नारायणः
nārāyanah
suprasādah prasannātmā vishvadhrigvishvabhugvibhuh | satkartā satkritah sādhurjahurnārāyano narah || 39 ||
Śaṅkara
नर आत्मा, ततो जातान्याकाशादीनि नाराणि कार्याणि तानि कार्याणि अयं कारणात्मना व्याप्नोति; अतश्च तान्ययनमस्येति नारायणः, 'यच्च किंचिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा । अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः' इति मन्त्रवर्णात् । नराज्जातानि तत्त्वानि नाराणीति ततो विदुः । तान्येव चायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः ॥ इति महाभारते । नाराणां जीवानामयनत्वात् प्रलये इति वा, 'यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति' इति श्रुतेः । 'नाराणामयनं यस्मात्तस्मान्नारायणः स्मृतः' इति ब्रह्मवैवर्तात्, 'आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । ता यदस्यायनं पूर्वं तस्मान्नारायणः स्मृतः' इति मनुवचनाद्वा नारायणः । नारायणाय नम इत्ययमेव सत्यः संसारघोरविषसंहरणाय मन्त्रः । शृण्वन्तु भव्यमतयो यतयोऽस्तरागा उच्चैस्तरामुपदिशाम्यहमूर्ध्वबाहुः ॥ इति श्रीनारसिंहपुराणे ।
nara ātmā, tato jātānyākāśādīni nārāṇi kāryāṇi tāni kāryāṇi ayaṃ kāraṇātmanā vyāpnoti; ataśca tānyayanamasyeti nārāyaṇaḥ, 'yacca kiṃcijjagatsarvaṃ dṛśyate śrūyate'pi vā | antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ' iti mantravarṇāt | narājjātāni tattvāni nārāṇīti tato viduḥ | tānyeva cāyanaṃ tasya tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ || iti mahābhārate | nārāṇāṃ jīvānāmayanatvāt pralaye iti vā, 'yatprayantyabhisaṃviśanti' iti śruteḥ | 'nārāṇāmayanaṃ yasmāttasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ' iti brahmavaivartāt, 'āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ | tā yadasyāyanaṃ pūrvaṃ tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ' iti manuvacanādvā nārāyaṇaḥ | nārāyaṇāya nama ityayameva satyaḥ saṃsāraghoraviṣasaṃharaṇāya mantraḥ | śṛṇvantu bhavyamatayo yatayo'starāgā uccaistarāmupadiśāmyahamūrdhvabāhuḥ || iti śrīnārasiṃhapurāṇe |