ये च लोकिन लोकनिवासिन मनुष्यादय , चैतन्याश्रया हि सर्वे प्रसिद्धा , तदेतत् सर्वाश्रयम् अक्षर ब्रह्म स प्राण तदु वाङ्मन वाक्च मनश्च सर्वाणि च करणानि तदु अन्तश्चैतन्यम् , चैतन्याश्रयो हि प्राणेन्द्रियादिसर्वसघात , 'प्राणस्य प्राणम्' इति श्रुत्यन्तरात् ।यत्प्राणादीनामन्तश्चैतन्य- मक्षर तदेतत् सत्यम् अवितथम् , अत अमृतम् अविनाशि तत् वेद्धव्य मनसा ताडयितव्यम् ।तस्मिन्मनस समाधान कर्तव्यमित्यर्थ ।यस्मादेव हे सोम्य, विद्धि अक्षरे चेत समाधत्स्व ॥
धनुर्गृहीत्वौपनिषद महास्त्र शर ह्युपासानिशित सदधीत ।आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्य तदेवाक्षर सोम्य विद्धि ॥ ३ ॥
धनु इष्वासन भव प्रसिद्ध महास्त्र मह तदस्त्र च महास्त्र धनु , तस्मिन् शरम्, किंविशिष्टमित्याह— उपासानिशित सततताभिध्यानेन तनूकृतम् , संस्कृतमित्ये , सधान ।सधाय सेन्द्रि- यमन्त करण स्वविषया लक्ष्य वर्जित कृत्वे-त्यर्थ । धनुष आयमनमिह ।तद्भावगतेन ह्मण्यक्षरे लक्ष्ये भावना भाव तद्गतेन तसा, लक्ष्य यथोक्तलक्षणम , ॥
। ॥ ४ ॥
। । । । । । । ॥
न्तरिक्ष-मोत प्राणै ।तमेवैक आत्मान-मन्या वाचो ष सेतु ॥
न पुनर्वचन । द्यौ अन्तरिक्ष ओत समर्पित प्राणै करणै अन्यै सर्वै, सर्वा-श्रयमेकमद्वितीय शिष्या ।आत्मान प्रत्यक्स्वरूप युष्माक सर्वप्राणिना अवाच अपरविद्यारूपा । सर्व ।यत एषसेतु एतदात्मज्ञानममृतस्यामृतत्वस्य सेतु, ससारमहोदधेरुत्तरणहेतुत्वात्, —' ति मृत्युमेति नान्य पन्था ऽयनाय' ॥
। ॥ ६ ॥
, समर्पिता अरा , संहता संप्रविष्टा सर्वतो देहव्यापिन्य नाड्य , बुद्धिप्रत्ययसाक्षिभूत स एष प्रकृत अन्त । न्वानो क्रोधहर्षादिप्रत्ययैर्जायमान जायमान अन्त करणोपाध्यनुविधायित्वात् , लौकिका हृष्टो जात क्रुद्धो जात ।तमात्मानम् ओमित्येवम् ओंकारालम्बना सन्त ।उक्त वक्तव्य शिष्येभ्य ।शिष्या ब्रह्मविद्याविविदिषुत्वान्निवृत्तकर्माणो प्रवृत्ता । ब्रह्मप्राप्तिमाशास्त्याचार्य — निर्विघ्नमस्तु व युष्माकं , ? अविद्यातमस , त्यर्थ ॥
।
॥ ९ ॥
फलमिदमभिधीयते— हृदय-ग्रन्थि अविद्यावासनामयो बुद्ध्याश्रय काम , ‘ऽस्य श्रिता ’ ।हृदयाश्रयोऽसौ, -त्माश्रय । भेद विशमुपयाति । ज्ञेय-विषया सशया गङ्गास्रोतोवत्प्रवृ-त्ता विदमायान्ति । निवृत्तावि-द्यस्य विज्ञानोत्पत्ते प्रवृत्तफ-लानि च , न त्वेत, । ऽससारिणि पर अवर -रावरे साक्षादहमस्मीति , ससारकारणोच्छेदान्मुच्यतइत्यर्थ ॥
विरज ।तच्छुभ्र ज्योतिषा ज्योति-स्तद्यदात्मविदो ॥ १० ॥
। । । । । , । । । ॥
। ॥ १२ ॥
Khaṇḍa 2.2
इति द्वितीयमुण्डके द्वितीयः खण्ड ॥