Vālmīki Rāmāyaṇa · The Siege of Laṅkā and Aṅgada's Embassy
Tap a verse for its meaning
- 1अथ तस्मि दृष्ट्वा ।सुग्रीवं सम्परिष्वज्य तदा वचनमब्रवीत् ॥
- 2असंमन्त्र्य मया सार्धं तदिदं साहसं कृतम् ।एवं साहसकर्माणि न कुर्वन्ति ॥
- 3स्थाप्य मां चेदं बलं च सविभीषणम् ।कष्टं कृतमिदं वीर साहसं ॥
- 4इदानीं मा कृथा वीर एवंविधमचिन्तितम् ।त्वयि किञ्चि किं कार्यं सीतया मम ॥
- 5भरतेन लक्ष्मणेन ।शत्रुघ्नेन च शत्रुघ्न स्वशरीरेण वा पुनः ॥
- 6त्वयि चानागते पूर्वमिति मे ।जानतश्चापि ते वीर्यं ॥
- 7हत्वाऽहं रावणं युद्धे सपुत्रबलवाहनम् । च लङ्कायां विभीषणमथापि च ॥
- 8भरते राज्यमावेश्य त्यक्ष्ये देहं महाबल ।तमेवंवादिनं रामं सुग्रीवः ॥
- 9तव भार्यापहर्तारं दृष्ट्वा राघव रावणम् ।मर्षयामि कथं वीर जानन्पौरुषमात्मनः ॥
- 10इत्येवंवादिनं वीरमभिनन्द्य स राघवः ।लक्ष्मणं लक्ष्मिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 11। ॥
- 12। ॥
- 13वाताश्च परुषा वान्ति कम्पते च ।पर्वताग्राणि वेपन्ते पतन्ति धरणीरुहाः ॥
- 14मेघाः परुषाः परुषस्वनाः ।क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ति मिश्रं ॥
- 15रक्तचन्दनसङ्काशा सन्ध्या ।ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम् ॥
- 16आदित्यमभिवाश्यन्ति जनयन्तो ।दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः ॥
- 17रजन्यामप्रकाशश्च सन्तापयति चन्द्रमाः ।कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो यथा लोकस्य सङ्क्षये ॥
- 18ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च सुलोहितः ।आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्मण दृश्यते ॥
- 19। ॥
- 20काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च ।शिवाश्चाप्यशिवा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः ॥
- 21क्षिप्रमद्य दुराधर्षां लङ्कां रावणपालिताम् ।अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः ॥
- 22इत्येवं संवदन्वीरो लक्ष्मणं ।तस्मादवातरच्छीघ्रं पर्वताग्रान्महाबलः ॥
- 23अवतीर्य च तस्माच्छैलात्स राघवः ।परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः ॥
- 24सन्नह्य तु स सुग्रीवः कपिराजबलं महत् ।कालज्ञो राघवः काले सम्युगायाभ्यचोदयत् ॥
- 25। ॥
- 26तं विभीषणसुग्रीवौ हनुमान् जाम्बवान्नलः ।ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्वयुस्तदा ॥
- 27ततः पश्चात्सुमहती पृतनर्क्ष । महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम् ॥
- 28शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान् ।जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः ॥
- 29तौ तु दीर्घेण कालेन रामलक्ष्मणौ ।रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिन्दमौ ॥
- 30रम्यामुद्यानवनशोभिताम् ।चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चैः ॥
- 31तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः ।यथानिवेशं सम्पीड्य न्यविशन्त ॥
- 32लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।रामः सहानुजो धन्वी ॥
- 33। ॥
- 34। ॥
- 35रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम् ।सायुधै राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः ॥
- 36। ॥
- 37ददर्शायुधजालानि तत्रैव कवचानि च ।पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो ॥
- 38। ॥
- 39ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च ।हनुमान्पश्चिमद्वारं बलवान्कपिः ॥
- 40प्रमाथिप्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च सङ्गतः । च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत ॥
- 41सह सर्वैर्हरिश्रेष्ठैः ।वानाराणां तु प्रख्यातयूथपाः ॥
- 42। ॥
- 43हरीणां तु कोटिं कोटिं न्यवेशयत् ।पश्चिमेन तु रामस्य सुग्रीवः सहजाम्बवान् ॥
- 44। ॥
- 45। ॥
- 46सर्वे सर्वे च विकृताननाः । केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः ॥
- 47केचि बभूवु ।सन्ति चौघबलाः केचित्केचिच्छतगुणोत्तराः ॥
- 48अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन्हरियूथपाः ।अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासी ॥
- 49तत्र वानरसैन्यानां ।परिपूर्णमिवाकाशं च मेदिनी ॥
- 50लङ्कामुपनिविष्टैश्च सम्पतद्भिश्च वानरैः ।शतं शतसहस्राणां पृथगृक्षवनौकसाम् ॥
- 51लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः ।आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात् ॥
