Vālmīki Rāmāyaṇa · The Grief of Vibhīṣaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा शयानं रामनिर्जितम् ।शोकवेगपरीतात्मा विललाप ॥
- 2विक्रान्तविख्यात विनीत ।महार्हशयनोपेत किं शेषेऽद्य हतो भुवि ॥
- 3विक्षिप्य दीर्घौ निश्चेष्टौ भुजावङ्गदभूषितौ ।पवृत्तेन ॥
- 4तदिदं वीर सम्प्राप्तं मया पूर्वं समीरितम् । यत्ते न रुचितं ॥
- 5यन्न दर्पा वा नेन्द्रजिन्नापरे जनाः ।न ऽतिरथो नातिकायो नरान्तकः ॥
- 6न स्वयं त्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।गतः सेतुः गतो विग्रहः ॥
- 7गतः सङ्क्षेपः प्रस्तावानां गतिर्गता । पतितो भूमौ मग्नस्तमसि चन्द्रमाः ॥
- 8प्रशान्तार्चिर्व्यवसायो निरुद्यमः ।अस्मिन्निपतिते भूमौ वीरे वरे ॥
- 9किं शेषमिव लोकस्य साम्प्रतम् ।रणे प्रसुप्त इव पांसुषु ॥
- 10धृतिप्रवालः प्रसहाग्र्यपुष्पः शौर्यनिबद्धमूलः ।रणे महान्राक्षसराजवृक्षःसंमर्दितो राघवमारुतेन ॥
- 11तेजोविषाणः कोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तः क्षितौ रावण ॥
- 12पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिःनिश्वासधूमः स्वबलप्रतापः ।प्रतापवान्सम्यति राक्षसाग्निःनिर्वापितो ॥
- 13सिंहर्क्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःहतोऽवसन्नः ॥
- 14वदन्तं परिमृष्टार्थनिश्चयम् । शोकसमाविष्टमित्युवाच विभीषणम् ॥
- 15नायं विनष्टो निश्चेष्टः समरे ।अत्युन्नतमहोत्साहः पतितोऽयमशङ्कितः ॥
- 16नैवं विनष्टाः शोच्यन्ते ।वृद्धिमाशंसमाना ये निपतन्ति ॥
- 17येन सेन्द्रास्त्रयो लोकास्त्रासिता युधि धीमता ।तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालः परिशोचितुम् ॥
- 18नैकान्त युद्धे भूतपूर्वः कदाचन ।परैर्वा हन्यते वीरः परान्वा हन्ति ॥
- 19इयं हि पूर्वैः सन्दिष्टा गतिः ।क्षत्रियो निहतः सङ्ख्ये इति निश्चयः ॥
- 20तदेवं दृष्ट्वा तत्त्वमास्थाय ।यदिहानन्तरं कार्यं कल्प्यं तदनुचिन्तय ॥
- 21तमुक्तवाक्यं विक्रान्तं राजपुत्रं विभीषणः ।उवाच भ्रातु ॥
- 22योऽयं विमर्देषु न भग्नपूर्वःसुरैः समेतैः सह ।भवन्तमासाद्य रणे विभग्नोवेलामिवासाद्य यथा ॥
- 23अनेन सुपूजितानिभुक्ताश्च भोगा निभृताश्च भृत्याः ।धनानि मित्रेषु समर्पितानि च यापितानि ॥
- 24एषो महातपाश्च कर्मसु चाग्र्यवीर्यः ।एतस्य यत्प्रेतगतस्य कृत्यंतत्कर्तुमिच्छामि तव प्रसादात् ॥
- 25स तस्य वाक्यैः करुणैसम्बोधितः साधु विभीषणेन ।आज्ञापयामास स्वर्गीयमाधानमदीनसत्त्वः ॥
- 26वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम् ।क्रियतामस्य ममाप्येष यथा तव ॥