Vālmīki Rāmāyaṇa · The Counsel and Resolve of Kumbhakarṇa
Tap a verse for its meaning
- 1। ॥
- 2दृष्टो हि योऽस्माभिः पुरा । सोऽयमासादितस्त्वया ॥
- 3शीघ्रं खल्वभ्युपेतं त्वां कर्मणः ।निरयेष्वेव पतनं यथा दुष्कृतकर्मणः ॥
- 4। ॥
- 5यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कुर्यादैश्वर्यमास्थितः ।पूर्वं चोत्तरकार्याणि न स वेद ॥
- 6। ॥
- 7त्रयाणां पञ्चधा योगं कर्मणां यः प्रपश्यति । कृत्वा स सभ्ये वर्तते पथि ॥
- 8यथागमं च यो राजा समयं विचिकीर्षति ।बुध्यते सचिवान्बुद्ध्य सुहृदश्चानुपश्यति ॥
- 9। ॥
- 10। ॥
- 11। ॥
- 12काले धर्मार्थकामान्यः सम्मन्त्र्य सचिवैः सह ।निषेवेतात्मवाँल्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ॥
- 13हितानुबन्धमालोच्य कार्याकार्यमिहात्मनः ।राजा सहार्थतत्त्वज्ञैः सचिवैः स हि जीवति ॥
- 14अनभिज्ञाय रुषाः ।प्रागल्भ्याद्वक्तुमिच्छन्ति मन्त्रेष्वभ्यन्तरीकृताः ॥
- 15। ॥
- 16अहितं च हिताकारं धार्ष्ट्याज्जल्पन्ति ये नराः ।अवेक्ष्य मन्त्रबाह्यास्ते कर्तव्याः कृत्यदूषणाः ॥
- 17। ॥
- 18तान्भर्ता मित्रसङ्काशानमित्रान्मन्त्रनिर्णये । जानीयात्सचिवानुपसंहितान् ॥
- 19ह कृत्यानि सहसाऽनुप्रधावतः ।छिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते खमिव द्विजाः ॥
- 20यो हि शत्रुमभिज्ञाय नात्मानमभिरक्षति ।अवाप्नोति हि सोऽनर्थान् व्यवरोप्यते ॥
- 21यदुक्तमिह ते पूर्वं मेनुजेन च ।तदेव नो कार्यं यदिच्छसि च तत्कुरु ॥
- 22तत्तु श्रुत्वा कुम्भकर्णस्य भाषितम् ।भ्रुकुटिं चैव सञ्चक्रे क्रुद्धश्चैनमभाषत ॥
- 23मान्यो गुरुरिवाचार्यः किं मां त्वमनुशाससि ।किमेवं वाक्छ्रमं कृत्वा काले युक्तं विधीयताम् ॥
- 24विभ्रमाच्चित्तमोहाद्वा बलवीर्याश्रयेण वा ।नाभिपन्नमिदानीं यद्व्यर्थास्तस्य पुनः कथाः ॥
- 25तु यद्युक्तं तदिदानीं विधीयताम् । गतं तु गतमेव हि ॥
- 26ममापनयजं दोषं समीकुरु ।यदि खल्वस्ति मे स्नेहो विक्रमं वावगच्छसि ॥
- 27यदि वा कार्यमेतत्ते हृदि कार्यतमं मतम् ।स विपन्नार्थं दीनमभ्यवपद्यते ॥
- 28। ॥
- 29रुष्टोऽयमिति विज्ञाय शनैः श्लक्ष्णमुवाच ह ।अतीव हि समालक्ष्य भ्रातरं ॥
- 30शनैर्वाक्यं बभाषे ।अलं राक्षसराजेन्द्र सन्तापमुपपद्यते ॥
- 31रोषं च सम्परित्यज्य स्वस्थो भवितुमर्हसि ।नैतन्मनसि कर्तव्यं मयि जीवति ॥
- 32। ॥
- 33बन्धुभावादभिहितं भ्रातृस्नेहाच्च पार्थिव ।सदृशं यत्तु कालेऽस्मिन्कर्तुं बन्धुना ॥
- 34। ॥
- 35हते रामे सह भ्रात्रा द्रवन्तीं हरिवाहिनीम् ।अद्य रामस्य तद्दृष्ट्वा मयाऽऽनीतं रणाच्छिरः ॥
- 36महाबाहो भवतु ।अद्य रामस्य पश्यन्तु निधनं सुमहत्प्रियम् ॥
- 37। ॥
- 38शत्रोर्युधि करोम्यास्रप्रमार्जनम् ।अद्य पर्वतसङ्काशं ससूर्यमिव तोयदम् ॥
- 39विकीर्णं पश्य समरे प्लवगोत्तमम् ।कथं त्वं राक्षसैरेभिर्मया च परिसान्त्वतः ॥
- 40जिघांसुभिर्दाशरथिं व्यथसे त्वं सदाऽनघ ।अथ पूर्वं हते तेन मयि त्वां हन्ति ॥
- 41नाहमात्मनि सन्तापं गच्छेयं राक्षसाधिप ।कामं त्विदानीमपि मां व्यादिश त्वं ॥
- 42न परः प्रेषणीयस्ते युद्धायातुलविक्रम ।अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूंस्तव ॥
- 43। ॥
- 44मे ।नर्दतस्तीक्ष्णदंष्ट्रस्य बिभीयाच्च ॥
- 45अथवा मृद्गत रिपून् ।न मे प्रतिमुखे स्थातुं कश्चिच्छक्तो ॥
- 46। ॥
- 47यदि मे मुष्टिवेगं स राघवोऽद्य सहिष्यते ।ततः पास्यन्ति बाणौघा रुधिरं राघवस्य तु ॥
- 48बाध्यसे राजन्किमर्थं मयि तिष्ठति ।सोऽहं तव निर्यातुमुद्यतः ॥
- 49मुञ्च रामाद्भयं राजन्हनिष्यामीह ।राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं च महाबलम् ॥
- 50हनुमन्तं च रक्षोघ्नं लङ्का येन ।हरींश्चापि हनिष्यामि सम्युगे समवस्थितान् ॥
- 51असाधारणमिच्छामि तव दातुं महद्यशः ।यदि चेन्द्राद्भयं राजन्यदि वाऽपि ॥
- 52अपि देवाः क्रुद्धे मयि महीतले ।यमं च शमयिष्यामि भक्षयिष्यामि ॥
- 53आदित्यं पातयिष्यामि सनक्षत्रं महीतले ।शतक्रतुं वधिष्यामि पास्यामि ॥
- 54पर्वतां दारयिष्यामि मेदिनीम् ।दीर्घकालं प्रसुप्तस्य कुम्भकर्णस्य ॥
- 55अद्य पश्यन्तु भूतानि सर्वशः ।नन्विदं त्रिदिवं सर्वमाहारस्य न पूर्यते ॥
- 56वधेन ते सुखार्हंसुखं समाहर्तुमहं व्रजामि ।निकृत्य रामं सह लक्ष्मणेनखादामि सर्वा ॥
- 57रमस्व कामं पिब चाग्र्यवारुणींकुरुष्व कृत्यानि विनीयतां ज्वरः ।मयाद्य रामे गमितेयमक्षयंचिराय सीता भविष्यति ॥