Vālmīki Rāmāyaṇa · The Humbling of Viśvāmitra
Tap a verse for its meaning
- 1ततस्तानाकुलान्दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् ।वसिष्ठश्चोदयामास ज ॥
- 2तस्या हुम्भारवाज्जाताः रविसन्निभाः ।ऊधसस्त्वथ सञ्जाताः शस्त्रपाणयः ॥
- 3योनिदेशाच्च यवनाः शकृद्देशाच्छकास्तथा । च म्लेच्छा हारीताः सकिरातकाः ॥
- 4तैस्तैर्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत् क्षणात् ।सपदातिगजं साश्वं सरथं ॥
- 5दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन ।विश्वामित्रसुतानां तु शतं ॥
- 6अभ्यधावत्सुसङ्क्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् ।व तान्सर्वान्ददाह भगवानृषिः ॥
- 7ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना ।भस्मीकृता विश्वामित्रसुतास्तदा ॥
- 8दृष्ट्वा विनाशितान्पुत्रान्बलं च सुमहायशाः ।सव्रीडश्चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा ॥
- 9समुद्र इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः ।उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥
- 10हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः ।हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥
- 11स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च ।पृथिवीं वनमेवान्वपद्यत ॥
- 12स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम् ।महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे ॥
- 13केनचित्त्वथ कालेन देवेशो ।दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम् ॥
- 14किमर्थं राजन्ब्रूहि यत्ते ।वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितः सोऽभिधीयताम् ॥
- 15एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः । महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥
- 16यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ ।साङ्गोपाङ्गोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम् ॥
- 17यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु ।गन्धर्वयक्षरक्षःसु ममानघ ॥
- 18तव प्रसादाद्भवतु ममेप्सितम् ।एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा ॥
- 19प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबलः ।दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा ॥
- 20विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव ।हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥
- 21ततो गत्वाश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः ।यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥
- 22उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमतः ।दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥
- 23वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव ।विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः ॥
- 24वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः ।मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसन्निभम् ॥
- 25वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः ।नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥
- 26एवमुक्त्वा वसिष्ठो जपतां वरः ।विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥
- 27आश्रमं चिरसंवृद्धं यद्विनाशितवानसि ।दुराचारोसि य तस्मात्त्वं न भविष्यसि ॥
- 28इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः ।विधूममिव कालाग्निं यमदण्डमिवापरम् ॥