The Slaying of Kumbhakarṇa · Vālmīki Rāmāyaṇa

ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाऽङ्गदवचस्तदा ।नैष्ठिकीं बुद्धिमासाद्य सर्वे ॥

समुदीरितवीर्याश्च समारोपितविक्रमाः ।पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन ॥

प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः ।चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरा ॥

अथ हाकायाः सुमहान्ति च ।वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रुताः ॥

स कुम्भकर्णः सङ्क्रुद्धो गदामुद्यम्य ।अर्दयन्सुमहाकायः समन्ताद्व्यक्षिपद्रिपून् ॥

शतानि सप्त चाष्टौ च च वानराः ।प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन पोथिताः ॥

षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च ।परिक्षिप्य च बाहुभ्यां परिधावति ॥

भक्षयन्भृशसङ्क्रुद्धो पन्नगानिव ।कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः सङ्गम्य च ततस्ततः ॥

वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः सङ्ग्राममूर्धनि ।ततः पर्वतमुत्पाट्य प्लवगर्षभः ॥

दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव ।तं समुत्पत्य चिक्षेप कुम्भकर्णस्य वानरः ॥

तमप्राप्तो महाकायं तस्य दा ।ममर्दाश्वान्गजांश्चापि रथांश्चैव ॥

तानि चान्यानि पुनश्चान्यद्गिरेः शिरः ।तच्छैलशृङ्गाभिहतं हताश्वं हतसारथि ॥

रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ।रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः ॥

शिरांसि नदतां जह्रुः सहसा ।वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य ॥

क्षसानभ्यसूदयन् । शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च विविधान्बहून् ॥

ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ।तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह ।बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो ॥

ततो हरीणां तदनीकमुग्रंदुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य ।तस्थौ ततोऽस्यापततः पुरस्ता--न्महीधराग्रं हनुमान्प्रगृह्य ॥

स कुम्भकर्णं कुपितो जघानवेगेन भीमकायम् ।स चुक्षुभे तेन तदाऽभिभूतोमेदार्द्रगात्रो ॥

स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशंगिरिं यथा प्रज्वलिताग्रशृङ्गम् ।बाह्वन्तरे मारुतिमाजघानगुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥

स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरःप्रविह्वलः शोणितमुद्वमन्मुखात् ।ननाद भीमं हनुमान्महाहवे ॥

ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टारक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य ।प्लवङ्गमास्तु व्यथिता प्रदुद्रुवुः सम्यति कुम्भकर्णात् ॥

ततस्तु र्यवस्थापयन्बलम् ।प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥

। ॥

सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले । शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः ॥

। ॥

कुम्भकर्णं महाकायं सर्वतोऽभिप्रदुद्रुवुः । प्रहारांस्तान्वेदयानो ॥

। ॥

निपपातर्षभो भीमः प्रमुखा ।मुष्टिना शरभं हत्वा नीलमाहवे ॥

आजघान गवाक्षं तु न्द्ररिपुस्तदा ।पादेनाभ्यहनत्क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥

दत्तप्रहारव्यथिता शोणितोक्षिताः ।निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव ॥

। ॥

तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे ते ।समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥

तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा ।कुम्भकर्णं महाकायं ते जघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥

स वानरसहस्रैस्तैराचितः पर्वतोपमः ।रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥

बाहुभ्यां वानरान्सर्वान्प्रगृह्य । सङ्क्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥

प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे ।नासापुटाभ्यां निर्जग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥

भक्षयन्भृशसङ्क्रुद्धो हरीन्पर्वतसन्निभः ।बभञ्ज वानरान्सर्वान्सङ्क्रुद्धो ॥

मांसशोणितसङ्क्लेदां भूमिं कुर्वन्स राक्षसः ।चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्छितः ॥

वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः ।शूलहस्तो बभौ सङ्ख्ये कुम्भकर्णो महाबलः ॥

यथा ग्रीष्मे दहति ।तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो विनिर्दहत् ॥

ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथा विनायकाः ।वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विस्वरं भृशम् ॥

अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन । शरणं जग्मुर्व्यथिताः खिन्नचेतसः ॥

ष्ट्वा ।अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥

शैलशृङ्गं महद्गृह्य विनदंश्च मुहुर्मुहुः ।क्षसान्सर्वान्कुम्भकर्णपदानुगान् ॥

शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य ॥

कुम्भकर्णः कोपेन महता तदा ।सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥

कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन्सर्ववानरान् ।शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे स महाबलः ॥

