Vālmīki Rāmāyaṇa · Sugrīva's Duel with Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1ततो रामः सुवेलाग्रं योजनद्वयमण्डलम् ।आरुरोह ससुग्रीवो ॥
- 2स्थित्वा मुहूर्तं तत्रैव दिशो दश विलोकयन् ।त्रिकूटशिखरे रम्ये निर्मितां ॥
- 3ददर्श लङ्कां रम्यकाननशोभिताम् ।तस्यां गोपुरशृङ्गस्थं राक्षसेन्द्रं दुरासदम् ॥
- 4श्वेतचामरपर्यन्तं ।रक्तचन्दनसंलिप्तं ॥
- 5नीलजीमूतसङ्काशं हेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ॥
- 6शशलोहितरागेण संवीतं । संवीतं मेघराशिमिवाम्बरे ॥
- 7पश्यतां वानरेन्द्राणां राघवस्यापि पश्यतः ।दर्शनाद्राक्षसेन्द्रस्य सहसोत्थितः ॥
- 8सम्युक्तः सत्त्वेन च बलेन च ।अचलाग्रादथोत्थाय गोपुरस्थले ॥
- 9स्थित्वा मुहूर्तं सम्प्रेक्ष्य । च तद्रक्षः सोऽब्रवीत्परुषं वचः ॥
- 10रामस्य सखा दासोऽस्मि राक्षस ।न मया मोक्ष्यसेऽद्य त्वं पार्थिवेन्द्रस्य ॥
- 11इत्युक्त्वा सहसोत्पत्य पुप्लुवे तस्य चोपरि ।आकृष्य मुकुटं चित्रं पातयित्वाऽपतद्भुवि ॥
- 12समीक्ष्य तूर्णमायान्तमाबभाषे ।सुग्रीवस्त्वं परोक्षं मे हीनग्रीवो भविष्यसि ॥
- 13इत्युक्त्वोत्थाय तं क्षिप्रं बाहुभ्यामाक्षिपत्तले ।कन्तुवत्तं समुत्थाय बाहुभ्यामाक्षिपद्धरिः ॥
- 14परस्परं परस्परं ।परस्परं श्लिष्टनिरुद्धचेष्टौपरस्परं शाल्मलिकिंशुकौ यथा ॥
- 15मुष्टिप्रहारैश्च तलप्रहारै--ररत्निघातैश्च कराग्रघातैः ।तौ चक्रतुर्युद्धमसह्यरूपंमहाबलौ वानरराक्षसेन्द्रौ ॥
- 16कृत्वा नियुद्धं भृशमुग्रवेगौकालं चिरं ।उत्क्षिप्य चाक्षिप्य विनम्य देहौपादक्रमाद्गोपुरवेदिलग्नौ ॥
- 17अन्योन्यमाविध्य विलग्नदेहौतौ पेततुः ।उत्पेततुर्भूतलमस्पृशन्तौस्थित्वा मुहूर्तं त्वभिनिश्वसन्तौ ॥
- 18आलिङ्ग्य चावल्ग्य च सम्योजयामासतुराहवे तौ ।संरम्भशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौसञ्चेरतुः सम्प्रति युद्धमार्गैः ॥
- 19शार्दूलसिंहाविव सम्प्रयुक्तौ ।संहत्य चापीड्य च तावुरोभ्यांनिपेततुर्वै युगपद्धरण्याम् ॥
- 20उद्यम्य चान्योन्यमधिक्षिपन्तौसञ्चक्रमाते बहुयुद्धमार्गैः ।बलसम्प्रयुक्तौक्लमं न तौ जग्मतुराशु वीरौ ॥
- 21बाहूत्तमैर्वारणवारणाभै--र्निवारयन्तौ वरवारणाभौ ।चिरेण कालेन तु सम्प्रयुक्तोसञ्चेरतुर्मण्डलमार्गमाशु ॥
- 22तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने । भक्षार्थे वितस्थाते मुहुर्मुहुः ॥
- 23विचित्राणि स्थानानि विविधानि च । चित्राणि गतप्रत्यागतानि च ॥
- 24तिरश्चीनगतान्येव तथा वक्रगतानि च । वर्जनं परिधावनम् ॥
- 25अभिद्रवणमाप्लावमास्थानं च ।परावृत्तमपावृत्तमवद्रुतमवप्लुतम् ॥
- 26उपन्यस्तमपन्यस्तं ।तौ सञ्चेरतुरन्योन्यं वानरेन्द्रश्च ॥
- 27एतस्मिन्नन्तरे रक्षो मायाबलमथात्मनः ।आरब्धुमुपसम्पेदे ज्ञात्वा तं ॥
- 28तदाकाशं जितकाशी जितक्लमः ।रावणः स्थित एवात्र हरिराजेन ॥
- 29अथ प्राप्य सङ्ग्रामकीर्तिःनिशिचरपतिमाजौ योजयित्वा श्रमेण ।गगनमतिविशालं लङ्घयित्वाऽर्कसूनु--र्हरिवरगणमध्ये रामपार्श्वं जगाम ॥
- 30इति स सवितृसूनुस्तत्र तत्कर्म कृत्वापवनगतिरनीकं प्राविशत्सम्प्रहृष्टः ।रघुवरनृपसूनोर्वर्धयन्युद्धहर्षंतरुमृगगणमुख्यैः पूज्यमानो ॥