Adhyātma Rāmāyaṇa · The Origin of the Monkey Kings and Rāvaṇa’s Choice
Tap a verse for its meaning
- 1श्रीराम उवाच ।वालिसुग्रीवयो श्रोतुमिच्छामि ।रवीन्द्रौ कारौ जज्ञाताविति नः श्रुतम् ॥
- 2अगस्त्य उवाच ।मेरोः स्वर्णमयस्याद्रेर्मध्यशृङ्गे मणिप्रभे ।तस्मिन् ऽऽस्ते विस्तीर्णा ब्रह्मणः शतयोजना ॥
- 3तस्यां साक्षात्कदाचिद्योगमास्थितः ।नेत्राभ्यां पतितं दिव्यमानन्दसलिलं बहु ॥
- 4तद्गृहीत्वा करे ध्यात्वा किञ्चित्तदत्यजत् ।भूमौ पतितमात्रेण तस्माज्जातो ॥
- 5तमाह किञ्चित्कालं वसात्र मे ।समीपे सर्वशोभाढ्ये ततः श्रेयो भविष्यति ॥
- 6इत्युक्तो न्यवसत्तत्र ब्रह्मणा ।एवं बहुतिथे काले गते सुधीः ॥
- 7कदाचित्पर्यटन्नद्रौ र्थमुद्यतः ।अपश्यद्दिव्यसलिलां मणिशिलान्विताम् ॥
- 8पातुमागच्छत्तत्र कपिम् ।दृष्ट्वा प्रतिकपिं मत्वा निपपात जलान्तरे ॥
- 9तत्रादृष्ट्वा हरिं शीघ्रं पुनरुत्प्लुत्य वानरः ।अपश्यत्सुन्दरीं रामामात्मानं विस्मयं गतः ॥
- 10ततः देवेशं पूजयित्वा चतुर्मुखम् ।गच्छन् मध्याह्नसमये दृष्ट्वा नारीं म् ॥
- 11विद्धाङ्गस्त्यक्तवान् मुत्तमम् ।तामप्राप्यैव तद्बीजं वालदेशेऽपतद्भुवि ॥
- 12समभवत्तत्र शक्रतुल्यपराक्रमः ।तस्य दत्त्वा सुरेशानः दिवं गतः ॥
- 13रप्यागतस्तत्र तदानीमेव भामिनीम् ।दृष्ट्वा भूत्वा ग्रीवादेशेऽसृजन्महत् ॥
- 14बीजं तस्यास्ततः सद्यो महाकायोऽभवद्धरिः ।तस्य दत्त्वा हनूमन्तं सहायार्थं गतो रविः ॥
- 15समादाय गत्वा सा निद्रिता क्वचित् ।प्रभातेऽपश्यदात्मानं पूर्ववम् ॥
- 16फलमूलादिभिः सार्धं पुत्राभ्यां सहितः कपिः ।नत्वा चतुर्मुखस्याग्रे स्थितः ॥
- 17ततोऽब्रवीत्समाश्वास्य बहुशः म् ।तत्रैकं माहूयामरसन्निभम् ॥
- 18गच्छ दूत मयादिष्टो गृहीत्वा वानरोत्तमम् । दिव्यनगरीं निर्मितां विश्वकर्मणा ॥
- 19सर्ववलितां देवैरपि दुरासदाम् ।तस्यां वीरं राजानमभिषेचय ॥
- 20गता ये ये वानराः सन्ति दुर्जयाः ।सर्वे ते ऋक्षराजस्य भविष्यन्ति वशेऽनुगाः ॥
- 21यदा साक्षाद्रामो भूत्वा सनातनः ।भूभारासुरनाशाय सम्भविष्यति भूतले ॥
- 22तदा सर्वे तस्य गच्छन्तु वानराः ।इत्युक्तो ब्रह्मणा दूतो देवानां स ॥
- 23यथाऽऽज्ञप्तस्तथा चक्रे ब्रह्मणा तं म् ।स्ततो गत्वा ब्रह्मणे तन्न्यवेदयत् ॥
- 24तदादि वानराणां सा ऽभू ॥
- 25स्त्वमेवासीरिदानीं ब्रह्मणार्थितः ।भूमेर्भारो हृतः कृत्स्नस्त्वया लीलानृदेहिना ।सर्वभूतान्तरस्थस्य नित्यमुक्तचिदात्मनः ॥
- 26स्य कियानेष ।तथापि वर्ण्यते सद्भिर्लीलामानुषरूपिणः ॥
- 27सर्वलोकानां पापहत्यै सुखाय च ।य इदं कीर्तयेन्मर्त्यो वालिसुग्रीवयोर्महत् ॥
- 28जन्म त्स मुच्यते ॥
- 29अथान्यां सम्प्रवक्ष्यामि राम त्वदाश्रयाम् ।सीता हृता यदर्थं सा रावणेन दुरात्मना ॥
- 30पुरा राम प्रजापतिसुतं विभुम् ।मेकान्ते समासीनं ।विनयावनतो भूत्वा ह्यभिवाद्येदमब्रवीत् ॥
