Vālmīki Rāmāyaṇa · The Digging of the Earth
Tap a verse for its meaning
- 1विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते ।उवाच परमप्रीतो मुनिं ॥
- 2श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम् । मे कथं ज्ञं वै समुपाहरत् ॥
- 3तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ।विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच ॥
- 4श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः । नाम हिमवानचलोत्तमः ॥
- 5विन्ध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम् ।तयोर्मध्ये प्रवृत्तोऽभूद्यज्ञः स ॥
- 6स हि देशो नरव्याघ्र ।तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ ॥
- 7अंशुमानकरोत्तात ।तस्य पर्वणि सम्युक्तं यजमानस्य ॥
- 8राक्षसीं तनुमास्थाय ।ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मनः ॥
- 9सर्वे यजमानमथाब्रुवन् ।अयं वेगेन यज्ञीयाश्वोऽपनीयते ॥
- 10हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम् ।यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय नः ।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाच्छिद्रः क्रतुर्भवेत् ।उपाध्यायवचः श्रुत्वा तस्मिन्सदसि पार्थिवः ॥
- 11षष्टिं वाक्यमेतदुवाच ह ।गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां ॥
- 12मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि ।तद्गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रमस्तु वः ॥
- 13समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छत ।एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारमभिगच्छत ॥
- 14यावत्तुरगसन्दर्शस्तावत्खनत ।तं चैव हयहर्तारं मार्गमाणा ॥
- 15सोपाध्यायगणो ह्यहम् ।इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत्तुरगदर्शनम् ॥
- 16इत्युक्ता हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः ।जग्मुर्महीतलं राम ॥
- 17गत्व तु पृथिवीं सर्वमदृष्टा तं महबलाः ।योजनायामविस्तारमेकैको ।बिभिदुः पुरुषव्याघ्र ॥
- 18शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणैः ।भिद्यमाना ननाद रघुनन्दन ॥
- 19नागानां वध्यमानानामसुराणां च राघव ।राक्षसानां च दुर्धर्षः सत्त्वानां निनदोऽभवत् ॥
- 20योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।बिभिदुर्धरणीं वीरा रसातलमनुत्तमम् ॥
- 21एवं पर्वतसम्बाधं ।खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः ॥
- 22ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः । सर्वे पितामहमुपागमन् ॥
- 23ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा ।ऊचुः पितामहमिदं वचः ॥
- 24पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः ।बहवश्च महात्मानो हन्यन्ते ॥
- 25अयं यज्ञहरोऽस्माकमनेनाश्वोऽपनीयते ।इति ते सर्वभूतानि सगरात्मजः ॥