Vālmīki Rāmāyaṇa · The Humbling of Rāvaṇa
Tap a verse for its meaning
- 1अर्जुनेन विमुक्तस्तु राक्षसाधिपः ।चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥
- 2राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते ऽयं बलाधिकम् ।रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति ॥
- 3ततः कदाचि नगरीं वालिपालिताम् ।गत्वा ह्वयति युद्धाय हेममालिनम् ॥
- 4ततस्तु वानरामात्यरापिता प्रभुः ।उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥
- 5राक्षसेन्द्र गतो वाली यस्ते भवेत् ।को ऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः ॥
- 6चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥
- 7एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।युद्धार्थिनामिमे राज ॥
- 8यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव ॥
- 9पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं सुत ।इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ॥
- 10अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ ।वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव ॥
- 11स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो ।पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥
- 12तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।रावणो वालिनं दृष्ट्वा ॥
- 13पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः ।ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत् ॥
- 14यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः । दृष्ट्वा चकार न तु ॥
- 15सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।न चिन्तयति तं वाली रावणं ॥
- 16जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ॥
- 17द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥
- 18इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः ।जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ॥
- 19तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ ।प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतु ॥
- 20हस्तग्राहं तु तं मत्वा रावणम् ।पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ॥
- 21ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः । वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥
- 22तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥
- 23अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् ।मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ॥
- 24अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः ।अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ॥
- 25ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं ।तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ॥
- 26वालिमार्गादपाक्राम हि गच्छतः ।किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै ॥
- 27अपक्षिगणसम्पाता महाजवः ।क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ॥
- 28सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः । सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ॥
- 29तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः । सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ॥
- 30बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः । मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ॥
- 31उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स ॥
- 32तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य सहरीश्वरः ।किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ॥
- 33समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः । किष्किन्धोपवने ऽपतत् ॥
- 34रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।कुतस्त्वमिति चोवाच वणं मुहुः ॥
- 35विस्मयं तु महद्गत्वा । हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 36महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः ।युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥
- 37अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ॥
- 38एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव ।मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ॥
- 39त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा ।मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ॥
- 40सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि ।त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥
- 41दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति ॥
- 42ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ ।भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥
- 43अन्योन्यं ततस्तौ हरिराक्षसौ ।किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ॥
- 44स तत्र सुग्रीव इव रावणः ।अमात्यैरागतैर्नीत ॥
- 45एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ॥
- 46बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् ।सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः वह्निना यथा ॥