- 31को न्वस्मिन् लोके देवानां ।देवाश्च यं समाश्रित्य युद्धे शत्रुं जयन्ति हि ॥
- 32कं यजन्ति नित्यं कं ध्यायन्ति च योगिनः ।एतन्मे शंस भगवन् प्रश्नं ॥
- 33ज्ञात्वा तस्य हृदिस्थं यत्तदशेषेण ।दशाननमुवाचेदं शृणु वक्ष्यामि ॥
- 34भर्ता यो जगतां नित्यं यस्य जन्मादिकं न हि ।सुरासुरैर्नुतो नित्यं हरिर्नारायणोऽव्ययः ॥
- 35यज्जातो ब्रह्मा विश्वसृजां पतिः ।सृष्टं येनैव सकलं जगम् ॥
- 36तं समाश्रित्य जयन्ति समरे रिपून् ।योगिनो ध्यानयोगेन तमेवानुजपन्ति हि ॥
- 37महर्षेर्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच दशाननः । विष्णुना निहतानि च ॥
- 38कां वा प्रपद्यन्ते प्रेत्य ते ।तमुवाच मुनिश्रेष्ठो रावणं राक्षसाधिपम् ॥
- 39दैवतैर्निहता नित्यं गत्वा मनुत्तमम् । पुनस्तस्माद्भ्रष्टा भूमौ भवन्ति ते ॥
- 40पूर्वार्जितैः र्म्रियन्ते चोद्भवन्ति च ।विष्णुना ये हतास्ते तु प्राप्नुवन्ति हरेर्गतिम् ॥
- 41श्रुत्वा मुनिमुखात्सर्वं रावणो ।योत्स्येऽहं हरिणा सार्धमिति ऽभवत् ॥
- 42मनःस्थितं परिज्ञाय रावणस्य ।उवाच वत्स तेऽभीष्टं भविष्यति न संशयः ॥
- 43कञ्चित्कालं सुखी भव दशानन ।एवमुक्त्वा मुनिः पुनरुवाच तम् ॥
- 44तस्य वक्ष्यामि ह्यरूपस्यापि मायिनः ।स्थावरेषु च सर्वेषु नदेषु च नदीषु च ॥
- 45श्चैव सत्यं च सावित्री पृथिवी च सः ।समस्तजगदाधारः हि सः ॥
- 46सर्वे देवाः श्च कालः सूर्यश्च ।सूर्योदयो दिवारात्री यमश्चैव तथानिलः ॥
- 47अग्निरिन्द्रस्तथा मृत्युः वसवस्तथा ।ब्रह्मा रुद्रादयश्चैव ये चान्ये देवदानवाः ॥
- 48विद्योतते ज्वलत्येष पाति चात्तीति ।क्रीडां करोत्यव्ययात्मा सोऽयं विष्णुः सनातनः ॥
- 49तेन सर्वमिदं व्याप्तं सचराचरम् । विद्युद्वर्णाम्बरावृतः ॥
- 50शुद्धप्रख्यां श्रियं वामाङ्कसंस्थिताम् ।सदानपायिनीं देवीं पश्यन्नालिङ्ग्य तिष्ठति ॥
- 51द्रष्टुं न शक्यते कैश्चिद्देवदानवपन्नगैः ।यस्य प्रसादं कुरुते स चैनं द्रष्टुमर्हति ॥
- 52न च यज्ञतपोभिर्वा न दानाध्ययनादिभिः ।शक्यते द्रष्टुमुपायैरितरैरपि ॥
- 53तद्भक्तैस्तद्गतप्राणैस्तच्चित्तैर्धूतकल्मषैः ।शक्यते भगवान् विष्णु ॥
- 54अथवा द्रष्टुमिच्छा ते शृणु त्वं ।त्रेतायुगे स देवेशो भविता ॥
- 55हितार्थं देवमर्त्यानामिक्ष्वाकूणां कुले ।रामो दाशरथिर्भूत्वा महासत्त्वपराक्रमः ॥
- 56भ्रात्रा भार्यया दण्डके वने ।विचरिष्यति ॥
- 57एवं ते सर्वमाख्यातं मया रावण विस्तरात् ।भजस्व सदा रामं ॥
- 58अगस्त्य उवाच ।एवं श्रुत्वासुराध्यक्षो ध्यात्वा किञ्चिद्विचार्य च ।त्वया सह विरोधेप्सुर्मुमुदे रावणो महान् ॥
- 59सर्वतो लोकान् पर्यटन् समवस्थितः ।एतदर्थं महाराज रावणोऽतीव बुद्धिमान् ।हृतवान् जानकीं देवीं त्वयात्मवधकाङ्क्षया ॥
- 60इमां कथां यः शृणुयात्पठेद्वासंश्रावयेद्वा श्रवणार्थिनां सदा ।आयुष्यमारोग्यमनन्तसौख्यंप्राप्नोति लाभं धनमक्षयं च ॥