Vālmīki Rāmāyaṇa · The Ashes of Sagara's Sons
Tap a verse for its meaning
- 1देवतानां वचः श्रुत्वा भगवान् वै ।प्रत्युवाच सुसन्त्रस्ता ॥
- 2यस्येयं कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।महिषी माधवस्यैषा स एष भगवान् प्रभुः ।कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥
- 3तस्य दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।पृथिव्याश्चापि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः ॥
- 4सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।पितामहवचः श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥
- 5देवाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥
- 6पृथिव्यां भिद्यमानायां ।ततो भित्त्वा महीं कृत्स्नां कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥
- 7सहिताः सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥
- 8देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥
- 9किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र ।तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां ॥
- 10समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।भूयः खनत भद्रं वो निद्भिद्य ॥
- 11अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।पितुर्वचनमास्थाय सगरस्य महात्मनः ॥
- 12षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।खन्यमाने ततस्तस्मिन्ददृशुः ॥
- 13दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥
- 14धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।यदा काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥
- 15भूमिकम्पस्तदा भवेत् ।तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥
- 16मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्वा ।ततः पूर्वां दिशं भित्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥
- 17दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।महापद्मं महात्मानं ॥
- 18धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥
- 19पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥
- 20दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि ॥
- 21खनन्तः समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ।उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशु ॥
- 22भद्रं धारयन्तं महीमिमाम् । ततः सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥
- 23षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदु ।ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥
- 24सगरात्मजाः ।ते तु सर्वे महत्मानो भिमवेगा महबलाः ॥
- 25ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥
- 26प्रहर्षमतुलं प्राप्ताः सर्वे ते रघुनन्दन ।ते तं हयहरं ज्ञात्वा ॥
- 27खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥
- 28अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान्विद्धि नः सगरात्मजान् ॥
- 29श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।रोषेण महताविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥
- 30ततस्तेनाप्रमेयेण कपिलेन महात्मना । सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