Vālmīki Rāmāyaṇa · Lakṣmaṇa’s Rebuke of Dharma
Tap a verse for its meaning
- 1श्चापि विपुलं तं ।श्रुत्वा सङ्ग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तमुवाच ह ॥
- 2नूनं हनुमता क्रियते कर्म ।श्रूयते हि यथा भीमः सुमहानायुधस्वनः ॥
- 3। ॥
- 4ऋक्षाराजस्तथोक्तस्तु स्वेनानीकेन संवृतः ।आगच्छत्पश्चिमं द्वारं हनुमान्यत्र वानरः ॥
- 5अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिः पथि ।वानरैः कृतसङ्ग्रामैः ॥
- 6दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तदृक्षबलमुद्यतम् ।नीलमेघनिभं भीमं सन्निवार्य ॥
- 7स तेन हरिसैन्येन सन्निकर्षं ।शीघ्रमागम्य रामाय दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥
- 8समरे युद्ध्यमानानामस्माकं प्रेक्षतां पुरः ।जघान रुदतीं सीतामिन्द्रजिद्रावणात्मजः ॥
- 9उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णोऽहमरिन्दम ।तदहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुमागतः ॥
- 10तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः ।निपपात तदा भूमौ ॥
- 11तं भूमौ देवसङ्काशं पतितं प्रेक्ष्य राघवम् ।अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः ॥
- 12असिञ्चन्सलिलैश्चैनं ।प्रदहन्तमनासाद्यं सहसाऽग्निमिवोच्छिखम् ॥
- 13तं लक्ष्मणोथ बाहुभ्यां परिष्वज्य ।उवाच राममस्वस्थं वाक्यं ॥
- 14शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वामार्य ।अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः ॥
- 15। ॥
- 16। ॥
- 17यद्यधर्मो भवेद्भूतो रावणो नरकं व्रजेत् ।भवांश्च धर्मयुक्तो वै नैवं व्यसनमाप्नुयात् ॥
- 18तस्य च व्यसनाभावाद्व्यसनं च गते त्वयि ।धर्मो भवत्यधर्मश्च ॥
- 19धर्मेणोपलभेद्धर्ममधर्मं चाप्यधर्मतः ।यद्यधर्मेण युज्येयुर्येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः ॥
- 20। ॥
- 21। ॥
- 22वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव ।वधकर्महतोऽधर्मः स हतः कं वधिष्यति ॥
- 23अथवा यं हन्यते हन्ति वा परम् ।विधिरालिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा ॥
- 24अदृष्टप्रतिकारेण त्वव्यक्तेनासता सता ।कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्शन ॥
- 25यदि सत्स्या नाव किञ्चन ।त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात्सन्नोपपद्यते ॥
- 26। ॥
- 27बलस्य यदि चेद्धर्मो पराक्रमे । वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥
- 28अथ चेत्सत्यवचनं धर्मः किल ।अनृतस्त्वय्यकरुणः किं न बद्धस्त्वया पिता ॥
- 29यदि धर्मो भवेद्भूतो अधर्मो वा परन्तप ।न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्यादिज्यां ॥
- 30। ॥
- 31। ॥
- 32विवृद्धेभ्यः संवृत्तेभ्यस्ततस्ततः ।क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥
- 33अर्थेन हि वियुक्तस्य पुरुषस्याल्पतेजसः ।व्युच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ॥
- 34सोऽयमर्थं परित्यज्य सुखैधितः ।पापमारभते कर्तुं ततो दोषः प्रवर्तते ॥
- 35यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः । स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च ॥
- 36यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च ।यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स महागुणः ॥
- 37। ॥
- 38। ॥
- 39। ॥
- 40येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां ।तेऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते ॥
- 41। ॥
- 42। ॥
- 43उत्तिष्ठ दृढव्रत ।किमात्मानं महात्मानमात्मानं नावबुध्यसे ॥
- 44अयमनघ तवोदितः प्रियार्थंजनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः ।सहयगजरथां सराक्षसेन्द्रांभृशमिषुभिर्विनिपातयामि लङ्काम् ॥