Vālmīki Rāmāyaṇa · Indrajit's Invisible Assault
Tap a verse for its meaning
- 1ततो हतान्राक्षसपुङ्गवांस्तान्देवान्तकादित्रिशिरोतिकायान् ।रक्षोगणास्तत्र हतावशिष्टा--स्ते त्वरितं शशंसुः ॥
- 2ततो हतांस्तान्सहसा निशम्यराजा श्रुपरिप्लुताक्षः । भ्रातृवधं च घोरंविचिन्त्य राजा विपुलं प्रदध्यौ ॥
- 3ततस्तु राजानमुदीक्ष्य दीनं सम्परिपुप्लुवानम् ।रथर्षभो राक्षसराजसूनु--स्तमिन्द्रजिद्वाक्यमिदं बभाषे ॥
- 4न तात मोहं प्रतिगन्तुमर्हसियत्रेन्द्रजिज्जीवति राक्षसेन्द्र ।नेन्द्रारिबाणाभिहतो हि कश्चित्प्राणान्समर्थः समरेऽभिपातुम् ॥
- 5पश्याद्य रामं सह लक्ष्मणेनमद्बाणनिर्भिन्नविकीर्णदेहम् ।गतायुषं भूमितले शयानंशितैः शरैराचितसर्वगात्रम् ॥
- 6इमां प्रतिज्ञां शृणु शक्रशत्रोःसुनिश्चितां पौरुषदैवयुक्ताम् ।अद्यैव रामं सह लक्ष्मणेनसन्तर्पयिष्यामि शरैरमोघैः ॥
- 7अद्येन्द्रवैवस्वतविष्णुमित्रसाध्याश्विवैश्वानरचन्द्रसूर्याः ।द्रक्ष्यन्तु मे विक्रममप्रमेयंविष्णोरिवोग्रं बलियज्ञवाटे ॥
- 8स एवमुक्त्वा त्रिदशेन्द्रशत्रु--रापृच्छ्य राजानमदीनसत्त्वः ।समारुरोहानिलतुल्यवेगंरथं खरश्रेष्ठसमाधियुक्तम् ॥
- 9तमास्थाय रथं हरिरथोपमम् ।जगाम सहसा तत्र यत्र युद्धमरिन्दमः ॥
- 10तं प्रस्थितं महात्मानमनुजग्मुर्महाबलाः ।संहर्षमाणा बहवो ॥
- 11केचित्केचित्प्रवरवाजिभिः ।प्रासमुद्गरपरश्वधगदाधराः ॥
- 12स पूर्णैर्भेरीणां चापि निःस्वनैः ।जगाम त्रिदशेन्द्रारिः स्तूयमानो ॥
- 13स शङ्खशशिवर्णेन छत्रेण ।रराज प्रतिपूर्णेन नभश्चान्द्रमसा यथा ॥
- 14। ॥
- 15ततस्त्विन्द्रजिता लङ्का सूर्यप्रतिमतेजसा ।रराजाप्रतिवीरेण द्यौरिवार्केण भास्वता ॥
- 16स सम्प्राप्य महातेजा युद्धभूमिमरिन्दमः ।स्थापयामास रथं प्रति समन्ततः ॥
- 17ततस्तु हुतभोक्तारं हुतभुक्सदृशप्रभः ।जुहाव राक्षसश्रेष्ठो मन्त्रवद्विधिवत्तदा ॥
- 18स हविर्लाजसंस्कारैर्माल्यगन्धपुरस्कृतैः ।जुहुवे पावकं तत्र राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥
- 19। ॥
- 20स तत्राग्निं समास्तीर्य शरपत्रैः सतोमरैः ।छागस्य गलं जग्राह जीवतः ॥
- 21सकृदेव विधूमस्य महार्चिषः ।बभूवुस्तानि विजयं यान्यदर्शयन् ॥
- 22प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तकाञ्चनभूषणः ।हविस्तत्प्रतिजग्राह स्वयमास्थितः ॥