तमापतन्तं बुद्ध्वा तु युद्धमार्गविशारदः ।लाघवान्मोचयामास नरर्षभः ॥

उत्पत्य चैनं सहसा रस्यताडयत् ।स तेनाभिहतः कोपाचलोपमः ॥

स लब्धसञ्ज्ञो बलवान्मुष्टिमावर्त्य राक्षसः । चिक्षेप विसञ्ज्ञः स पपात ह ॥

तस्मिन् पतिते भुवि ।तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥

। ॥

पर्वताग्रं समुत्क्षिप्य समाविध्य ।अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवङ्गमम् ।तस्थौ विकृतसर्वाङ्गो ॥

कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं प्लवङ्गमान् ।कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥

। ॥

त्यज तद्वानरानीकं किं करिष्यसि ।सहस्वैकनिपातं मे पर्वतस्यास्य ॥

तद्वाक्यं ।श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद्वचः ॥

प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः ।श्रुतपौरुषसम्पन्नः कस्माद्गर्जसि वानर ॥

स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य शैलं सहसा मुमोच ।तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णंशैलेन ॥

तच्छैलशृङ्गं सहसा विशीर्णंभुजान्तरे तस्य तदा विशाले ।ततो सहसा प्लवङ्गारक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥

। ॥

तत्कुम्भकर्णस्य भुजप्रविद्धंशूलं शितं ।क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यांबभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥

कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत् ।बभञ्ज जानुन्यारोप्य प्रहृष्टः ॥

शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा ।हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥

सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः ।मारुतिं पूजयाञ्चक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥

स तत्तदा भग्नमवेक्ष्य शूलंचुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा ।उत्पाट्य शृङ्गंजघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥

स शैलशृङ्गाभिहतो पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः ।तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसञ्ज्ञंनेदुः प्रहृष्टास्त्वथ ॥

तमभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यंस कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम् ।जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्ययथाऽनिलो मेघमतिप्रचण्डः ॥

स तं उत्पाट्य गच्छन्युधि कुम्भकर्णः ।रराज मेरुप्रतिमानरूपोमेरुर्यथाभ्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥

ततस्तमुत्पाट्य जगाम वीरःसंस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रैः ।शृण्वन्निनादं त्रिदशालयानां ॥

ततस्तमादाय तदा स मेनेहरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः ।अस्मिन्हृते सर्वमिदं हृतं स्यात्-सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥

। ॥

हनुमांश्चिन्तयामास मतिमा ।एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥

यद्वै न्याय्यं मया कर्तुं तत्करिष्यामि सर्वथा ।भूत्वा पर्वतसङ्काशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥

मया हते सम्यति कुम्भकर्णेमहाबले ।विमोचिते वानरपार्थिवे चभवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समस्ताः ॥

अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति पार्थिवः ।गृहीतोऽयं यदि भवेत्रिदशैः सा ॥

मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः । कुम्भकर्णेन सम्युगे ॥

अयं मुहूर्तात्सुग्रीवो लब्धसञ्ज्ञो महाहवे ।आत्मनो वानराणां च यत्पथ्यं तत्करिष्यति ॥

। ॥

इत्येवं चिन्तयित्वा तु हनुमान्मारुतात्मजः ।भूयः वानराणां ॥

स कुम्भकर्णोऽथ लङ्कांस्फुरन्तमादाय महाकपिं तम् ।विमानचर्यागृहगोपुरस्थैःपुष्पाग्र्यवर्षैरवकीर्यमाणः ॥

लाजगन्धोदवर्षैस्तु सिच्यमानः शनैः शनैः ।राजमार्गस्य शीतत्वात्सञ्ज्ञामाप महाबलः ॥

ततः स सञ्ज्ञामुपलभ्य कृच्छ्रा--द्बलीयसस्तस्य ।अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं मुहुर्महात्मा ॥

एवं गृहीतेन कथं नु नामशक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य ।तथा करिष्यामि यथा हरीणांभविष्यतीष्टं च ॥

ततः सहसा समेत्यराजा हरीणाममरेन्द्रशत्रुम् ।खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां पार्श्वेषु च कुम्भकर्णम् ॥

। ॥

स भूतले भीमबलाभिपिष्टःसुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः ।जगाम खं वेगवदभ्युपेत्यपुनश्च रामेण ॥

कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः ।रराज शोणितैः सिक्तो गिरिः ॥

शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो ।युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे महाबलः ॥

अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः ।नीलाञ्जनचयप्रख्यः ॥

गते तु तस्मिन्सुरराजशत्रुःक्रोधात्प्रदुद्राव रणाय भूयः ।अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रोघोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥

। ॥

चखाद रक्षांसि हरी-ऋक्षांश्च मोहाद्युधि कुम्भकर्णः ।यथैव मृत्युर्हरते युगान्तेस भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥

एकं द्वे त्रीन्बहून्क्रुद्धो वानरान्सह राक्षसैः ।समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वर ॥

। ॥

ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा ।कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन्खादन्प्रधावति ॥

शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत्त्रिंशत्तथैव च । बाहुभ्यां खादन्विपरिधावति ॥

मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रःकर्णावसक्तप्रथितान्त्रमालः ।ववर्ष शूलानि कालो प्रवृद्धः ॥

तस्मिन्काले पुत्रः ।चकार क्रुद्धो युद्धं परपुरञ्जयः ॥

स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त ।निचखानाददे बाणान्विससर्ज च ॥

पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत्स ।ततश्चुकोप बलवा ॥

अथास्य शुभ्रं शुभम् ।प्रच्छादयामास शरैः सन्ध्याभ्रैरिव ॥

काञ्चनभूषणैः ।आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुभान् ॥

ततः स भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम् । प्रोवाच वाक्यं ॥

क्रुद्धस्य भयदातारमाहवे ।युध्यता मामभीतेन ख्यापिता त्वया ॥

प्रगृहीतायुधस्येव ।तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः को मे ॥

गजारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः ।नैव स्थितपूर्वः कदाचन ॥

अद्य त्वयाऽहं पराक्रमैः ।तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य ॥

सत्वधैर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं त्वया ।राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन्हते हतम् ॥

मया चेन्निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति ।तानहं योधयिष्यामि प्रमाथिना ॥

इत्युक्तवाक्यं त प्रोवाच स्तुतिसंहितम् ।मृधे घोरतरं वाक्यं ॥

यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यं प्राह ।तत्सत्यं नान्यथा दृष्टस्तेऽद्य ॥

एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवापरः ।मनोरथो रात्रिचर तत्समीपे भविष्यति ।इति श्रुत्वा ह्यनादृत्य लक्ष्मणं स ॥

अतिक्रम्य च सौमित्रिं महाबलः ।राममेवाभिदुद्राव दारयन्निव ॥

अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन् ।कुम्भकर्णस्य ससर्ज शरान् ॥

तस्य विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः ।अङ्गारमित्राः मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥

घोरं वै नद ।अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो द्रावयन्रणे ॥

तस्योरसि निमग्नाश्च शरा ।रेजुर्नीलाद्रिकटके नृत्यन्त इव ॥

हस्ताच्चापि परिभ्रष्टा पपातोर्व्यां । च सर्वाणि विप्राकीर्यन्त भूतले ॥

स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः । चरणाभ्यां च चकार कदनं महत् ॥

स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः ।रुधिरं प्रतिसुस्राव प्रस्रवणं यथा ॥

। ॥

अथ समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः ।चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥

अप्राप्तमन्तरा सप्तभिस्तैरजिह्मगैः ।शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद ॥

तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव ।द्वे शते वानरेन्द्राणां पतमानमपातयत् ॥

तस्मिन्काले स वाक्यमब्रवीत् । युक्तो योगान्परिमृशन्बहून् ॥

नैवायं जन्नापि जानाति ।मत्तः स्वान्परांश्चैव खादति ॥

साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वे ते ।यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्य ॥

अप्ययं काले गुरुभारप्रपीडितः ।प्रपत भूमौ नान्यान्हन्या ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धीमतः ।ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं ॥

सङ्क्रुद्धः समारूढः ।व्यधूनयत्तान्वेगेन दुष्टहस्तीव ॥

तान्दृष्ट्वा निर्धुतान्रामो दुष्टोऽयमिति ।समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥

वीरो निर्दहन्निव चक्षुषा । राक्षसं रोषादभिदुद्राव वेगितः ।र्षयन्सर्वान्कुम्भकर्णभयार्दितान् ॥

स चापमादाय भुजङ्गकल्पंदृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम् ।हरीन्समाश्वास्य समुत्पपातरामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥

स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयः । सम्प्रतस्थे महावलः ॥

स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिन्दमम् ।शोणिताप्लुतसर्वाङ्गं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥

। ॥

विन्ध्यमन्दरसङ्काशं ।स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद्वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥

परिलिह्यन्तं शोणितं ।मृद्गन्तं वानरानीकं ॥

तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम् ।विस्फारयामास तदा कार्मुकं ॥

स तस्य चापनिर्घोषात्कुपितो ।अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥

ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं ।तमापतन्तं धरणीधराभ--मुवाच रामो युधि ॥

आगच्छ मा विषाद--मवस्थितोऽहं ।अवेहि मां शक्रसपत्न मया मुहूर्ताद्भविता विचेताः ॥

विज्ञाय जहास ।अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो द्रावयन्रणे ॥

पातयन्निव सर्वेषां ।प्रहस्य विकृतं भीमं स ॥

महातेजा वाक्यमब्रवीत् ।नाहं विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च ॥

। ॥

अनेन निर्जिता पुरा मया । इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि ॥

स्वल्पाऽपि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ।दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मे लघु ।ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टविक्रमम् ॥

स स्य वचो निशम्यरामः सुपुङ्खान्विससर्ज बाणान् ।तैराहतो वज्रसमग्रवेगैःन चुक्षुभे न व्यथते ॥

यैः सायकैः निकृत्तावाली हतो वानरपुङ्गवश्च ।ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरे न व्यथयांप्रचक्रुः ॥

स वारिधारा इव सायकांस्तान्पिबन् शरीरेण ।जघान रामस्य शरप्रवेगंव्याविध्य तं मुग्रवेगम् ॥

ततस्तु क्षतजानुलिप्तंवित्रासनं देवमहाचमूनाम् ।विव्याध तं मुद्गरमुग्रवेगंविद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥

मादाय ततो वरास्त्रंरामः प्रचिक्षेप य ।समुद्गरं तेन जघान बाहुंस कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥

स तस्य बाहुसमुद्गरो बाणकृत्तः ।पपात तस्मिन्हरिराजसैन्येजघान तां वानरवाहनीं च ॥

ते वानरा भग्नहतावशेषाःपर्यन्तमाश्रित्य तदा ।प्रवेपिताङ्गं ददृशुः सुघोरंम् ॥

स कुम्भकर्णोस्त्रनिकृत्तबाहु--र्महान्निकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः ।उत्पाटयामास करेण वृक्षंततोऽभिदुद्राव रणे म् ॥

स तस्य बाहुं सहसालवृक्षंसमुद्यतं म् ।युक्तेन जघान रामोबाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥

स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तःपपात भूमौ ।ऽभिजघान वृक्षान्शैलान् शिला वानरराक्षसांश्च ॥

तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामःसमापतन्तं सहसा नदन्तम् ।द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्यचिच्छेद युधि राक्षसस्य ॥

तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्चगिरीन्गुहाश्चैव महार्णवं च ।लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानांविनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥

निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादोविदार्य वक्त्रं म् ।दुद्राव रामं सहसाऽभिगर्जन्र्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥

अपूरयत्तस्य मुखं शिताग्रैरामः शरै ।स पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुंचुकूज कृच्छ्रेण चापि ॥

अथाददे सूर्यमरीचिकल्पंस ।अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खंरामः शरं ॥

। ॥

स सायको राघवबाहुचोदितोदिशः स्वभासा दश सम्प्रकाशयन् ।सधूमदीप्तदर्शनोजगाम ॥

स तन्महापर्वतकूटसन्निभंविवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम् ।चकर्त रक्षोधिपतेः शिरस्तथायथैव वृत्रस्य पुरा ॥

कुम्भकर्णशिरो भाति लङ्कृतं महत् ।आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥

तद्रामबाणाभिहतं पपातरक्षःशिरः पर्वतसन्निकाशम् ।बभञ्ज चर्यागृहणिमुच्चं तमपातयच्च ॥

न्यपतत्कुम्भकर्णोऽथ स्वकायेन निपातयन् ।नां कोट्यश्च परितः सम्प्रधावताम् ॥

तच्चातिकायं हिमवत्प्रकाशंरक्षस्ततस्तोयनिधौ पपात ।ग्राहान्वरान्मीनवरान्भुजङ्गान्ममर्द भूमिं च तदा विवेश ॥

तस्मिन्हते ब्राह्मणदेवशत्रौमहाबले सम्यति कुम्भकर्णे ।चचाल भूश्च सर्वेहर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥

ततस्तु पन्नगाःसुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः ।सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताःप्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥

ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणामनस्विनो ।विनेदुरुच्चैर्व्यथिता हरिं समीक्ष्यैव यथा सुरार्दिताः ॥

स देवलोकस्य तमो निहत्यसूर्यो यथा राहुमुखाद्विमुक्तः ।तथा व्यभासीद्भुवि निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥

। ॥

स कुम्भकर्णं सुरसङ्घमर्दनंमहत्सु युद्धेषु पराजितश्रमम् ।ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणेमहासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