यामा दीर्घा ।ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः प्रकीर्णा ॥

रोषणश्चण्डः सङ्ग्राममभिकाङ्क्षति ।एषोऽप्याशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ॥

यस्त्वेष कपिलो दीर्घलोचनः ।निभृतः प्रेक्षते लङ्कां चक्षुषा ॥

विन्ध्यं कृष्णगिरिं सह्यं पर्वतं च सुदर्शनम् ।राजन्सततमध्यास्ते ष यूथपः ॥

शतं शतसहस्राणां त्रिंशच्च ।यमेते वानराः शूरा ॥

नुगच्छन्ति लङ्कां मर्दितुमोजसा ।यस्तु कर्णौ विवृणुते जृम्भते च पुनः पुनः ॥

न च संविजते मृत्योर्न च युद्धाद्विधावति ।प्रकम्पते च तिर्यक्च पुनरीक्षते ॥

पश्यँल्लाङ्गूलमपि च क्ष्वेलते च ।महाजवो वीतभयो रम्यं साल्वेयपर्वतम् ॥

। ॥

राजन् थैव च ।यस्तु मेघ इवाकाशं महानावृत्य तिष्ठति ॥

मध्ये वानरवीराणां सुराणामिव । सन्नादो यस्यैष श्रूयते महान् ॥

घोषः ।एष पर्वतमध्यास्ते पारियात्रमनुत्तमम् ॥

। ॥

स्थितां तीरे द्वितीय इव सागरः ।एष दर्दरसङ्काशो यूथपः ॥

पिबंश्चरति पर्णासां नदीनामुत्तमां नदीम् । शतसहस्राणि बलमस्य प्लवङ्गमाः ॥

त्वामाह्वयति युद्धाय यूथपः ।विक्रान्ता बलवन्तश्च यथा यूथानि भागशः ॥

यस्तु गैरिकवर्णाभं वपुः पुष्यति वानरः ।अवमत्य सदा सर्वान्वानरा ॥

। ॥

एषैवाशंसते लङ्कां स्वेनानीकेन मर्दितुम् ।एते दुष्प्रसहा घोरा बलिनः ।यूथपा यूथपश्रेष्ठा येषां युथानि भागशः ॥