- 23सोऽस्त्रमाहारयामास ब्राह्ममिन्द्ररिपुस्तदा ।धनुश्चात्मरथं चैव सर्वं तत्राभ्यमन्त्रयत् ॥
- 24तस्मिन्नाहूयमानेऽस्त्रे हूयमाने च पावके ।सार्धं ग्रहेन्दुनक्षत्रै ॥
- 25स पावकं पावकदीप्ततेजाहुत्वा महेन्द्रप्रतिमप्रभावः ।सचापबाणासिरथाश्वसूतःखेऽन्तर्दधेत्मानमचिन्त्यरूपः ॥
- 26ततो हयरथाकीर्णं पताकाध्वजशोभितम् ।निर्ययौ राक्षसबलं नर्दमानं ॥
- 27ते शरैर्बहुभिश्चित्रैस्तीक्ष्णवेगैरलङ्कृतैः ।तोमरैरङ्कुशैश्चापि घ्नुराहवे ॥
- 28रावणिस्तु ततः क्रुद्धस्तान्निरीक्ष्य निशाचरान् ।हृष्टा भवन्तो युध्यन्तु वानराणां ॥
- 29ततस्ते राक्षसाः सर्वे नर्दन्तो ।अभ्यवर्षंस्ततो घोरान्वानरान् ॥
- 30स तु नालीकनाराचै ।रक्षोभिः संवृतः सङ्ख्ये वानरान्विचकर्त ह ॥
- 31ते वध्यमानाः समरे वानराः ।अभ्यद्रवन्त सहिता रावणिं ॥
- 32इन्द्रजित्तु ततः क्रुद्धो महातेजा महाबलः ।वानराणां शरीराणि व्यधम ॥
- 33च व पञ्च च सप्त च ।चिच्छेद समरे क्रुद्धो राक्षसान्सम्प्रहर्षयन् ॥
- 34स शरैः शातकुम्भविभूषितैः ।वानरान्समरे वीरः प्रममाथ ॥
- 35ते समरे वानराः शरपीडिताः ।पेतुर्मथितसङ्कल्पाः सुरैरिव ॥
- 36तं तपन्तमिवादित्यं घोरैर्बाणगभस्तिभिः ।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धाः सम्युगे ॥
- 37ततस्तु वानराः सर्वे भिन्नदेहा विचेतसः ।व्यथिता विद्रवन्ति स्म समुक्षिताः ॥
- 38रामस्यार्थे पराक्रम्य वानरा ।नर्दन्तस्तेऽभिवृत्तास्तु समरे ॥
- 39ते द्रुमैः पर्वताग्रैश्च शिलाभिश्च ।अभ्यवर्षन्त समरे रावणिं पर्यवस्थिताः ॥
- 40तद्द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् ।व्यपोहत महातेजा रावणिः ॥
- 41ततः पावकसङ्काशैः शरैराशीविषोपमैः ।वानराणामनीकानि बिभेद समरे प्रभुः ॥
- 42अष्टादशशरैस्तीक्ष्णैः स विद्ध्वा ।विव्याध नवभिश्चैव दूरादवस्थितम् ॥
- 43सप्तभिस्तु महावीर्यो मैन्दं ।पञ्चभिर्विशिखैश्चैव गजं विव्याध सम्युगे ॥
- 44जाम्बवन्तं तु दशभिर्नीलं त्रिंशद्भिरेव च ।सुग्रीवमृषभं चैव सोऽङ्गदं द्विविदं तथा ॥
- 45घोरैर्दत्तवरैस्तीक्ष्णैर्निष्प्राणानकरोत्तदा ।अन्यानपि तदा मुख्यान्वानरान्बहुभिः शरैः ॥
- 46अर्दयामास सङ्क्रुद्धः मूर्छितः ।स शरैः सूर्यसङ्काशैः सुमुक्तैः ॥
- 47वानराणामनीकानि महारणे ।आकुलां वानरीं सेनां मोहिताम् ॥
- 48स परया प्रीत्या ददर्श ।पुनरेव महातेजा राक्षसेन्द्रात्मजो बली ॥
