16 భక్తుడు: స్వామి, గురుశిష్యులయొక్క నడవడులు చక్కగా తెలిపితిరి. ఇప్పటి పరిస్థితిని బట్టి చూడ, “యథార్థవాది లోక విరోధిగా”, కన్పించును. లోకమున గురులనువారూ, శిష్యులనువారూ, స్వాములనువారూ, సాధువులనువారూ తమరు చెప్పినట్లు ఎన్నో విధములైన తప్పు మార్గములందు ప్రవర్తించుచూ, భగవత్‌ ధర్మమును సన్యాస నియమములను, గురువను పవిత్ర నామమును పాడు చేయుచున్నారు. అట్టివారు తమరు చెప్పిన ధర్మములు నచ్చక వారి తప్పులను బైట పెట్టినందుకు ద్వేషమును పూనుచూ తమ తప్పులని భావించక వానిని సమర్థించుకొను కథలు కల్పించుకొని మాట్లాడుదురు. తప్పులు చేయువారలకే తమరు చెప్పిన విషయములు అన్వయించును కాని, మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నవారికి ఇవి అన్వయించవు; వారు సంతోషింతురు. ఎవరెట్లు అనుకొన్ననూ తమరు మాత్రము యథార్థమును తెలుపుతూ సాధకులను అభివృద్ధికి వచ్చునట్లు చేసి భగవత్‌ యథార్థమును చూపవలెను స్వామి.
స్వామి: బాబూ! ఎవరేమనుకొన్న నాకేమి? అనుకొందురేమో అని అబద్ధము ఎట్లు చెప్పుట? గంతకు తగిన బొంతలు అన్నట్లు అటువంటి అన్యాయ, అక్రమ ప్రవర్తనలలో చేరినవారే అనుకొందురు. కాని, మంచివారు ఇట్టి యథార్థమునకు ఆనందింతురు. గుమ్మడికాయల దొంగ అన్న భుజములు పట్టి చూచుకొనువారు వానిని మోసిన దొంగలే కదా? అట్లు లేని వారలకు భయమెందుకు, కోపమెందుకు? సిగ్గు కలిగిన ఇకపైననూ సరియైన నడవడులు నడచుకొన్న, బుద్ధిమంతులు కాగలరు. తెలియకచేసిన వానికి నిజమైన పశ్చాత్తాపము, ప్రాయశ్చిత్తము. తరువాత అట్టివి చేయకుండుట నీతిలక్షణము.
భక్తుడు: స్వామి! తమరు వ్రాయుచున్న ధ్యాన విషయములందు కొన్ని సందేహములు కలుగుచుండును. అడుగుదునా?
స్వామి: తప్పక అడిగి తెలిసికో. నీకు మంచిది, నాకూ తృప్తి.
భక్తుడు: కొంతమంది ధ్యానమును ఆచరించుచూ అది అభివృద్ధి అయినదా లేదా అని తెలిసికొనలేక ఉందురే? దాని విషయమేమి?
స్వామి: ధ్యానమన్న ఏకాగ్రతను సాధించుటే అభివృద్ధి. అట్టి ఏకాగ్రత ఎంతవరకు కలుగుచున్నదనునది తప్పక వారికి తెలియునే! తెలియకపోదే!
భక్తుడు: కొంతమంది ధ్యానమున ఏమోమో కనిపించును, వినిపించును అని అందురే. అవి ఎంతవరకు అభివృద్ధి?
స్వామి: అవి భ్రమలు, అవి అభివృద్ధిని క్షీణింపజేయును. అహంకారమును బలపరచును. ఏకాగ్రతను చెడగొట్టును. ధ్యానలక్షణము చలించుట కాదు.
భక్తుడు: అట్లయిన అట్లు కనుపించు సమయమున ఏమిచేయవలెను?
స్వామి: వానిపై మనస్సును పోనివ్వక, నీవు ఏ దివ్యరూపమును చిత్రించుకొనియున్నావో ఆ దివ్యరూపముపై దృష్టి చెదరనీయక ఉండు. ఇట్టి భ్రమలన్నియు దివ్యస్వరూపముపైనున్న దృష్టిని చెరచుటకు వచ్చిన ఆటంకములని దృఢము చేసికో, ఇట్టి బ్రమలకూ రూపములకూ చోటిచ్చిన, ఆ రూపము నీకు మరుగయి, అహంకారము అధికమయి అసలు మార్గము తప్పును.
భక్తుడు: అట్లు రూపములు కనిపించుట ధ్యానాభివృద్ధికి గుర్తులు అని కొంతమంది చెప్పుదురే?