- 52। ॥
- 53संवृता सर्वतो लङ्का वायुना ।राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाऽभिनिपीडिताः ॥
- 54वानरै ।महान् शब्दोऽभवत्तत्र बलौघस्याभिवर्ततः ॥
- 55। ॥
- 56। ॥
- 57बभूव सर्वैरपि सुरासुरैः । सन्निवेश्यैव सैन्यं स्वं रक्षसां वधे ॥
- 58सम्मन्त्र्य सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः ।आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः ॥
- 59। ॥
- 60गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रुहि मद्वचनात्कपे ।लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा ॥
- 61गतैश्वर्य नष्टचेतन ।ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा ॥
- 62। ॥
- 63। ॥
- 64। ॥
- 65। ॥
- 66मामतिक्रामयित्वा त्वं हृतवांस्तन्निदर्शय ।अराक्षसमिदं लोकं कर्ताऽस्मि ॥
- 67न चेच्छरणमभ्येषि मामुपादाय मैथिलीम् ।धर्मात्मा रक्षसां श्रेष्ठः सम्प्राप्तोऽयं विभीषणः ॥
- 68। ॥
- 69शक्यं पापेनाविदितात्मना । वा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस ॥
- 70मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि ।यद्वा विशसि लोकांस्त्रीन्पक्षिभूतो मनोजवः ॥
- 71मम चक्षुष्पथं प्राप्य न जीवन्प्रतियास्यसि ।ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदैहिकम् ॥
- 72क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम् ।इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥
- 73जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव ।सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमा ॥
- 74ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह ।ततस्तस्याविदूरे स निपत्य ॥
- 75। ॥
- 76सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना ।दूतोऽहं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥
- 77वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः ।आह त्वां राघवो रामः ॥
- 78निष्पत्य पुरुषो भव ।हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम् ॥
- 79। ॥
- 80शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च ।विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि ॥
- 81न चेत्सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि ।इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुङ्गवे ॥
- 82अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः ।ततः स शशास सचिवांस्तदा ॥
- 83गृह्यतामेष दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत् ।रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निसमतेजसः ॥
- 84जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः ।ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मवान् ॥
- 85बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा ।स तान्बाहुद्वये सक्तानादाय ॥
- 86प्रासादं शैलसङ्काशमुत्पपाताङ्गदस्तदा ।तेऽन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्य वेगेन राक्षसाः ॥
- 87। ॥
- 88ददर्श राक्षसेन्द्रस्य ।तत्पफाल पदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः ॥
- 89पुरा हिमवतः शृङ्गं विदारितम् ।भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं चात्मनः ॥
- 90विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसम् ।क्षसान्सर्वान्हर्षयंश्चापि वानरान् ॥
- 91स वानराणां मध्ये तु रामपार्श्वमुपागतः ।रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात् ॥
- 92विनाशं चात्मनः पश्यन्निश्वासपरमोऽभवत् ।रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्निनदद्भिः प्लवङ्गमैः ॥
- 93वृतो युद्धायैवाभ्यवर्तत ।सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः ॥
- 94। ॥
- 95पर्यक्रामत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव ।तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम् ॥
- 96सागरं चाभिवर्तताम् ।राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथाऽपरे ॥
- 97अपरे समरोद्धर्षाद्धर्षमेव प्रपेदिरे ।कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं ॥
- 98ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं ।हाहाकारं प्रकुर्वन्ति राक्षसा भयमोहिताः ॥
- 99तस्मिन्महाभीषणके प्रवृत्ते राक्षसराज्यधान्याम् ।प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि संविचेरुः ॥