- 49संसृज्य बाणवर्षं च शस्त्रवर्षं च दारुणम् । वानरानीकमिन्द्रजित्त्वरितो बली ॥
- 50स्वसैन्यमुत्सृज्य समेत्य तूर्णंमहारणे वानरवाहिनीषु । शरजालमुग्रंववर्ष नीलाम्बुधरो यथाऽम्बु ॥
- 51ते शक्रजिद्बाणविशीर्णदेहा विस्वरमुन्नदन्तः ।रणे निपेतुर्हरयोऽद्रिकल्पायथेन्द्रवज्राभिहता नगेन्द्राः ॥
- 52ते केवलं सन्ददृशुः शिताग्रान्बाणान्रणे वानरवाहिनीषु ।मायानिगूढं तु सुरेन्द्रशत्रुंन चावृतं राक्षसमभ्यपश्यन् ॥
- 53ततः स रक्षोधिपतिर्महात्मासर्वे दिशो बाणगणैः शिताग्रैः ।प्रच्छादयामास रविप्रकाशैः च वानरेन्द्रान् ॥
- 54स शूलनिस्त्रिंशव्याविध्य दीप्तानलसन्निभानि ।ववर्ष तीव्रं प्लवगेन्द्रसैन्ये ॥
- 55ततो ज्वलनसङ्काशैः शरै ।ताडिताः शक्रजिद्बाणैः प्रफुल्ला इव ॥
- 56तेऽन्योन्यमभिसर्पन्तो निनदन्तश्च ।राक्षसेन्द्रास्त्रनिर्भिन्ना निपेतु ॥
- 57उदीक्षमाणा गगनं केचि ताडिताः ।शरैर्विविशुरन्योन्यं पेतुश्च ॥
- 58हनुमन्तं च सुग्रीवमङ्गदं गन्धमादनम् ।जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ॥
- 59मैन्दं च द्विविदं नीलं गवाक्षं गजगोमुखौ ।केसरिं हरिलोमानं विद्युद्दंष्ट्रं च वानरम् ॥
- 60सूर्याननं ज्योतिमुखं तथा दधिमुखं हरिम् ।पावकाक्षं नलं चैव कुमुदं चैव वानरम् ॥
- 61प्रासैः शूलैः शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसंहितैः ।विव्याध हरिशार्दूलान्सर्वांस्तान्राक्षसोत्तमः ॥
- 62। ॥
- 63स बाणवर्षैरभिवर्ष्यमाणोधारानिपातानिव तानचिन्त्य ।समीक्षमाणः परमाद्भुतश्रीरामस्तदा लक्ष्मणमित्युवाच ॥
- 64असौ पुनर्लक्ष्मण राक्षसेन्द्रोब्रह्मास्त्रमाश्रित्य सुरेन्द्रशत्रुः ।निपातयित्वा हरिसैन्यमुग्र--मस्मान् शरैरर्दयति ॥
- 65दत्तवरो महात्माखमास्थितोऽन्तर्हितभीमकायः ।कथं नु शक्यो युधि नष्टदेहोनिहन्तुमद्येन्द्रजिदुद्यतास्त्रः ॥
- 66। ॥
- 67प्रच्छादयत्येष हि राक्षसेन्द्रःसर्वा दिशः सायकवृष्टिजालैः ।एतच्च सर्वं पतिताग्र्यशूरं वानरराजसैन्यम् ॥
- 68आवां तु दृष्ट्वा पतितौ निवृत्तयुद्धौ ।ध्रुवं प्रवेक्ष्यत्यमरारिवास--मसौ समादाय रणाग्रलक्ष्मीम् ॥
- 69ततस्तु ताविन्द्रजिदस्त्रजालैःबभूवतुस्तत्र तथा विशस्तौ ।स चापि तौ तत्र विदर्शयित्वा हर्षाद्युधि राक्षसेन्द्रः ॥
- 70स तत्तदा वानरसैन्यमेवंरामं च सङ्ख्ये सह लक्ष्मणेन ।विषादयित्वा विवेशपुरीं दशग्रीवभुजाभिगुप्ताम् ॥