స్వామి: అట్లు చెప్పువారు సరియైన ధ్యానమును ఆచరించలేదన్నమాట. అంతేకాక, వారికి ధ్యానమన్న ఏమో తెలియక శిష్యుల సంతోషము కొరకు అట్లు తెలిపి, శిష్యులను భ్రష్టు పట్టింతురు. ఇదే అందులోని ఫలము.
భక్తుడు: అట్లయిన, మేము ధ్యానమున పరమాత్ముని దర్శించలేమా?
స్వామి: లేకేమి, తప్పక దర్శించవచ్చును, మీరు చిత్రించుకొన్న దివ్య మంగళ విగ్రహముపైనే దృష్టియుంచి, దానిని ఏకాగ్రత చేసికొన్న, మీకు అనుగ్రహము అదే రూపమునందే ఎన్ని విధములుగానో కన్పించును. అయితే, అందులోకూడ చలింపజేయునట్టివి ఎన్నియో వచ్చును. కాని, మీరు భ్రమపడి మంగళరూపమును మరువరాదు. సర్వమును అందులోనే ఇమిడియుండునట్లు భావించవలెను.
భక్తుడు: అసలు మేము ధ్యానముయొక్క స్థానమున యెంతవరకు వచ్చినామని తెలిసికొనకూడదా?
స్వామి: ధ్యానమునకు ఇది ఇన్నవస్థానము. ఇది ఈ రీతిగా ఉండును అనునది నీకు తెలిసిన కదా, ధ్యానముయొక్క అభివృద్ధి, క్షీణత చెప్పగలవు? ధ్యానమునకుకూడా ఆద్యంత రహితత్వము కలదు. ధ్యానరూపమున ఎట్లు ఆద్యంత రహితమైనదో, దాని ఫలము కూడనూ ఇంతటితో తీరినది అనుటకులేదు.
భక్తుడు: అట్లయిన ధ్యానమునకు అంతము లేదా?
స్వామి: నీ వనునది అంతమై అంతా ఒకే రూపమున లీనమగుటే అంత్యమందురుగాని ధ్యానమునకు అంతము లేదు.
భక్తుడు: దాని స్థానములు ఎట్లు తెలిసికొనుట?
స్వామి: నిత్యము మనము ధ్యానమున ఎంతకాలము ఏకాగ్రత నిలుపుచున్నాము? చలన శక్తిని ఎంతవరకు జయించినాము? భగవత్‌ రూపమన్న ఏ విధమైన అభిరుచి పడుచున్నాము? అనునది మాత్రము యోచించిన ఏ స్థానమందున్నామనునది తెలియునే కాని, ధ్యానముయొక్క స్థానములు తెలిసికొన వీలుకాదు. ఏ నిమిషమున ఏమి ప్రాప్తించునో అది అనుగ్రహములో ఉన్నది. దారి తప్పక చేయుటే సాధకుని దీక్ష, దానిపై భగవత్‌ అనుగ్రహము కాని, దానికి ఇంతకాలము, అంతకాలమనునది లేదు. కొందరికి ఎన్నో జన్మలు పట్టును. మరి కొందరికి కొన్ని దినములలో ప్రాప్తించును, ఫలించును. ఇది వారి శ్రద్ధా, భక్తి, సాధనలపై ఆధారపడియున్నది. యోచించవలసినది కాదు నాయనా.
భక్తుడు: అట్లయిన, మేము మా సాధన గురించి యోచించకూడదన్నమాట?
స్వామి: సాధననూ, దాని క్రమశిక్షణమును యోచించి ఆచరించవలసినదే. కాని, దాని స్థానములు యోచించి ప్రయోజనములేదు. దానికి స్థానములు మీరు నిర్ణయించవచ్చునే కాని, యథార్థమునకు హద్దులు లేవు. ఊరికే లేనిపోని భ్రమలకు చోటివ్వక స్థానములను ఆశించక, గమ్యమును మనమున ఉంచుకొని సాధన క్రమము తప్పక కాలము మార్చక ఏకభావముతో, ఏకదీక్షతో సాధించు. అదే సర్వ ఫలప్రసాదము. అదే సర్వానందము. అదే నీ సర్వ సంతోషము. ఇతరులు చెప్పు భ్రాంతులపై దృష్టి ఉంచవద్దు. నీ అనుభవమే నీకు యథార్థము కాని, అన్యుల అనుభవములు కావు. కాన, మొదట ఏకభావముతో ఏకాగ్రతకు ప్రయత్నించు.